Pirtûkxane Pirtûkxane
Lêgerîn

Kurdîpîdiya berfrehtirîn jêderê zaniyariyên Kurdîye!


Vebijêrkên Lêgerînê





Lêgerîna pêşketî      Kilaviya


Lêgerîn
Lêgerîna pêşketî
Pirtûkxane
Navên kurdî
Kronolojiya bûyeran
Çavkanî - Jêder
Çîrok
Berhevokên bikarhêner
Çalakî
Çawa lê bigerim?
Belavokên Kurdîpêdiya
Video
Sinifandin
Babeta têkilhev!
Tomarkirina babetê
Tomarkirina Babetê nû
Wêneyekê rêke
Rapirsî
Nêrîna we
Peywendî
Kurdîpîdiya pêdivî bi çi zaniyariyane!
Standard
Mercên Bikaranînê
Kalîteya babetê
Alav
Em kî ne
Arşîvnasên Kurdipedia
Gotarên li ser me!
Kurdîpîdiyayê bike di malperê xuda
Tomarkirin / Vemirandina îmêlî
Amarên mêhvana
Amara babetan
Wergêrê funta
Salname - Veguherîner
Kontrola rastnivîsê
Ziman û zaravayên malperan
Kilaviya
Girêdanên bikêrhatî
Berfirehkirina Kurdîpêdiya ji bo Google Chrome
Kurabiye
Ziman
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
Hesabê min
Çûna jûr
Hevkarî û alîkarî
Şîfre ji bîr kir!
Lêgerîn Tomarkirina babetê Alav Ziman Hesabê min
Lêgerîna pêşketî
Pirtûkxane
Navên kurdî
Kronolojiya bûyeran
Çavkanî - Jêder
Çîrok
Berhevokên bikarhêner
Çalakî
Çawa lê bigerim?
Belavokên Kurdîpêdiya
Video
Sinifandin
Babeta têkilhev!
Tomarkirina Babetê nû
Wêneyekê rêke
Rapirsî
Nêrîna we
Peywendî
Kurdîpîdiya pêdivî bi çi zaniyariyane!
Standard
Mercên Bikaranînê
Kalîteya babetê
Em kî ne
Arşîvnasên Kurdipedia
Gotarên li ser me!
Kurdîpîdiyayê bike di malperê xuda
Tomarkirin / Vemirandina îmêlî
Amarên mêhvana
Amara babetan
Wergêrê funta
Salname - Veguherîner
Kontrola rastnivîsê
Ziman û zaravayên malperan
Kilaviya
Girêdanên bikêrhatî
Berfirehkirina Kurdîpêdiya ji bo Google Chrome
Kurabiye
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
Çûna jûr
Hevkarî û alîkarî
Şîfre ji bîr kir!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 Em kî ne
 Babeta têkilhev!
 Mercên Bikaranînê
 Arşîvnasên Kurdipedia
 Nêrîna we
 Berhevokên bikarhêner
 Kronolojiya bûyeran
 Çalakî - Kurdipedia
 Alîkarî
Babetên nû
Jiyaname
Mela Kaka Hemê
13-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Mihemed Cezaêr
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Mistefa Elî Şan Nebo
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Nîroz Malik
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Ebdo Mihemed
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Elî Şemdîn
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Ehmed Xeyrî
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Mihemedsalih Qadirî
08-07-2024
Burhan Sönmez
Wêne û şirove
Dibistana Sor li Cizîra Botan
29-06-2024
Aras Hiso
Wêne û şirove
Kêliya ku rêberê şehîd “Simko Axa Şikak” berî 96 salan giheşte bajarê Silêmaniyê
27-06-2024
Aras Hiso
Jimare
Babet 523,844
Wêne 106,003
Pirtûk PDF 19,742
Faylên peywendîdar 98,975
Video 1,424
Ziman
کوردیی ناوەڕاست 
300,522

Kurmancî - Kurdîy Serû 
88,727

هەورامی 
65,707

عربي 
28,766

کرمانجی - کوردیی سەروو 
16,136

فارسی 
8,292

English 
7,139

Türkçe 
3,565

Deutsch 
1,455

Pусский 
1,119

Française 
321

Nederlands 
130

Zazakî 
84

Svenska 
56

Հայերեն 
44

Español 
39

Italiano 
39

لەکی 
37

Azərbaycanca 
19

日本人 
18

עברית 
14

Norsk 
14

Ελληνική 
13

中国的 
11

Jiyaname
Elî Şemdîn
Wêne û şirove
Bajarê Mêrdînê di sala 1911...
Wêne û şirove
Di sala 1955an de dîlaneke ...
Wêne û şirove
Kurdekî Batûmê bi cilûbergê...
Weşanên
Şerq û Kurdistan
Danasîna Mem û Zînê / Kargêrên Dewletan û Kargêrîya Dewletan
Di cihê lêgerîna me de bi rastnivîsa rast bigerin, hûnê encamên xwestinê bibînin!
Pol, Kom: Kurtelêkolîn | Zimanê babetî: Kurmancî - Kurdîy Serû
Par-kirin
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
Nirxandina Gotarê
Bêkêmasî
Gelek başe
Navîn
Xirap nîne
Xirap
Li Koleksîyana min zêde bike
Raya xwe li ser vî babetî binivîsin!
Dîroka babetê
Metadata
RSS
Li googlê li wêneyan girêdayî bigere!
Li ser babeta hilbijartî li Google bigerin!
کوردیی ناوەڕاست0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0

Mem û zîn

Mem û zîn
Danasîna #Mem û Zîn#ê / Kargêrên Dewletan û Kargêrîya Dewletan
Siddik BOZARSLAN

”Tiştekî gelek balkêş jî ev e ku Xanî di ”Mem û Zîn”ê da, bi hunermendîyeka gelek mezin peyv gerandîye û zivirandîye, anîye ser tevgerên kargêrên dewletan û awayê kargêrîya dewletan; nîşan daye ku di wê dewletê da dewlet çawa bi dek û dolaban, bi fen û fûtan, bi xap û hîleyan hatine îdarekirin.
Di wê dewrê da kargêrên dewletan mîr û hukumdar bûne, şah û padîşah û qral bûne. Gerçi li dora wan wezîr û şêwirdar jî hebûne, lê belê çerxên dewletan bi destên wan hatine gerandin. Ji ber wî semedî, Xanî dema qala kargêrên dewletan û tevgerên wan kirîye, carna bi navê ”mîran”, carna bi navê ”hukumdaran” salixê wan daye. Mirov dişê bêje ku di şexsê wan da awa û xwetîya (mahîyyet- xususîyet) çerxên dewletan, awayê kargêrîya dewletan anîye ber çavan; bi peyveka dî, şexsê ”mîran” û ”hukumdaran” kirîye neynikek û di wê neynikê da xwetîya çerxên dewletan nîşan daye.
Di beşê 26´an da, dema daye zanîn ku Tacdîn qala xirabîya Bekir ji Mîr ra kirîye û jê xwestîye ku wî ji ber derê xwe dûr bixe, bersîva Mîr weha guhastîye:
”Em celeba mîran wek celeba aş in
em pir difetilin û digerin, geh li pêş û geh li paş in
Ji neçarî pêwist e jibo me aşvanek
Bivê – nevê ye jibo me dergevanek
Hingî em çerxa dewletê digerînin û babetê me hukumet e
kar jibo me carne zulm e, carna jî edalet e”
Kesê ku bi serê xwe be û xwe bi xwe be, ”bi kesanî” tevdigere û xwetîyên xwe yên baş û xirab ”bi kesanî” nîşan dide. Lê belê mirovê ku bi navê ”mîr” yan bi navê ”hukumdar” bê serê çerxa dewletek û wê çerxê bigerîne, yanî bibe ”kargêrê dewletek”, ew mirov êdî ji ”xwetîya kesanî” derdikeve û dûr dikeve, xwetîyeka dî distîne. Wisa dibe ku, ji alîyek ve jî ew çerx wî digerîne; bi peyveka dî, dema ku ew wê çerxê digerîne, ew bi xwe jî dikeve ber bayê wê çerxê û dibe peyrewê wê, bi wê ra digere û dizivire.
Xanî, ev rastî bi hunermendîyeka dersînor di duwayîya beşê 42´yan da anîye ber çavan. Di wî beşî da daye zanîn ku Bekir qala hevdîtina Mem û Zînê ji Mîr ra kirîye û rê nîşanê wî daye ku digel Memê bi setrencê bileyîze, bi wî awayî bi Memê bide gotin ku ew Zînê dievîne; di duwayîya wî beşî da jî li ser tevgerên hukumdaran weha nivîsîye:
”Herçî ku hukumdar in, ji celeba şahmar in
Xwedîjehr in ew, hem jî mordar (xwedîmor) in
Dema moran li kaxidan dixin, bizane ku ew jehr e
Dema dilovanî jî nîşan didin, bizane ku ew qehr e
Kesên aqilmend xwe diparêzin ji maran
Kesên saf û kêmaqil xwe dispêrin wan wek dost û yaran
Her çi qas birûmet û nazdar bî tu li nik wan
Her çi qas bileyzî û laubalî bî tu digel wan
Ku piçek guhartin ew bibînin ji te
bi tevayî berê xwe dizivirînin ji te”
Wek ku dixuye, kesên ku dibin hukumdar êdî peyrewên wê çerxê ne, li nik wan rûmeta hevalî û dostanîyê tune, rûmetpîvekên kesanî û exlaqî li nik wan namînin.
Di beşê 48´an da, zêhnîyeta kargêrîya dewletan û tevgerên hukumdaran bi awayekî zelaltir û vekirîtir tê ber çavan û eşkera eşkera tê nîşandan ku pêjnên mirovî û awayên exlaqî li cîyek in, awayên kargêrîya dewletan û tevgerên kargêran jî li cîyekî dî ne. Piştê ku Tacdîn û birayên xwe ji ber girtina Memê hêrs dibin, jibo berdana wî xwe ji şer ra amade dikin, qasidek dişînin nik Mîr û berdana Nemê bi gef dixwazin, Bekir fam dike ku rewş zor e û dikeve neqebeka teng; hingê rê nîşanê Mîr dide. Ew rê rîyeka wisa ye kut ê da hevraz û serejêr hene, gir û cîyên dûz hene, kendal û newal hene; di wê rê da kargêrê dewletê carna nizim dibe û berjêr diçe û ji ber çavan winda dibe, carna jî bilind dibe û dixuye û tê ber çavan. Dema nizim dibe, li pêşîya dijkarên xwe davik vedigere; dema bilind jî dibe, derbe li dijkarên xwe dixe û wan daf dide û dixe wê davikê:
”Eşkera meke tu vê rikê, bila nebêjin qey kîn e
Carek, tu agirê teşxele û têkilhevîyê vemirîne
Paşê, pêxe tu wî agirî, dema tê fersend û mecal
Zînhar, mede wî eman û qet meke îhmal”
Dema mîr û hukumdar çerxên dewletan digerînin, carna hin dijkarên wisa xurt û dijwar ên wek Tacdîn û birayên wî derdikevin hevberê wan ku bi êrîşeke rasta-rast avêtina wan ji ser rê bêmikun e yan jî gelek zor e. Gelo hingê divê ku mîr û hukumdar çi bikin?
”Xesm û dijminê ku tu nikarî rawestî li dij
dermanê wî çi ye? Şerbeteka jehrî ya mirovkuj
Ji ber vê yekê, ji hukumdaran ra pêwist in du fincan
Yek taybetê kesên xirab, ya dî jî taybetê qencan
da yek, nexweşan jibo wî xweş ke
ya dî jî ji wî ra xweşan nexweş ke
yek, gîyan ji dijminan cuda ke
ya dî jî mirîyan ji nû ve rake”
Dema mîr û hukumdarek û dolaban amade dikin û wan fincanan dadigirin, divê ku pêjnên xwe eşkera nekin û reng nedin der. Lewra:
”Şolin hene, ew bi kerbê nabin
Lewra ku bi zor û derbê nabin
Ji wan şolan ra pêwist e fikirkirin, hem jî hostatî
û çavgirtin û xweragirtin, hesab û pêjnên veşartî”
Bekir, demên zeman ên wek şev û rojan, sibe û êvaran numûne nîşan dide û tîne bîra Mîr ku hin ji wan deman tarî ne, hin jî ronî ne; paşê weha dibêje:
”Divê em jî bi rojên ronî û bi şevên tarî
carna eşkera bin, carna jî xwe veşêrin û nekin dîyarî
Û em hin kesan veşêrin, hin kesan jî derxin û eşkera kin
û hin kesan tune bikin, hin kesan jî bilind bikin, rakin”
Divê em vê yekê jî bêjin ku, amanc û daxwaza Xanîyê nemir ne ew bûye ku hukumdar û mîr bila wan dek û dolaban çêkin, wan fen û fûtan nîşan bidin, wan davikan li pêşîya dijkarên xwe vegirin; bi peyveka dî, amanca Xanî ne ew bûye ku ji mîr û hukumdaran ra van tevgeran tewsîye bike yan şîret li wan bike ku ew wisa bi xap û dek û dolaban tevgerin û çerxên dewletan li ser wan bingehan bigerînin. Na, amanc û daxwaza Xanî qet ne ew bûye.
Xanî xwestîye bide zanîn ku rastîya kargêrîya dewletan û rastîya tevgerên kargêrên dewletan ew e; bi peyveka dî, wî xwestîye wê rastîyê bîne ber çavan û bide zanîn, di heqê wê da gel serwext bike, têgîhîştî bike. Wî tilîya xwe bi alîyê rastîyek ve dirêj kirîye û gotîye ”e vev e”, gotîye ”ev weha ye”, gotîye ”ev çerx weha digere”.(eynê eser, r. 57- 60)[1]
Ev babet 1,589 car hatiye dîtin
Haştag
Çavkanî - Jêder
[1] Mallper | Kurmancî - Kurdîy Serû | موقع https://portal.netewe.com/- 07-03-2023
Gotarên Girêdayî: 48
Dîrok & bûyer
Kurtelêkolîn
Pirtûkxane
Weşanên
Pol, Kom: Kurtelêkolîn
Zimanê babetî: Kurmancî - Kurdîy Serû
Dîroka weşanê: 27-12-2022 (2 Sal)
Cureya belgeyê: Zimanî yekem
Cureya Weşanê: Born-digital
Kategorîya Naverokê: Rexneya Wêjeyî
Kategorîya Naverokê: Gotar & Hevpeyvîn
Welat- Herêm: Kurdistan
Meta daneya teknîkî
Kalîteya babetê: 99%
99%
Ev babet ji aliyê: ( Aras Hiso ) li: 07-03-2023 hatiye tomarkirin
Ev gotar ji hêla ( Sara Kamela ) ve li ser 07-03-2023 hate nirxandin û weşandin
Ev gotar vê dawiyê ji hêla ( Sara Kamela ) ve li ser 07-03-2023 hate nûve kirin
Navnîşana babetê
Ev babet li gorî Standardya Kurdîpêdiya bi dawî nebûye, pêwîstiya babetê bi lêvegereke dariştinî û rêzimanî heye!
Ev babet 1,589 car hatiye dîtin
Kurdîpîdiya berfrehtirîn jêderê zaniyariyên Kurdîye!
Cihên arkeolojîk
Dalamper
Cihên arkeolojîk
Kereftû
Jiyaname
EZÎZÊ ÎSKO
Jiyaname
TAHARÊ BRO
Kurtelêkolîn
Kurd û Eskîlstuna, xîçek dîrok
Jiyaname
Ferhad Merdê
Pirtûkxane
Çand û Civak
Jiyaname
KUBRA XUDO
Jiyaname
Elî Paksirişt (Azad Makûyî)
Pirtûkxane
Civaknasiy perwerdeyê
Wêne û şirove
Serokên çend eşîrên kurdan, 1898
Wêne û şirove
Kurdekî Batûmê bi cilûbergên neteweyî (sedsala 19an)
Jiyaname
Mihemedsalih Qadirî
Jiyaname
Şermîn Cemîloxlu
Kurtelêkolîn
Rojnameya Şerq û Kurdistan
Wêne û şirove
Kêliya ku rêberê şehîd “Simko Axa Şikak” berî 96 salan giheşte bajarê Silêmaniyê
Wêne û şirove
KURDÊN GURCISTANÊ di salê de 1971
Wêne û şirove
Endamên Yekitiya Jinên Kurd a El-tealî 1919
Cihên arkeolojîk
Temteman
Pirtûkxane
Derûniya ciaknasiyê
Kurtelêkolîn
Hevgirtina dagirkeran û belavbûna kurdan
Jiyaname
AYNUR ARAS
Jiyaname
Dîlan Yeşilgöz-Zegerius
Cihên arkeolojîk
Qoşliyê
Pirtûkxane
Dîroka mesopotamya
Pirtûkxane
Zanista Civakê
Cihên arkeolojîk
Mezarê Padîşehê Kurd ê Mîdî (Kî Xosraw- Kawa) 632-585 BZ
Kurtelêkolîn
Kurdên Batûmê
Kurtelêkolîn
Jules Verne Nasiya Xwe Dide Kurdan
Jiyaname
Firîca Hecî Cewarî

Rast
Jiyaname
Elî Şemdîn
09-07-2024
Aras Hiso
Elî Şemdîn
Wêne û şirove
Bajarê Mêrdînê di sala 1911an de
13-07-2024
Aras Hiso
Bajarê Mêrdînê di sala 1911an de
Wêne û şirove
Di sala 1955an de dîlaneke Kurdên Azerbaycanê
13-07-2024
Aras Hiso
Di sala 1955an de dîlaneke Kurdên Azerbaycanê
Wêne û şirove
Kurdekî Batûmê bi cilûbergên neteweyî (sedsala 19an)
13-07-2024
Sara Kamela
Kurdekî Batûmê bi cilûbergên neteweyî (sedsala 19an)
Weşanên
Şerq û Kurdistan
17-07-2024
Burhan Sönmez
Şerq û Kurdistan
Babetên nû
Jiyaname
Mela Kaka Hemê
13-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Mihemed Cezaêr
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Mistefa Elî Şan Nebo
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Nîroz Malik
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Ebdo Mihemed
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Elî Şemdîn
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Ehmed Xeyrî
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Mihemedsalih Qadirî
08-07-2024
Burhan Sönmez
Wêne û şirove
Dibistana Sor li Cizîra Botan
29-06-2024
Aras Hiso
Wêne û şirove
Kêliya ku rêberê şehîd “Simko Axa Şikak” berî 96 salan giheşte bajarê Silêmaniyê
27-06-2024
Aras Hiso
Jimare
Babet 523,844
Wêne 106,003
Pirtûk PDF 19,742
Faylên peywendîdar 98,975
Video 1,424
Ziman
کوردیی ناوەڕاست 
300,522

Kurmancî - Kurdîy Serû 
88,727

هەورامی 
65,707

عربي 
28,766

کرمانجی - کوردیی سەروو 
16,136

فارسی 
8,292

English 
7,139

Türkçe 
3,565

Deutsch 
1,455

Pусский 
1,119

Française 
321

Nederlands 
130

Zazakî 
84

Svenska 
56

Հայերեն 
44

Español 
39

Italiano 
39

لەکی 
37

Azərbaycanca 
19

日本人 
18

עברית 
14

Norsk 
14

Ελληνική 
13

中国的 
11

Kurdîpîdiya berfrehtirîn jêderê zaniyariyên Kurdîye!
Cihên arkeolojîk
Dalamper
Cihên arkeolojîk
Kereftû
Jiyaname
EZÎZÊ ÎSKO
Jiyaname
TAHARÊ BRO
Kurtelêkolîn
Kurd û Eskîlstuna, xîçek dîrok
Jiyaname
Ferhad Merdê
Pirtûkxane
Çand û Civak
Jiyaname
KUBRA XUDO
Jiyaname
Elî Paksirişt (Azad Makûyî)
Pirtûkxane
Civaknasiy perwerdeyê
Wêne û şirove
Serokên çend eşîrên kurdan, 1898
Wêne û şirove
Kurdekî Batûmê bi cilûbergên neteweyî (sedsala 19an)
Jiyaname
Mihemedsalih Qadirî
Jiyaname
Şermîn Cemîloxlu
Kurtelêkolîn
Rojnameya Şerq û Kurdistan
Wêne û şirove
Kêliya ku rêberê şehîd “Simko Axa Şikak” berî 96 salan giheşte bajarê Silêmaniyê
Wêne û şirove
KURDÊN GURCISTANÊ di salê de 1971
Wêne û şirove
Endamên Yekitiya Jinên Kurd a El-tealî 1919
Cihên arkeolojîk
Temteman
Pirtûkxane
Derûniya ciaknasiyê
Kurtelêkolîn
Hevgirtina dagirkeran û belavbûna kurdan
Jiyaname
AYNUR ARAS
Jiyaname
Dîlan Yeşilgöz-Zegerius
Cihên arkeolojîk
Qoşliyê
Pirtûkxane
Dîroka mesopotamya
Pirtûkxane
Zanista Civakê
Cihên arkeolojîk
Mezarê Padîşehê Kurd ê Mîdî (Kî Xosraw- Kawa) 632-585 BZ
Kurtelêkolîn
Kurdên Batûmê
Kurtelêkolîn
Jules Verne Nasiya Xwe Dide Kurdan
Jiyaname
Firîca Hecî Cewarî
Dosya
Pend û gotin - Welat- Herêm - Bakûrê Kurdistan Peyv & Hevok - Welat- Herêm - Bakûrê Kurdistan Pend û gotin - Welat- Herêm - Rojawa Kurdistan Peyv & Hevok - Welat- Herêm - Rojawa Kurdistan Pirtûkxane - Welat- Herêm - Tirkiya Pirtûkxane - Cureya belgeyê - Zimanî yekem Pirtûkxane - Bajêr - Stembol Pirtûkxane - Kategorîya Naverokê - Ziman zanî Peyv & Hevok - Ziman - Şêwezar - Kurdî Kurmancî Bakûr - T. Latîn Pirtûkxane - Ziman - Şêwezar - Kurdî Kurmancî Bakûr - T. Latîn

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.67
| Peywendî | CSS3 | HTML5

| Dema çêkirina rûpelê: 1.093 çirke!