Գրադարան Գրադարան
Որոնել

Kurdipedia խոշորագույն բազմալեզու աղբյուրները քրդական աշխատությունը!


Որոնման ընտրանքներ





Ընդլայնված որոնում      Ստեղնաշար


Որոնել
Ընդլայնված որոնում
Գրադարան
քրդական անունները
Ժամանակագրություն միջոցառումներ
Աղբյուրները
Պատմություն
Այցելու Հավաքածուներ
Տուրիզմ
Որոնում:
Հրապարակումը
Տեսանյութ
Դասավորություն
Պատահական հատ.
Ուղարկել
Ուղարկել հոդվածը
Ուղարկել լուսանկար
Հարցում
Ձեր Կարծիքը
Հետադարձ կապ
Ինչ տեղեկություններ ենք պետք է!
Ստանդարտների
Օգտագործման պայմաններ
Նյութի Որակի
Գործիքներ
Օգտվողի մասին
Քուրդիպեդիայի արխիվագետներ
Հոդվածներ մեր մասին!
Ավելացնել Kurdipedia Ձեր կայքը
Ավելացնել / Ջնջել Email
այցելուներ վիճակագրություն
Նյութի վիճակագրություն
Տառատեսակներ Փոխակերպիչ
Օրացույցներ փոխակերպիչ
Ուղղագրության ստուգում
Լեզուներն ու բարբառները էջերում
Ստեղնաշար
Հարմար հղումներ
Ընդլայնել Kurdipedia-ն Google Chrome-ում
Թխվածքաբլիթներ
Լեզուներ
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
Իմ հաշիվը
Մուտք
Անդամակցություն!
Մոռացել եք գաղտնաբառը!
Որոնել Ուղարկել Գործիքներ Լեզուներ Իմ հաշիվը
Ընդլայնված որոնում
Գրադարան
քրդական անունները
Ժամանակագրություն միջոցառումներ
Աղբյուրները
Պատմություն
Այցելու Հավաքածուներ
Տուրիզմ
Որոնում:
Հրապարակումը
Տեսանյութ
Դասավորություն
Պատահական հատ.
Ուղարկել հոդվածը
Ուղարկել լուսանկար
Հարցում
Ձեր Կարծիքը
Հետադարձ կապ
Ինչ տեղեկություններ ենք պետք է!
Ստանդարտների
Օգտագործման պայմաններ
Նյութի Որակի
Օգտվողի մասին
Քուրդիպեդիայի արխիվագետներ
Հոդվածներ մեր մասին!
Ավելացնել Kurdipedia Ձեր կայքը
Ավելացնել / Ջնջել Email
այցելուներ վիճակագրություն
Նյութի վիճակագրություն
Տառատեսակներ Փոխակերպիչ
Օրացույցներ փոխակերպիչ
Ուղղագրության ստուգում
Լեզուներն ու բարբառները էջերում
Ստեղնաշար
Հարմար հղումներ
Ընդլայնել Kurdipedia-ն Google Chrome-ում
Թխվածքաբլիթներ
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
Մուտք
Անդամակցություն!
Մոռացել եք գաղտնաբառը!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 Օգտվողի մասին
 Պատահական հատ.
 Օգտագործման պայմաններ
 Քուրդիպեդիայի արխիվագետներ
 Ձեր Կարծիքը
 Այցելու Հավաքածուներ
 Ժամանակագրություն միջոցառումներ
 Տուրիզմ - ՔՈՒՐԴԻՊԵԴԻԱ
 Օգնություն
նոր նյութեր
Գրադարան
ՔՐԴԵՐԵՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿ
14-04-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Կենսագրություն
Միքայելե Ռաշիդ
29-01-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Գրադարան
Հայաստանում բնակվող ազգությամբ եզդի աղջիկների իրավունքներին հնարավորություններին առնչվող խնդիրները
26-12-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Գրադարան
ՔՐԴԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ԵՐԳԱՐՎԵՍՏԸ
26-12-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Գրադարան
Քրդական գործոնը հայ-քրդական առնչությունները տարածաշրջանային զարգացումների համատեքստում – Հատոր 1
26-12-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Կենսագրություն
ՄԱՔՍԻՄ ՀՈՒՍԵՅՆԻ ԽԱՄՈՅԱՆ
22-08-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Կենսագրություն
Ամարիկե Սարդար
26-06-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Կենսագրություն
Շաքրո Մհոյան
09-05-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Կենսագրություն
Կարլենե Չաչանի
09-05-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Կենսագրություն
Հովսեփ Օրբելի
09-05-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Վիճակագրություն
Հոդվածներ 518,707
Նկարներ 104,774
Գրքեր 19,301
Կից փաստաթղթեր 97,585
Տեսանյութ 1,398
Հոդվածներ
Քրդերի ու եզդիների մասին
Կենսագրություն
Արամ Տիգրան
Հոդվածներ
Language and negotiations o...
Կենսագրություն
Ամինե Ավդալ
Կենսագրություն
Հաջիե Ջնդի Ջաուարի
شۆڕشی ماگوشە میدییەکان لە گێڕانەوەکانی هێرۆدۆتسدا
Մենք ամփոփում և դասակարգում ենք տեղեկատվությունը թե թեմատիկ և լեզվական առումներով և այն ներկայացնում ենք ժամանակակից ձևով։
խումբ: Հոդվածներ | Հոդվածներ լեզու: کوردیی ناوەڕاست
Կիսվել
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
Աստիճան Հատ
Գերազանց
Շատ լավ
Միջին
Վատ
Վատ
Ավելացնել իմ հավաքածուների
Գրեք ձեր մեկնաբանությունը մոտ այս նյութը!
Նյութերի պատմություն
Metadata
RSS
Փնտրել Google պատկերների հետ կապված ընտրված տարրը.
Փնտրել Google ընտրված տարրը.
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0

شۆڕشی ماگوشە میدییەکان لە گێڕانەوەکانی هێرۆدۆتسدا

شۆڕشی ماگوشە میدییەکان لە گێڕانەوەکانی هێرۆدۆتسدا
ناونیشانی بابەت: شۆڕشی ماگوشە میدییەکان لە گێڕانەوەکانی هێرۆدۆتسدا
ئامادەکردن: #فاتیح عەبدوڵڵا شوانی#

=KTML_Bold=ماگوشەکان کێین؟=KTML_End=
ماگوشەکان (مەگوش، ماگی، موگ، موغ، مەجوس) یەکێک بوون لە شەش هۆزە بەناوبانگ و دیارەکانی میدیا لە سەرەتای درووستبوونی یەکێتی خێڵە میدیەکاندا لەسەردەستی دیاکۆ.
لە سەرچاوە ئایینەکان و بەتایبەتی لە قورئاندا ناویان وەکوو (مەجوس) هاتووە کە هەر (مەگوشی) زمانی ئاڤێستای دێرینی کوردە، بەڵام لای عەرەب بووە بە (مەجوس) و زۆربەی سەرچاوە عەرەبییەکانی دواتر هەر بە مەجوس ناویان بردووەو بەهەڵە بە (ئاگرپەرست) دادەنرێن. لەڕاستیدا ئەوان ئاگرپەرست نەبوون، بەڵکوو ڕووناکی و ئاگر پایەیەکی گرنگی ئایینەکەیان بوو، دەبوو لە ئاتەشگەدە ئاگری بەردەوام هەبێت و هەرگیز نەکوژێتەوە. هەروەها زەردەشتی مەزنیش سەربەم هۆزەیەو لە ورمێ لەدایک بووە، دوای ئەوەی ئایینی زەردەشت بلاوبۆیەوە، بووە ئایینی ڕەسمی دەوڵەتی میدیاو ئەخمینی و ساسانی.
ئەم موگانە بوون بە میراتگرو خاوەنی ڕاستەقینەی ئایین و بەریوەبەرو هەڵسوڕاندنی کاروباری ئایینی زەردەشتی لە وڵاتدا، بوون بە بەرپرسی یەکەمی ئاتەشگاو شوێنە ئایینییە.ان.
بوونی ئاتەشگەو ئاگردانی زەردەشتی لە هەموو شوێنەوارەکانی کوردستاندا وەک باشووری کوردستان: شوێنەواری (قزقەپان) و شوێنەوارەکانی (نەوێ) و قەڵای (دەربەند بازیان) و دەربەندیخان، ئەوانەی باکووری کوردستان و ڕۆژاوای کوردستان و ڕۆژهەڵاتیش دەیسەلمێنن خەڵکی کوردستان زەردەشتی بوون و بە هاتنی ئیسلام و کاریگەریی ئەو ئایینە، زەردەشتییەت کاڵ بووەتەوە. دواتر وشەی مەجوسی وەک سووکایەتی بەو ئایینە لەلایەن عەرەبەوە بۆ کورد و فارس بەکارهات تا بە ئاگرپەرست و مەجوسی ناویان ببەن و ئایینە نوێیەکەیان بەسەردا بسەپێنن.
هەرچەندە لە سەردەمی ساسانیدا ئایین لە ڕەوتی خۆی لایداوەو دەوڵەت بۆ بەرژەوەندی خۆی بەکاری هێناوەو پیاوانی ئایینی زەردەشتی -واتە موگەکان- تووشی گەندەڵی و لادانی ئایینی بوون و دورکەوتنەوە لە بەها پیرۆزەکانی زەردەشتی و ناوبانگی خراپیان پەیداکرد. لەگەڵ ئەوەشدا تا هاتنی ئیسلام، ماگوشەکان بە هۆزێکی گرنگی میدیا دادەنرێن. لە سەردەمی دیاکۆی پاشای میدیاو پایەیەکی گرنگی درووستکردنی دەوڵەت و ئیمپراتۆریەتی میدیا بوون، هەر لە سەرەتاوە ڕۆڵی گەورەی ڕامیاری دەبینن و لە پلەو پایەکانی دەوڵەتدا ناوو جێگایان دیارە، لە سەردەمی ئیمپراتۆری میدیاو ئەخمینی و ساسانیدا کاریگەرن و لە زۆربەی ڕووداوەکاندا بەشدارن، چی وەک هێزێکی ڕامیاری، چی وەک لایەنێکی ئایینی و خۆ بەخاوەنزانینی ئایینی زەردەشتی.
دوای ڕوخاندنی ئیمپراتۆری میدیاش لەسەردەستی کۆرشی ئەخمینی فارسی، ماگوشەکان ئەو شکستەیان زۆر بەلاوە مەترسی بووە. بۆیە هەر زوو کەوتنە شۆڕش و ڕاپەڕین و بەگژداچوونەوەی کۆرش و قەمیزو داراو…هتد. چونکە ماگوشیەکان خۆیان بە میراتگری میدیاو زەردەشت و دەوڵەتداری دەزانی، نەک فارسی ئەخمینی. هەرچەندە دوای شکستی شۆڕشەکەیان، میدییەکان و موگەکانیش لە ڕیزی سوپای داراو خێرخیسی کوڕیدا دژی لیدیاو یۆنان لەشەڕدا بوون، بەڵام بەشیک لە میدیەکان بەردەوام دژی دەسەڵاتی فارس وئەخمینی بوون.
لەم باسەداو لە ڕوانگەی گێڕانەوەکانی (هێرۆدۆتس) دا ئەو بابەتە ڕوون دەبێتەوە کە چۆن ماگوشەکان هەوڵی گرنگی خۆیان داوە بۆ گەڕانەوەی شکۆی دەسەڵاتی ئیمپراتۆری میدیاو دەسەڵاتی (ئەستیاگ) ی پاشای گەورەی میدیا. هەورەوها ڕۆڵ و کاریگەریی مەگوشەکان لە ڕووداوو لەشکرکێشیەکانی ئەو سەردەمەدا چۆن باس دەکات. هێرۆدۆتس باس لەوەش دەکات دوای شکستی ماگوشەکان لەسەر دەستی دارا چۆن ماگوشەکان هاوکاری سوپای فارس بوون لە داگیرکردنی دورگەکانی یۆنان و زۆربەی شەڕەکانی داراو خێرخیسی کوڕیدا دژی گەلانی ڕۆژاوا.
=KTML_Bold=ئەمە کوورتەیەک بوو لەسەر ماگوشەکان وەک پێشەکییەک بۆ بابەتەکە.=KTML_End=
=KTML_Bold=“لیرەوە گێڕانەوەکەی هێرۆدۆتس دەست پیدەکات”=KTML_End=
کاتێ قەمبیز لە میسر لە شەڕدا بوو، تەواو سەرقاڵی ئەو ناوچانە بوو، لە شەڕێکدا چاوەکانی لەدەست دەدات. لە هەمان کاتدا لە وڵاتی (ماد- میدیا) دوو مەگوشی -کە برابوون- شۆڕشیان دژی قەمبیز کرد، یەکێکیان لە وڵاتی فارس دەژیاو دەیویست دەست بگرێت بەسەر کۆشکی دەسەڵاتی قەمبیزو لەوێشەوە دەستی کرد بە شۆڕشەکەی. ئەوەی تریان کە ناوی (سیمیردیس-Smerdis) بوو، گوایە بە لێدانێک مردووە لەلایەن فارسەکانەوە، بەڵام زۆرێک پێیان وابوو ئەو کەسە نەمردووەو لە ژیاندا ماوە، ئەوە درۆی خۆی بووەو بەشێک بووە لە پلانەکەی بۆ ئەوەی بگات بە تاجی پاشایەتی، ئەم کەسە برایەکی لە دایکی خۆی هەبوو، قسەی لەگەڵ کردووە پێش ئەوەی شۆڕش هەڵگیرسێنێت، ئەم پلانەی داناوە.
لێرەدا ناوی کەسێکی تری موگی هاتووە کە هاوکار و پشتیووانی سیمیردیس بووە لە کارەکانیدا بۆ شۆڕش بەناوی (پاتیسیزیس-Patiseithes) (1) ، ئەم کەسە مەگوشیە وەکوو کەسێکی شۆڕشگێڕو هەڵگەڕاوە دانراوە لەلایەن قەمبیزەوە کە پێدەچێت هەر سیمیردیس بێت، چونکە هەواڵگرەکان ئەم دەنگوباسەیان گەیاندە قەمبیز لە میسرو زۆر شتێان لەسەر ئەم دووبرا مەگووشیە بۆ باسکرد، وەکوو ئەوەی وتیان ئەوانە دژی تۆ شۆڕشیان کردووەو ئەیانەوێت دەسەڵاتی ئەستیاگ زیندوو بکەنەوەو دژی تۆ کاردەکەن و سیمیردیس دەیەوێت ببێ بە پاشاو جێی تۆ بگرنەوە.
ئەو کەسەی وەک نوێنەروهەواڵگری قەمبیز بوو، هەواڵەکەی بۆ قەمیز باسکرد ناوی (پرێکساسپێس-Prexaspes) بوو، هەر لەوێدا گفتوگۆیەکی زۆر دەکات لەگەڵ قەمبیزدا، پاشان قەمبیز لێی دەپرسێت: ئێستا پێم بڵێ کێی ترلەگەڵ سیمیردیس بووە لە دژی من؟
ئەویش وەڵامی دەداتەوەو دەڵێت:: دوو ماگوشین کە یەکێکیان دەیویست ماڵ و منداڵەکەت و کۆشکەکەت داگیر بکات، ئەوی ترییش سیمیردیسە. لەم کاتەدا قەمبیز خۆی کۆدەکاتەوەو دەیەوێت سوپایەک بنێرێتە سەر ماگوشەکان لە ناوچەی سوسە.
هەروەها قەمبیز زۆرشتی هێناوەتەوە بیری خۆی، وەکوو دەسەڵاتی میدیەکان لە هەمەدان و هەمەدانی پایتەخت کە پڕی بوو لە زێڕو بابەتی ڕازاندنەوەو جوانکاری، وەک بڵێی ئەم شۆڕشگێڕانە سەربە میدیەکانن و دەیانەوێت میدیا درووست بکەنەوە لە هەمەدان، بەڵام خۆی دەپرسێت هەمەدان؟
هەموو ئەمانە مانای وابوو ماگوشەکان لە میدیاوە لە هەمەدانەوە شۆڕشیان دژی ئەو ئەنجامداوە. (هێرۆدۆتس لە پەڕتووکی سێیەمدا شتێکی ناوازە باس دەکات لەسەرشۆڕشی مووگەکان وهەڵگەڕانەوەکەیان دژی قەمبیز) ، لە هەمان کاتدا دوای 22 ڕۆژ سوپاکەی قەمبیز گەیشتنە سوسە کە خودی نوێنەرەکەی قەمبیز (پرێکساسپێس-Prexaspes) ی تێدابوو، تا ئەم کاتەش باوەڕی وابوو کە ئەو کەسەی شۆڕشی کردووە، براکەی خۆی نییە، بەڵکوو ئەو سیمیردیسە (ماگوشییە) و براکەی کاری وا ناکات بۆ تاجی پاشایەتی. لەم کاتەدا کە پرێکساسپێس وەک خانەدانێکی گەورە گەیشتۆتە سوسە، ئەوەیان ڕاگەیاندو هەڕەشەی ئەوەیان کرد کە پاشاکەیان (قەمبیز) هەرگیز ڕێگا نادات بەم ماگوشانە دەسەڵاتی ئەخمینی بڕۆخێنن و دەسەڵاتی میدیا درووست بکەنەوە، بەڵام لەم کاتانەدا بوو قەمبیز مرد.
ڕۆژ لەداوی ڕۆژ ماگوشەکان دەسەڵاتیان زیاتر دەبوو، فراوانتر دەبوو بەرەو دەسەڵاتی پاشایەتی دەچوون. ئیتر لێرەوە بە ماوەی دەسەڵاتی ماگوشەکان دادەنرێت. لە هەشتەمین ساڵی دەسەڵاتی قەمبیزدا کە زۆربەی نەتەوەکان کەوتنە ژێر دەسەڵاتی ماگوشەکانەوە، تەنیا ناوچەی فارس نەبێت، بۆ ماوەی سێ ساڵ بەئازادی ژیان و باج وسەرانەیان بە کەس نەدا.
لەو سەردەمەدا لەناکاو کەسێک پەیدابوو بەناوی (ئوتانیس-Otanes) کوڕی (فارانسپێس-Pharanspes) ( کەباس لە (گوماتا) سیمیریس دەکات و بەدرۆی دەخاتەوە) لە ناوچەی فارس وەک خانەدانێکی فارس یەکەم کاری دژی ماگوشیەکان بەتایبەت سیمیریس دەستپێکرد و لای خەڵک وتی ئەم پیاوە کوڕی کۆرش نییە. هەرگیز لەوەپێش لە خانەوادە و بنەماڵەی فارس و پاشایەتیدا کەسێک بەم ناوەوە نییە. ئەم کەسە ڕاست نییە. ئەوەش گومانی لای زۆربەی شوێنکەوتوانی درووستکرد، لەپێش هەموو کەسێکەوە کچەکەی خۆی کە شووی بە قەمبیز کردبوو بەناوی (فادیما-Phaedima) ، هەر بۆیە ئەم کچە خۆی و باوکی کەوتنە دژایەتی ماگوشەکان.
ئوتانیس و فادیما وەکوو کچ وباوکێک کەوتنە نامەناردن و بڵاوکردنەوەی ئەو هەواڵە. هەروەها نامەیان نارد بۆکچی قەمبیز بەناوی (ئاتوسا-Atossa) -ئەم ژنە کچی کۆرش بوو، ژنی قەمبیزو داراش بووە- پێی دەڵێن تۆ ئەم کەسە دەناسی یان نا؟ لەگەڵ ڕوونکردنەوەکەی خۆیدا بۆ ئاتوسا، ئەوەی پێ دەڵێن تۆ لە خوێنی پاشایەتیت، نابێت ڕێگە بدەی بەو کارەی ماگوشەکان، چونکە تۆ دڵنیایت لەوەی ئەم کەسە کوڕی کۆرش نییە. ئەوە دەزانی لە ماگوشەکانە. هەروەها جارێکی تر فادیما لە وەڵامدا پێی ئەڵێ ئەمە مەترسییەکی زۆر گەورەیە.
لەسەر ئەم کارانە فادیما لەلایەن سیمیریسەوە سزای بۆ دەرچوو، پاشان گیراو ماگوشەکان لەگەڵیدا خەوتن وەک تۆڵەیەک. دواتر ئەم هەواڵە گەیشتەوە باوکی فادیماو کێشەکە گەورەتر بوو، چونکە ئۆتیانس پەنای بردەبەر دوو سەرکردەی تری بەهێزی فارس بەناوەکانی (ئاسپاسینیس-Aspathins) و (گوبریاس-Gobryas) کە جێی باوەڕی بوون و ئەویش هەموو شتێکی پێوتن دەربارەی کێشەکەیان، پاشان هەوڵیدا پەیوەندی بە سەرکردەی تری فارسەوە بکات و لایانگریان زۆرتر بوو ژمارەیان گەیشتە شەش کەس بە داراوە، وەک ئەمانەی تر: (ئینتافێرنیس-Intaphernes) و (ئاسپاسینس-Aspathines) و (میگابیزوس-Megabyzus) و (هیدران-Hydran) ، پاشان (دارای کوڕی هیستاسپێس-Darius-Hystaspes) کە پێشتر لە دەسەڵاتدا بوون. پاشان بە ئۆتانسەوە بوون بە حەوت پیاو، ئەم حەوت پیاوە پێکەوە بیریان لە کارێکی گرنگ کردەوە لەژێر سەرکردایەتی دارادا و یەکەم کاریان دژی سیمیریس ئەنجامدا، ئەویش ئەوە بوو ئەوەیان بۆ خەڵک سەلماند کە ئەو کەسەی ئەیەوێت ببێتە پاشا کوڕی کۆرش نییە. نەمردووەو لە ژیاندا ماوەو ئەو کەسە ماگوشیەو دەیەوێت لەو ڕێگایەوە دەسەڵات بەسەر ئێمەدا بسەپێنێت، هەر بۆیە دارا دەڵێت: “لێرەدا من دێم و ماگوشەکان دەوەستێنم و دەیانکوژم”. بەم شێوەیە کەوتنە گفتوگۆو پلاندانان بۆ لەناوبردنی ماگوشەکان.
ئیتر لێرەوە وردەوردە ڕۆڵ وکاریگەریی دارا دەرکەوت، ئوتیانس کە زانی دارا زۆر گەرموگوڕە، بایەخیان پێداو بە پیرۆزو گەورەیان داناو لە دەوری کۆبوونەوە، هێزیان بۆ درووستکردو بەڕێزەوە هێنایان بۆ کۆشک و وتاریان بۆ خەڵک دا. گوبریاس وەک وتەبێژی دارا، یەکەم وتاری داو تێیدا دەڵێت: “هاوڕێ بەڕێزەکان باشترین دەرفەت بۆ ئێمە گەڕانەوەی شاهەنشایەکەمانە، ئەگەر ئێوە بەهێز نین باشە لێیگەڕێن، با بمرین گەلی فارس و وڵاتی فارس لەلایەن ماگوشەکانەوە فەرمانڕەوایەتی بکرێت، وەکوو چۆن بینیتان و زانیتان قەمبیز بەشێوەیەکی خراپ مرد، ئەگەر ئێمەش هەوڵ نەدەینەوە بۆ گەڕانەوەی دەسەڵاتەکەمان ئاوها ئەمرین، ئێمە کە ئێستا لیرەدا بیردەکەینەوە قسە دەکەین بۆ ئەوەیە دژی دوو براکە کاربکەین، سەرەتا دەنگی من ئەوەیە دارا هەڵبژێرین وەک ڕاوێژکار و سەرپەرشتیاری کۆشک لە شوێنی ماگوشیەکان”. لەم کاتەدا کە ئەم قسەی دەکرد زۆرینەی خەڵک پاڵپشتیان لێکرد. ئەمەش هەوڵێکی گرنگ بوو بۆ ئەوەی ئەو حەوت پیاوە پێکەوە کاریان کردو وەک ڕاوێژکاری فارس دەرکەوتن.
دواتر ماگوشەکان کەوتنە خۆئامادەکردن بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم کارو پلانانەی حەوت کەسەکە، بەڵام تادەهات فارسەکان بەهێزتر دەبوون و سەرکردە سەربازیەکانیان دەرکەوتنەوەو پەیوەندییان بە فارسەوە کرد، وەک (پرێکساپێس-Prexapes) کە ڕۆڵی گرنگی گێڕا لە سەرکەونتی فارسەکان بەسەر ماگوشەکاندا، ئەویش سووربوو لەسەر گەڕانەوەی دەسەڵاتی فارس.
دوای ئەوەی کارەکانیان ڕێکخست، حەوت پیاوەکە پەلامارو هێڕشەکانیان بۆ سەر موگەکان دەستپێکرد بەبێ ئەوەی زیاتر دوای بخەن.
بۆ سەرکەوتنی ئەم کارەیان نوێژیان بۆ خواوەند کرد، پاش ڕۆژێک لە کۆشک کۆبوونەوەو دانیشتن، ئەم کارەشیان بەسەرپەرشتی پرێکساپێس بوو، بۆیە لێرەدا بڕیاردەدەن بچنە سەر دوو برا مەگوشیەکان و بیانکوژن، لەم کاتەدا دارا دەرکەوت کە خەریکی کارێکی تری دژی موگەکان بوو بەرەو کۆشک هات و پێشوازییەکی گەرمی لێکراو پاشان سوپاسی خوایان کردو تاوتوێی ئەوەیان کرد چی بکەن و چۆن کارەکان ئەنجام بدەن، هەر ئەوکات پیاوەکان دارایان وەک سەرکردەی خۆیان هەڵبژاردو دەنگیان پێدا، لێرەوە بوون بە هێزێکی گەورە بەرانبەر بە موگەکان.
بەو شێوەیە وەکوو هێزێکی ترسێنەر هاتنە مەیدان و هەردوولا دەستیان بۆ چەک بردو کەوتنە شەڕەوە، سەرەتای شەڕەکە بە تیربارانکردنی یەکتری دەستی پێکرد، پاشان سەرکردەکان لە یەکتری نزیک بوونەوەو دوو هێزی دوژمنی یەک پێکدا هەڵپژان، هەریەک لەلایەکەوە کەوتنە شەڕو بەرگری لەگەڵ هێزو کەسانی بەرانبەر بەخۆیان، لەم کاتەدا دوان لە حەوت پیاوەکەی فارس برینداربوون: (ئینتافێرنیس-Intaphernes) چاوەکانی لەدەست داو (ئاسپاسینس-Aspathines) قاچەکانی، بەڵام ئەمانە نەبوونە هۆی مردنیان، تەنیا لە شەڕکردن کەوتن، ماگوشەکان هاتن بۆ کوشتنیان، ئەوانیش یەکسەر خۆیان کوتایە ژورێکی تاریک و دەرگاکەیان لەسەر خۆیان داخست، لەم کاتەدا دارا و (گوبریاس-Gobryas) لەو ژورەدا بوون و ماگوشەکان هاتنە ژوورەوەو کەوتنە شەڕ لەگەڵیان، بەڵام زۆر تاریک بوو، کەس کەسی بەباشی نەدەبینی، زۆری نەبرد گوبریاسیش بەسەختی برینداربوو، دارا پێی وت: ئەوە لە ئازارەکەت دەترسی؟ وتی نا. وتی بێدەنگ بە با نەمان بینن. یەکسەر دارا، گوبریاسی کوشت بە خەنجەرەکەی بۆ ئەوەی دەنگی لێوە نەیەت و بتوانێ بە ئاسانی ماگوشەکان بکوژێ، بەو هەنگاوەشی توانی سەرکەوتن بەدەست بهێنێت و لەناکاودا توانی پیاوە ماگوشیەکان بکوژێت.
بەم شێوەیە داراو هاورێکانی لەو شەرەدا سەرکەوتن بەسەر ماگوشەکاندا، توانییان سەری سەرکردەکانی ماگوشەکان لە لاشە بکەنەوەو بیانبەنە دەرەوە تا خەڵک باوەڕیان پێبکات و بیبینن. پاشان لە دەروازەی کۆشک هەڵواسران. ئیتر لێرەوە کەوتنە پەلامارو کوشتنی ماگوشەکانی تر، بەوەش زۆربەی جەنگاوەری ماگوشەکان کوژران. هەر ئەو شەوە، یان ئەورۆژە، کەوتنە ئاهەنگ گێڕان وناویان نا (سەربڕینی ماگوشەکان) ، فارسەکان کەوتنە خۆشی وماگوشەکان شکستیان هێناو بەدرێژای ئەورۆژە لە ماڵەکانیان خۆیان دەشاردەوە.
پێنج ڕۆژ لەدوای ئەم سەرکەوتنەیانەوە فارسەکان کۆبوونەوەیەکیان ڕێکخست، تێیدا ئۆتیانیس ئامۆژگاری کردن بۆ ڕێکخستن و کاروباری دەوڵەت، بەبەشداری گشت نەتەوەکان، هەر بۆیە ئەلێت: “من وای بەباش دەزانم، یان باشترە یەک پیاو ڕۆڵی سەرەکی نەگێڕێت لە بەڕێوەبردن و کاروبارەکاندا بۆ ماوەیەکی زۆر، بینیتان قەمبیز چۆن خۆی بە گەورە زانی و ماگوشەکان سەرکەوتن بەسەریا، من داوای پاشایەتییەکی بەهێزو خاوەن یاسا دەکەم، کە تێیدا خەڵک خاوەن هێز بێ و بۆ هەموو خەڵک بێت…”، پاشان ئۆتینایس (میگابیزوس-Megabyzus) وتاری دا، داوای دەسەڵاتی ئۆلگاریشی کرد، دوای ئەمیش یەکسەر دارا هات و قسەی کردو وتی: “هەموو ئەو قسانەی میگابیزوس کردی دژی دیموکراتییە، بەبڕوای من بۆدانانی هەرسێ جۆرەکانی حکومەت لە پاشایەتی و کەمینەو دیموکراتی، دەبێت بزانین کامیان باشترە لە کامیان، من مونارچی بە باشتر دەزانم لەوانی تر بۆ درووستکردنی حکومەتێکی بەهێز کەسێک بیبات بەڕێوە لەگەڵ ڕاوێژکارو خەڵک”.
بەم شێوەیە سەرکەوتن وشانشینەکەیان دامەزراند بە ئامۆژگاری ئۆتیانیس و هەوڵەکانی ئەو کەسە. دواتر ساڵ لەدوای ساڵ بەهێز بوون توانیان بەتەواوەتی سەربکەون بەسەر میدییە شۆڕشگێڕەکانداو جاریکی تر فارسیان درووست کردەوە. دوای ئەم هەنگاوو سەرکەوتنانە هەریەک لە داراو ئۆتیانیس کەوتنە کێبڕکی بۆ ئەوی ببن بە پاشای وڵاتی فارس.
دوای پێشبڕکێیەکی ئەسپسواری، دارا لە ئۆتیانیسی بردەوەو بوو بە پاشای وڵاتی فارس و عەرەب و بەشێکی زۆری ئاسیا. بەو کارانەش دارای کوڕی هیسیتاپیس بوو بە جێگری قەمبیزی کوڕی کۆرش چووە سەر کورسیی پاشایەتی. دارا یەکەم جار هەستا بە مارەکردنی هەندێک ژنی فارس لە خۆی، کە دوانیان کچی کۆرش بوون، وەک (ئاتوسا-Atossa) و (ئارتیستۆنە-Artystone) ئەمەش لەکاتێکدا بوو ئاتوسا دوو شووی تری کردبوو، پێشتر بە قەمبیزی براکەی خۆی و ئەوی تری بە ماگوشیەک، ئەوەی تریان ئارتیستۆنە کچ بوو، کچی سمیردیسی کوڕی کۆڕش بوو، دوای ئەمە حەزی لە کچی ئۆتیانیسیش کرد، ئەوی ماگوشەکانی بۆ ئاشکرا کردبوو، هەر ئەوەش بووە هۆی ئەوەی دارا ببێت بە پاشای وڵات. پاشان یەکەم کاری تری درووستکردن و هەڵکۆڵینی نووسینێک بوو لەسەر بەردێک کە پێکهاتبوو لە پیاوێک و ئەسپێک لەگەڵ کۆمەڵێ نووسین کە تێیدا دەڵێت: “من دارای کوڕی هیسیتاپیس بەئامانجی خواوەند، بووم بە جێگری قەمبیزی کوڕی کۆرش چوومە سەر کورسی پاشایەتی”. پاشان دەوڵەتەکەی کرد بە 22 ساتراپەوە، زۆربەی خێڵ و نەتەوەکانیشی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوەو وەکوو حکومەتی بچوک بچوک لەژێر دەسەڵات و چاودێری خۆیدا بێت. توانی دەسەڵاتی سەردەمی کۆرش بەدەست بهێنێتەوە، هەر بۆیە فارسەکان دەڵێن کۆرش باوک بوو، قەمبیز بەڕێزو گەورەو سەرۆک بوو، داراش بریکاری وەرگرتنی دەستاو دەستی دەسەڵات بوو.
بەو شێوەیە دارا توانی سەربکەوێت بەسەرشۆڕشگێڕانداو باجی سەپاند بەسەر گەلانی ناوچەکەدا.
=KTML_Bold=سەرچاوەو پەراوێزەکان:=KTML_End=
(1) Herodotus; The Persian Wars, Translated By ,George Rawlinson,The Modern Library, New York,1942, Book 3 , p241.
(2) پێدەچێت ئەم دوو برایە کە هێرۆدۆتس باسیان دەکات (گوماتا) یان (چیتران توخمە) بێت.
(3) هێرۆدۆتس لە پەڕتووکی سێیەمدا شتێکی ناوازە باس دەکات لەسەرشۆڕشی مووگەکان و هەڵگەڕانەوەکەیان دژی قەمبیز، باس لەوە دەکات لە ئەگبەتانەی سووریا شۆڕش هەڵگیرساوەو گڵپەی کردووەو لە برەودا بووە بە سەرکردایەتی (پاتیسیزیس-Patiseithes) وەک ماگوشێکی بەناوبانگ و زۆر بەهێز. لەم کاتەدا قەمبیز ویستوێتی لە هەمەدانی سووریا بیبینێت. هەروەها دواتر لە لاپەڕەکانی (243) دا جارێکی تر دێتەوە سەر باسی ئەو شۆڕشەو دەڵێت: “قەمبیز دەیەوێت چاوی بە نوێنەری ئەو ماگوشانە بکەوێت کە سەرکردایەتی شۆڕشەکە ئەکەن لە هەمەدانی سووریا”. لێکدانەوەی ئەم قسانەی ئەوە ئەگەیەنێت شۆڕشی مەگوشە میدیەکان بەتەواوەتی سەرکەوتنی بەدەست هێناوەو شۆڕشەکە زۆربەی وڵاتی میدیای گرتۆتەوە تا ڕۆژاوای کوردستانیش، بۆیە قەمبیز ناچار بووە لەگەڵیان ڕێکەوێت و بکەوێتە گفتوگۆو دانووساندن یان ئەوەتا میدیەکان لە ناوچانەدا زیاتر خاوەن هێزو پێگەی خۆیان بوون و ڕۆڵی سەرەکی سەربازی و ڕامیاری ئەو ناوچانە لەژێر دەسەڵاتی میدیەکاندا بووە”.
. ( 4) Herodotus; The Persian Wars, Translated By ,George Rawlinson,The Modern Library, New York,1942, Book 3 , p241.
(5) کەواتە مەگوشە میدیەکان تەواوەتی دەوڵەتی ئەخمینیان خستۆتە ژێردەستی خۆیان و میدیان ڕزگارکردۆتەوەو دەسەڵاتی ئیمپراتۆری میدیایان گەڕاندۆتەوە، بەڵام هێشتا دوژمنەکانیان بەتەواوەتی لەناو نەبردووە، بۆیە ئەستێرەی فارسی ئەخمینی جارێکی تر ئەدرەوشیتەوە. وەرگێڕ.
(6) Herodotus; The Persian Wars, Translated By ,George Rawlinson,The Modern Library, New York,1942, Book 3 , p245.
(7) Herodotus; The Persian Wars, Translated By ,George Rawlinson,The Modern Library, New York,1942, Book 3 , p247.
. (8) Herodotus; The Persian Wars, Translated By ,George Rawlinson,The Modern Library, New York,1942, Book 3 , p248-249.
. (9) Herodotus; The Persian Wars, Translated By ,George Rawlinson,The Modern Library, New York,1942, Book 3 , p250.
. (10) Herodotus; The Persian Wars, Translated By ,George Rawlinson,The Modern Library, New York,1942, Book 3 , p251.
(11) Herodotus; The Persian Wars, Translated By ,George Rawlinson,The Modern Library, New York,1942, Book 3 , p252-255.
. (13) ، (12) Herodotus; The Persian Wars, Translated By ,George Rawlinson,The Modern Library, New York,1942, Book 3 , p257-259.
[1]
=KTML_Bold=ئەم بابەتە بە ڕێنووسی سەرچاوەی ئاماژە پێکراو نووسراوە=KTML_End=
Այս տարրը գրվել է (کوردیی ناوەڕاست) լեզվով, սեղմեք պատկերակը բացել իրը բնագրի լեզվով
ئەم بابەتە بەزمانی (کوردیی ناوەڕاست) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
Այս տարրը արդեն դիտվել 207 անգամ
ՀեշԹեգ
Աղբյուրները
[1] Կայք | کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەڕی چاوی کورد - 14-04-2023
կապված նյութեր: 1
խումբ: Հոդվածներ
Հոդվածներ լեզու: کوردیی ناوەڕاست
Բովանդակության դասակարգում: հաշվետվություն
Բովանդակության դասակարգում: Ուսումնասիրություն
Բովանդակության դասակարգում: Պատմություն
Երկիր - Նահանգ: Հարավային Քրդստան
Լեզու - Բարբառ: քրդերեն - սորանի
Հրապարակման տեսակը: ծնված-թվային
Փաստաթուղթ Տեսակը: Բնօրինակ լեզու
Technical Metadata
Նյութի Որակի: 99%
99%
Ավելացրել է ( ڕۆژگار کەرکووکی ) վրա 14-04-2023
Այս հոդվածը վերանայվել է եւ թողարկվել է ( شادی ئاکۆیی ) կողմից 14-04-2023
Այս տարրը վերջերս թարմացվել է ( شادی ئاکۆیی ) վրա: 14-04-2023
URL
Այս տարրը արդեն դիտվել 207 անգամ
Kurdipedia խոշորագույն բազմալեզու աղբյուրները քրդական աշխատությունը!
Գրադարան
Քրդական գործոնը հայ-քրդական առնչությունները տարածաշրջանային զարգացումների համատեքստում – Հատոր 1
Հոդվածներ
Քրդերը Հայաստանում
Կենսագրություն
Օրդիխանե Ջալիլ
Հոդվածներ
ՔՐԴԱԿԱՆ ՀԱՐՑԻ ԾԱԳՈՒՄԸ. 19-ՐԴ ԴԱՐԻ ԱՊՍՏԱՄԲՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ՍԵՎՐ-ԼՈԶԱՆ
Գրադարան
ՔՐԴԵՐԵՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿ
Գրադարան
Հայաստանում բնակվող ազգությամբ եզդի աղջիկների իրավունքներին հնարավորություններին առնչվող խնդիրները
Հոդվածներ
Սասունցի (արաբ) Սինեմի ու (Շեկո տան քրդերի) պատմությունները
Գրադարան
ՔՐԴԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ԵՐԳԱՐՎԵՍՏԸ
Հոդվածներ
Ադրբեջանի քրդերի ինքնության ձուլման խնդիրը 2017 թ. Իրաքի Քուրդիստանի անկախության հանրաքվեի լույսի ներքո
Կենսագրություն
Արամ Տիգրան

Վավերական
Հոդվածներ
Քրդերի ու եզդիների մասին
28-09-2014
هاوڕێ باخەوان
Քրդերի ու եզդիների մասին
Կենսագրություն
Արամ Տիգրան
02-03-2015
هاوڕێ باخەوان
Արամ Տիգրան
Հոդվածներ
Language and negotiations of identities among young Kurds in Finland
09-11-2022
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Language and negotiations of identities among young Kurds in Finland
Կենսագրություն
Ամինե Ավդալ
07-05-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Ամինե Ավդալ
Կենսագրություն
Հաջիե Ջնդի Ջաուարի
07-05-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Հաջիե Ջնդի Ջաուարի
նոր նյութեր
Գրադարան
ՔՐԴԵՐԵՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿ
14-04-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Կենսագրություն
Միքայելե Ռաշիդ
29-01-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Գրադարան
Հայաստանում բնակվող ազգությամբ եզդի աղջիկների իրավունքներին հնարավորություններին առնչվող խնդիրները
26-12-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Գրադարան
ՔՐԴԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ԵՐԳԱՐՎԵՍՏԸ
26-12-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Գրադարան
Քրդական գործոնը հայ-քրդական առնչությունները տարածաշրջանային զարգացումների համատեքստում – Հատոր 1
26-12-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Կենսագրություն
ՄԱՔՍԻՄ ՀՈՒՍԵՅՆԻ ԽԱՄՈՅԱՆ
22-08-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Կենսագրություն
Ամարիկե Սարդար
26-06-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Կենսագրություն
Շաքրո Մհոյան
09-05-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Կենսագրություն
Կարլենե Չաչանի
09-05-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Կենսագրություն
Հովսեփ Օրբելի
09-05-2023
ڕاپەر عوسمان عوزێری
Վիճակագրություն
Հոդվածներ 518,707
Նկարներ 104,774
Գրքեր 19,301
Կից փաստաթղթեր 97,585
Տեսանյութ 1,398
Kurdipedia խոշորագույն բազմալեզու աղբյուրները քրդական աշխատությունը!
Գրադարան
Քրդական գործոնը հայ-քրդական առնչությունները տարածաշրջանային զարգացումների համատեքստում – Հատոր 1
Հոդվածներ
Քրդերը Հայաստանում
Կենսագրություն
Օրդիխանե Ջալիլ
Հոդվածներ
ՔՐԴԱԿԱՆ ՀԱՐՑԻ ԾԱԳՈՒՄԸ. 19-ՐԴ ԴԱՐԻ ԱՊՍՏԱՄԲՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ՍԵՎՐ-ԼՈԶԱՆ
Գրադարան
ՔՐԴԵՐԵՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿ
Գրադարան
Հայաստանում բնակվող ազգությամբ եզդի աղջիկների իրավունքներին հնարավորություններին առնչվող խնդիրները
Հոդվածներ
Սասունցի (արաբ) Սինեմի ու (Շեկո տան քրդերի) պատմությունները
Գրադարան
ՔՐԴԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ԵՐԳԱՐՎԵՍՏԸ
Հոդվածներ
Ադրբեջանի քրդերի ինքնության ձուլման խնդիրը 2017 թ. Իրաքի Քուրդիստանի անկախության հանրաքվեի լույսի ներքո
Կենսագրություն
Արամ Տիգրան
Թղթապանակներ
Կենսագրություն - Սեռը - Արական Կենսագրություն - Ազգ - Քուրդ Կենսագրություն - Ազգ - Քրդական Կողմերը & Կազմակերպություններ - Երկիր - Նահանգ - Հյուսիսային Քրդստան Հոդվածներ - Երկիր - Նահանգ - Հյուսիսային Քրդստան Հոդվածներ - Երկիր - Նահանգ - Հարավային Քրդստան Գրադարան - Երկիր - Նահանգ - Հայաստան Հոդվածներ - Երկիր - Նահանգ - Հայաստան Հոդվածներ - Երկիր - Նահանգ - հնդկահավ Հոդվածներ - Երկիր - Նահանգ - Քրդստան

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.58
| Հետադարձ կապ | CSS3 | HTML5

| Էջ սերունդ ժամանակ: 0.375 երկրորդ (ներ).