Biblioteca Biblioteca
Ricerca

Kurdipedia è la più grande fonte di informazioni Curdo!


Search Options





Ricerca Avanzata      Keyboard


Ricerca
Ricerca Avanzata
Biblioteca
nomi curdi
Cronologia degli eventi
Fonti
Storia
collezioni degli utenti
Attività
Cerca Aiuto?
pubblicazione
Video
Classifiche
Voce a caso !
Invia
Invia l'articolo
Invia immagine
Survey
tuo feedback
Contatto
Che tipo di informazioni abbiamo bisogno !
Standards
Condizioni di utilizzo
Qualità Voce
Strumenti
A proposito
Kurdipedia Archivists
Articoli su di noi !
Kurdipedia Aggiungi al tuo sito web
Aggiungi / Elimina e-mail
Statistiche di accesso
Statistiche voce
Convertitore di font
Calendari Converter
Lingue e dialetti delle pagine
Keyboard
Link a portata di mano
Kurdipedia extension for Google Chrome
Cookies
Lingue
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
Il mio conto
Entra
appartenenza !
dimenticato la password !
Ricerca Invia Strumenti Lingue Il mio conto
Ricerca Avanzata
Biblioteca
nomi curdi
Cronologia degli eventi
Fonti
Storia
collezioni degli utenti
Attività
Cerca Aiuto?
pubblicazione
Video
Classifiche
Voce a caso !
Invia l'articolo
Invia immagine
Survey
tuo feedback
Contatto
Che tipo di informazioni abbiamo bisogno !
Standards
Condizioni di utilizzo
Qualità Voce
A proposito
Kurdipedia Archivists
Articoli su di noi !
Kurdipedia Aggiungi al tuo sito web
Aggiungi / Elimina e-mail
Statistiche di accesso
Statistiche voce
Convertitore di font
Calendari Converter
Lingue e dialetti delle pagine
Keyboard
Link a portata di mano
Kurdipedia extension for Google Chrome
Cookies
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
Entra
appartenenza !
dimenticato la password !
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 A proposito
 Voce a caso !
 Condizioni di utilizzo
 Kurdipedia Archivists
 tuo feedback
 collezioni degli utenti
 Cronologia degli eventi
 Attività - Kurdipedia
 Aiuto
Nuovo elemento
Biblioteca
IL DIRITTO DI ESISTERE: Storie di kurdi e turchi insieme per la libertà
07-02-2019
زریان سەرچناری
Biblioteca
Kurdistan: un genocidio postmoderno
27-08-2014
هاوڕێ باخەوان
Biblioteca
I Curdi nella storia
27-08-2014
هاوڕێ باخەوان
Biblioteca
Guerra e Pace in Kurdistan
11-08-2014
هاوڕێ باخەوان
Biblioteca
GRAMMATICA E VOCABULARIO DELLA LINGUA KURDA
16-10-2011
هاوڕێ باخەوان
Statistiche
Articoli 519,183
Immagini 104,974
Libri 19,426
File correlati 97,729
Video 1,402
Biblioteca
Kurdistan. Cucina e Tradizi...
Biblioteca
I curdi / Viaggio in un pae...
Biblioteca
Kurdistan: un genocidio pos...
Biblioteca
Memorandum sulla situazione...
Biblioteca
Un destino in versi, lirici...
Xaltî – Ûrartû: (Efendiyên Welatê Jor)
Gruppo: Articoli | linguaggio articoli: Kurmancî - Kurdîy Serû
Share
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
voce Classifica
Eccellente
Molto buono
media
Povero
Bad
Aggiungi alle mie collezioni
Scrivi il tuo commento su questo articolo!
elementi della cronologia
Metadata
RSS
ricerca in Google per le immagini relative alla voce selezionata !
ricerca in Google per la voce selezionata !
کوردیی ناوەڕاست1
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0

Xaltî – Ûrartû: (Efendiyên Welatê Jor)

Xaltî – Ûrartû: (Efendiyên Welatê Jor)
Xaltî – Ûrartû: (Efendiyên Welatê Jor).
(Çavkanî: XWEBÛN – Egîd YAZAR).
Wexta min dîroka Xaltî-Ûrartûyan vekoland, yek caran ez bextewar bûm, yek caran xemgîn bûm, yek caran kelecanê ez girtim û yek caran jî henase/bîhn li min çikiya.
Li ser rûyê vê dinyalikê, ti şaristaniyeke din weke Ûrartûyan ev çend mutewazî, mirovhez, afirîner û xwediyên nirxên bilind nehatiye dîtin.
Meriv çiqas wesfê van mirovên henûn, zîrek, kêrhatî û ehlên jiyana xweşguzarî bide jî, dîsa meriv dibêje qey têra ciwanmerdiya wan nake.
Ûrartûyan, ti carî ji bo desthilatdariyê bi hev re şer nekirine. Qralên Ûrartûyan, wexta qala îcraetên xwe kirine, ewil navê xwe û paşê jî navê bavê xwe hildane. Çaxa derketine cengê jî, dia ji xwedayê xwe re kirine. Herdem xwe ji xwedayê xwe re nizm kirine. Peyker û kêlberên (rulyef) xwedayên xwe çikandine, lê peyker û kêlberên şexsên xwe nedane çêkirin û neçikandin.
Ûrartûyî, xwediyê baweriyeke pirr-xwedayî bûne. Navê serxwedayê Ûrartûyan, Yezan Xaldî ye. Di heman demê de Yezdan Xaldî, yezdanê şerr e jî û xwedayê wan ê neteweyî bûye. Navê hevjîna Yezdan Xaldî, Xwedawend Arûbanî ye.
Hemû qralên Ûrartûyan, serkeftinên xwe yên di şerr de bi hêza Yezdan Xaldî ve girêdane. Ev yeka hanê bi me dide selimandin ku Ûrartûyan, di şerran de û di her astengiyên giran de, motîvasyoneke mezin ji Yezdan Xaldî wergirtine. Yezdan Xaldî, li ser pişta şêrekî hatiye sêwirandin. Ji gewdeyê wî aleviyên agir vêdikeve û rima wî ya navdar bi aleviyên agir pêxistî ye.
Ûrartûyan ewqas bi xwedayê xwe ve girêdayî bûne, li her bajarên xwe perestegeh û mabedên olî ji Yezdan Xaldî re nezir kirine.
Em ji vê rewşa hanê serwext dibin ku yewnanan, çanda nezirkirina perestegehan a ji bo xweda û xwedawendên xwe, bi temamî ji Ûrartûyan wergirtine. Selimandina vê yekê jî ew e ku mîmariya perstegehên yewnan, hema hema ji ber perestgeha Yezdan Xaldî hatibû nezirkirin û qopî kirine.
Yezdan Teîşeba jî, xwedayê ba û bahozê ye. Li ser pişta ganêrekî hatiye sêwirandin û gurzek tîrêjên birûskan di destê wî de ye.
Yezdanê di rêza sêyemîn de jî, Yezdan Şîvînî ye û ev jî yezdanê rojê ye.
Li ser deriyê Mehîr ê Yezdan Xaldî, navê 79 xweda û xwedawendan nivîsandî ne. Ji van xweda û xwedawendan 63 heb mêr û 16 heb jî jin in. Ji bo van xweda û xwedawendan, her sal dewarên sitûr û pez ji wan re hatine nezirkirin.
Ji ber navê seryezdanên wan Xaldî bûye, wan jî xwe wekî miletê Xaldî bi nav kiriye. Yek caran jî ji xwe re gotine Bîanîlî, ango Biyanistan. Lê cîranên wan, nexasim jî Asûran ji wan re gotiye Ûrartû û Naîrî. Ûrartû tê wateya Qewmê Çiyayî û Naîrî jî tê wateya Qewmê Çeman.
$Em Ûrartûyan nas bikin$
Piştî Mîtanî ji hêla asûran ve têk diçe, hemû kurdên deştî xwe li êlatên azad ên li derdora gola Wanê digirin. Ev êlatên azad, hûrriyên Zagrosî bûne û ew jî pêşiyên kurdan e. Her êlek, serbixwe bûye û qralekî wê hebûye.
Di sedsala 13’emîn de, qralên asûran ji bo huner û xezeba xwe raberî herkesî bike, êrîşî ser van êlatên li derdora gola Wanê dikin. Qralên asûran di salnameyên xwe yên şer de dinivîsin dibêjin: “Me êrîşî ser welatê Ûrartûyan kir. Mîna çûka di ser hêlînê de me dest danî ser wê û hêkên wê. Me ji serê wan ê jêkirî, pîramîd çêkirin. Newal ji laşên wan tije bû û laşên wan mabû di nav xwîna xwe de. Me 8 welat û 51 bajarên wan şewitandin û wêran kirin.” Ev êrîşên asûran ên bêeman, derdora 400 salî dajo. Her cara qralekî Asûr ê nû derdikeve ser text, derdikeve nêçîra xelkên cîranên xwe, nexasim jî xelkên Xaltî-Ûrartûyî
Ti miletî bi qasî asûran, wesfê qetlîamên xwe nedane û bi dilbijandinek ev çend mezin qala xwînrijandina mirovan nekiriye. Meriv ji xwe re dimîne heyirî, ka çawa însan dikane ewqas bi herikandina xwîna însanan kêfxweş bibe û bi vê hezê kêfxweşiya xwe bîne ziman.
Asûr, ji qewmê samî ne û ji başûrê Afrîkayê hatine. Xezeba wan bi ser kevir û daran de nebare! Bi hêsanî meriv dikane bibêje, heke ne ji komkujiyên asûran bûya, niha serjimara kurdan ew ê bi sed milyonan bûya. Ez dixwazim hinekî din vê îdiaya xwe bi pêş ve bibim: dîsa heke ne ji komkujiyên dewleta Asûr bûya, niha gelek dewletên dinyayê bi kurdî diaxivîn!
Pêşiyên asûran, ango qralên akadiyan bi xwe gotine, ewqas qewmê Zagrosan pir in, hejmara wan bi qasî stêrkên ezmanan dibiriqe. Qewmê Zagrosan jî, pêşiyên kurdan ên hingê ne.
Hêjayî gotinê ye ku ti caran kurdan rê nedaye ti kesê, heta dijminê wan werin hikum li Zagrosan bikin; hîn jî hukumdarên Zagrosan, tekane qewmê kurd in. Her çiqas berdêlên pir giran jî dabin, ev çarenûseke neguherbar e û hukmê ti kesê nagihêjê heta vê çarenûsê biguherînin. Meriv dibêje qey ev fermaneke xwedayî ye!
$Dewleta Xaltî-Ûrartû$
Lûtîprî, merivekî gelekî zana û jêhatî bûye. Lûtîprî, temamên êlatên welatê Xalta dicivîne ser hev û yekitiyek xurt di navbera wan de ava dike.
Lûtîprî yê zana û wêrek, cara duyemîn temelê dewleta Xaltî-Ûrartûyî B.Z di sedsala 9’emîn de datîne. Ev yekitiya êlatên Xaltiyan, xwe li hemberî êrîşên dijwar yên artêşa nîzamî ya Asûran xwe li ser piya digirin û Asûran paş ve dehf didin.
Sardûrî yê kurê Lûtîprî B.Z di sala 832’an de dibe qral û Qral Sardûrî, ji bo xwe ji êrîşên muhtemel ên Asûran bihefidîne, serbajarê welatê xwe koçî Tûşpayê dike û li ser bilindahiya Tûşpayê, kelateke niwaze ava dike.
Qral Sardûrî, li ser dîwarê keleha Tûşpayê wiha dinivîse: “Nivîsa Sardûriyê kurê Lûtîprî; qralê mezin, qralê bihêz, qralê cîhanê, qralê welatê naîriyan, qralê raqîbê wî tine, şivanê gel, qralê ji şerr natirse. Ez Sardûrê kurê Lûtîprî, qralê qralan, qralên ku ji hemû qralan xwîkiyê (xeracê) distîne. Sardûriyê kurê Lûtîprî wiha diaxive: “Min ev kevir ji bajarê Alnûnûyê (Xelat) û ev dîwar ava kir.”
Piştî Sardûrî, kurê wî Îşpûînî dibe qral û Îşpûînî îdarekirina welatê xwe, bi kurê xwe Menûa re parve dike. Meriv dikane bibêje bav û kur bi hev re dibin qral. Ev yeka hanê, bawerî û ezmûneke mezin dide qral Menûa yê ciwan. Piştî mirina bavê xwe jî, qral Menûa peywira xwe, bi awayekî bê qusûr tîne cih.
Tûşpaya paytexta welatê Xalta-Ûrartû tam 100 salî malovaniyê ji miletê Xaltayî-Ûrartûyî re dike. Tirba pênc heb qiralên Xalta di tahtên asê yên Tûşpayê de hatine kolan. Her yek ji wan tirbên bîrdarî, yek ji ya din niwazetir e. Ew tirbên hanê bi hostahiyek were hatiye çêkirin, meriv fedî dike ji xwe re lê binihêre.
Ev tirbên bîrdarî yên qral Sardûrî yê 1em, Îşpîûnî-Menûa, Argiştî û Sardûrî yê 2’yemîn, ewqas dêwasa mezin in, her yek ji wan artêşek dikane xwe tê de veşêre.
Ji ber ku Îşpîûnî û kurê wî Menûa di heman demê de bi hev re welatê xwe îdare kirine, her du qral jî di yek tirbê de hatine definkirin…
$Qral Sardûriyê 2’yemîn$
Di serdema qral Sardûrî yê 2’yemîn de, firehiya hikumdariya welatê Xalta, digihêje sînorê xwe yê herî mezin.
Êdî ji deryaya Xezarê bigre hetanî Deryaya Reş, ji wir hetanî Kapadokya û heta welatê Kilikyayê ango heta peravên Deryaya Sipî û heta qismekî Mezopotamyaya jêrîn, dikeve bin hikumdarî û bandora qral Sardûriyê 2’yemîn.
Wexta Sardûrî yê 2’yemîn xwe li çemê Firatê dixîne derbasî rojavayê Firatê dibe, welatê Melîteayê vedigre û li ser tahtê rexa Firêt wanî dinivîse: “Yezdan Xaldî bi rima xwe daket cengê. Qralê welatê Melîteayê Hîlarûadayê kurê Saha têk bir. Ew li pêşberî Sardûrîyê kurê Argiştî li erdê xist. Yezdan Xaldî bihêz e, rima wî jî hêzdar e. Sardûrîyê kurê Argiştî derket seferê. Sardûrî dibêje: “Çemê Firatê aram bû. Ti qral nikarîbû li vir xwe li çemê Firatê bixista. Ji ber ku min ji mezinahiya wan a Xwedayî alîkarî xwest, ez li ber Yezdan Xaldî, Yezdan Teîşeba, yezdan Şivînî û hemû yezdanên welatê Bîanîliya geriyam û lava kir, wan jî dengê min bihîst û rê şanî min dan. Li ber bajarê Tûmîşkî ez bi şervanên xwe re derbasî wî aliyê çem bûm. Ez ji başûrê welatê Qalaniya derbas bûm, ez gihaştim çiyayên Karnîşiyê yên ku dikevin bakûrê Meletiyê. Ez heta welatê Mûşayê bajarê Zapşayê bi pêş de çûm. Di rojekê de min 14 kelat û 80 bajar (gundê hingê) xistin destê xwe. Min kelat wêran kirin û bajar jî şewitandin.”
$Qral Menûa û êrîşên aramiyan (ermen)$
Gelê aramî ango gelê ermen, nola begligek piçûçik, li bakûrê Îdirê dijiyan. Di serdema qral Menûa de, keleş û rêbirên aramiyên pêşiyên ermenan, êrîşî ser mal û milkên gundiyên Kaxizmana Qersê dikirin. Ev êrîşên hanê ji mêj ve pêk dihatin û gelê herêmê ji van êrîşan bêzar bûn. Li ser vê yekê gundiyên Xaldî, giliyê van destdirêjiyên aramiyan li cem qral Menûa dike. Qral Menûa pir hêrs dibe û leşkerên xwe dişîne ser vê begliga ermen û wan tevdekan dîl digrin û tînin Tûşpayê. Bi vî awayî em serwext dibin ku xelkê ermen B.Z di sedsala 8’emîn de ji hêla qral Menûa ve di nav axa welatê Xalta de, nexasim jî li derdora gola Wanê tê bicihkirin. Di nav demajoyê de xelkê ermen êdî wê herêmê wekî welatê xwe dipejirînin.
Ji vê yekê tê famkirin ku, gelê ermen ji Xaltî-Ûrartûyan hînî hunera dîwarlêkirinê bûne. Lewra gelekî berî xelkên ermen, miletê Xaltî-Ûrartûyan kelat û perestegehên niwaze avakirine.
Qral Menûa, xizmeteke pir mezin ji xelkê xwe re dike û asta xweşguzariyê derdixîne asta herî jor. Coaveke zêdeyî 50 km dikole û tîne berdide nav zevî û bajarê welatê Xalta. Li her derê rezên tirî datîne û şeraba pirr xweş ji wan rezan hildiberîne. Menûa, wan rezan ji jina xwe Tirîlîlayê re nezir dike. Xwînerên hêja! Ev navê Tirî û Tirîlîlayê bi we jî balkêş hat ne wanî?
Tê gotin ku wexta gelê ermen çûne Fransayê, ji rezên Wanê ango ji rezên Menûa, tovên tirî bi xwe re birine û li wir çandine. Roja îro, şeraba navdar a Nice û Lyon a Fransayê jî ji wan rezan tên hilberandin.
$Dema qral Argiştî$
Piştî qral Menûa, Argiştiyê yekem derdikeve li ser text û dibe qralê çarem ê welatê Xalta. Qral Argiştî di şerê li hemberî dijminê xwe de gelekî dijwar bûye.
Qral Argiştî, berevajî hukumdarên kurdan çi yên berî xwe û çi jî yên piştî xwe, qet dilê xwe bi dijminê xwe neşewitandiye. Ji ber vê taybetiya qral Argiştî, navê ku di kurdiya roja me de tê wateya Arê-geş li xwe kiriye û ji xwe re gotiye Argiştî!. [1]
Questo articolo è stato scritto in (Kurmancî - Kurdîy Serû) lingua, fare clic sull'icona per aprire l'articolo in lingua originale!
Ev babet bi zimana (Kurmancî - Kurdîy Serû) hatiye nvîsandin, klîk li aykona bike ji bu vekirina vî babetî bi vî zimana ku pî hatiye nvîsandin!
Questo oggetto è stato visto volte 507
HashTag
Fonti
[1] | Kurmancî - Kurdîy Serû | candname.com 20-03-2023
Articoli collegati: 2
Gruppo: Articoli
linguaggio articoli: Kurmancî - Kurdîy Serû
Publication date: 20-03-2023 (1 Anno)
Libro: Legenda
Libro: Storia
Provincia: Kurdistan
Publication Type: Born-digital
Tipo di documento: Lingua originale
Technical Metadata
. i diritti di pubblicazione di questo libro è stata revocata con il proprietario!
Qualità Voce: 96%
96%
Aggiunto da ( ڕاپەر عوسمان عوزێری ) su 25-03-2023
Questo articolo è stato esaminato e rilasciato da ( ئاراس حسۆ ) su 25-03-2023
Questa voce recentemente aggiornato da ( ڕۆژگار کەرکووکی ) in: 19-05-2024
URL
Questa voce secondo Kurdipedia di Standards è non ancora esauriti !
Questo oggetto è stato visto volte 507
Attached files - Version
Tipo Version Nome Editor
file di foto 1.0.1140 KB 25-03-2023 ڕاپەر عوسمان عوزێریڕ.ع.ع.
Kurdipedia è la più grande fonte di informazioni Curdo!
Biblioteca
Memorandum sulla situazione dei Kurdi
Biblioteca
IL DIRITTO DI ESISTERE: Storie di kurdi e turchi insieme per la libertà
Biblioteca
Kurdistan iraqeno: un caso di passaggio alla democrazia?
Biblioteca
Kurdistan: un genocidio postmoderno
Biblioteca
La questione curda
Articoli
Storia dei curdi

Actual
Biblioteca
Kurdistan. Cucina e Tradizioni Del Popolo Curdo
21-11-2013
بەناز جۆڵا
Kurdistan. Cucina e Tradizioni Del Popolo Curdo
Biblioteca
I curdi / Viaggio in un paese che non c\'è
17-09-2013
هاوڕێ باخەوان
I curdi / Viaggio in un paese che non c\'è
Biblioteca
Kurdistan: un genocidio postmoderno
27-08-2014
هاوڕێ باخەوان
Kurdistan: un genocidio postmoderno
Biblioteca
Memorandum sulla situazione dei Kurdi
27-08-2014
هاوڕێ باخەوان
Memorandum sulla situazione dei Kurdi
Biblioteca
Un destino in versi, lirici curdi
28-08-2014
هاوڕێ باخەوان
Un destino in versi, lirici curdi
Nuovo elemento
Biblioteca
IL DIRITTO DI ESISTERE: Storie di kurdi e turchi insieme per la libertà
07-02-2019
زریان سەرچناری
Biblioteca
Kurdistan: un genocidio postmoderno
27-08-2014
هاوڕێ باخەوان
Biblioteca
I Curdi nella storia
27-08-2014
هاوڕێ باخەوان
Biblioteca
Guerra e Pace in Kurdistan
11-08-2014
هاوڕێ باخەوان
Biblioteca
GRAMMATICA E VOCABULARIO DELLA LINGUA KURDA
16-10-2011
هاوڕێ باخەوان
Statistiche
Articoli 519,183
Immagini 104,974
Libri 19,426
File correlati 97,729
Video 1,402
Kurdipedia è la più grande fonte di informazioni Curdo!
Biblioteca
Memorandum sulla situazione dei Kurdi
Biblioteca
IL DIRITTO DI ESISTERE: Storie di kurdi e turchi insieme per la libertà
Biblioteca
Kurdistan iraqeno: un caso di passaggio alla democrazia?
Biblioteca
Kurdistan: un genocidio postmoderno
Biblioteca
La questione curda
Articoli
Storia dei curdi
Folders
Biblioteca - Provincia - Fuori Articoli - Tipo di documento - Lingua originale Biblioteca - Tipo di documento - Traduzione Biblioteca - Libro - Al- Anfal e Halabja Biblioteca - Libro - Linguistica Biblioteca - Libro - Letterario Biblioteca - Libro - Varie Biblioteca - Libro - Rapporto Biblioteca - Libro - Curdo emissione Articoli - Libro - Curdo emissione

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.58
| Contatto | CSS3 | HTML5

| Pagina tempo di generazione: 0.594 secondo (s)!