المکتبة المکتبة
البحث

کورديپيديا أکبر مصدر کوردي للمعلومات بلغات متعددة!


خيارات البحث





بحث متقدم      لوحة المفاتيح


البحث
بحث متقدم
المکتبة
الاسماء الکوردية للاطفال
التسلسل الزمني للأحداث
المصادر
البصمات
المجموعات
النشاطات
کيف أبحث؟
منشورات كورديبيديا
فيديو
التصنيفات
موضوع عشوائي
ارسال
أرسال موضوع
ارسال صورة
استفتاء
تقييماتکم
اتصال
اية معلومات تحتاج کورديپيديا!
المعايير
قوانين الأستعمال
جودة السجل
الأدوات
حول...
امناء الأرشيف لکوردیپیدیا
ماذا قالوا عنا!
أضيف کورديپيديا الی موقعک
أدخال \ حذف البريد الألکتروني
أحصاء الزوار
أحصاء السجل
مترجم الحروف
تحويل التقويمات
التدقيق الإملائي
اللغة أو لهجات الصفحات
لوحة المفاتيح
روابط مفيدة
امتداد كوردییدیا لجوجل كروم
كوكيز
اللغات
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
حسابي
الدخول
المشارکة والمساعدة
هل نسيت بيانات الدخول؟
البحث ارسال الأدوات اللغات حسابي
بحث متقدم
المکتبة
الاسماء الکوردية للاطفال
التسلسل الزمني للأحداث
المصادر
البصمات
المجموعات
النشاطات
کيف أبحث؟
منشورات كورديبيديا
فيديو
التصنيفات
موضوع عشوائي
أرسال موضوع
ارسال صورة
استفتاء
تقييماتکم
اتصال
اية معلومات تحتاج کورديپيديا!
المعايير
قوانين الأستعمال
جودة السجل
حول...
امناء الأرشيف لکوردیپیدیا
ماذا قالوا عنا!
أضيف کورديپيديا الی موقعک
أدخال \ حذف البريد الألکتروني
أحصاء الزوار
أحصاء السجل
مترجم الحروف
تحويل التقويمات
التدقيق الإملائي
اللغة أو لهجات الصفحات
لوحة المفاتيح
روابط مفيدة
امتداد كوردییدیا لجوجل كروم
كوكيز
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
الدخول
المشارکة والمساعدة
هل نسيت بيانات الدخول؟
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 حول...
 موضوع عشوائي
 قوانين الأستعمال
 امناء الأرشيف لکوردیپیدیا
 تقييماتکم
 المجموعات
 التسلسل الزمني للأحداث
 النشاطات - کرديبيديا
 المعاينة
موضوعات جديدة
المکتبة
اكراد العراق (1851-1914) دراسة فى التاريخ الاقتصادي والاجتماعي والسياسي
17-06-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
المکتبة
عفرين تحت الاحتلال-وثائق وتقارير، كشف وفضح الانتهاكات والجرائم-الجزء الرابع
14-06-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
المکتبة
عفرين: خمس سنين حاجة ظلم ! دراسة استقصائية عن الانتهاكات ضد الكرد والايزيديين في شمال سوريا
14-06-2024
هژار کاملا
المکتبة
سوريا: دور الاتفاقيات الدولية في عمليات التهجير القسري (3)
12-06-2024
هژار کاملا
المکتبة
سوريا: دور الاتفاقيات الدولية في عمليات التهجير القسري (2)
12-06-2024
هژار کاملا
المکتبة
سوريا: دور الاتفاقيات الدولية في عمليات التهجير القسري (1)
12-06-2024
هژار کاملا
المکتبة
سوريا: جروح محفورة في الذاكرة تقرير خاص يسرد أحداث مدينة القامشلي/قامشلو عام 2004 بلسان شهود وضحايا سابقين
12-06-2024
هژار کاملا
المکتبة
المعاهدة العراقیة-الایرانیة الاخيرة خیانة وطنية وقومية كبری
10-06-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
المکتبة
ٲطول من الحیاة
09-06-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
المکتبة
جدل كردستاني علی ضفاف دجلة
09-06-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
أحصاء
السجلات 518,439
الصور 105,007
الکتب PDF 19,489
الملفات ذات الصلة 97,486
فيديو 1,398
السيرة الذاتية
ميرزان بكر
بحوث قصیرة
السفير بيتر كالبريس لمجلة ك...
بحوث قصیرة
القبض على 121 شخص مشتبه بان...
الشهداء
نوزات شرفان
بحوث قصیرة
بطاقة شخصية-الفنان خليل ياب...
تووندوتیژی بە بیانووی شەرەف
يُتيحُ كورديبيديا (حق الوصول الى المعلومة العامة) لكل انسانٍ كوردي.
صنف: بحوث قصیرة | لغة السجل: کوردیی ناوەڕاست
شارک
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
تقييم المقال
ممتاز
جيد جدا
متوسط
ليست سيئة
سيء
أضف الی مجموعتي
اعطي رأيک بهذا المقال!
تأريخ السجل
Metadata
RSS
أبحث علی صورة السجل المختار في گوگل
أبحث علی سجل المختار في گوگل
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0

تووندوتیژی بە بیانووی شەرەف

تووندوتیژی بە بیانووی شەرەف
$تووندوتیژی بە بیانووی شەرەف$
نووسینی: کەڤین بەگیخانی (دوای کۆچی دوایی)
وەرگێڕانی: ماڵپەڕی ڕووداو
$کەڤین بەگیخانی گەنجێکی کورد بوو لە هۆڵەندا گەورە ببوو، دوای تووشبوونی بە کۆرۆنا گیانی لەدەست دا. ئەم وتارەی بە ئینگلیزی بۆ زانکۆی لێیدن کە لێی دەخوێند ئامادە کردووە. ئەندامانی خانەوادەکەی کار لەسەر دەستنووسەکانی دەکەن و وردەوردە بڵاویان دەکەنەوە.$
$ئاڵنگارییەکانی بەردەم جێبەجێکردنی یاسا لە هەرێمی کوردستانی ئێراقدا$
هزری خێڵەکیی پشتئەستوور بە پیاوسالاری، لە بابەتگەلێکی هەستیاری وەکوو تووندوتیژی بە بیانووی شەرەف، کۆسپ دەخاتە بەردەم جێبەجێکردنی یاسا.
سێ لەسەر یەکی ژنان لە جیهاندا تووشی تووندوتیژیی جەستەیی، سێکسی و دەروونی بوونەتەوە، تەنانەت لە کاتی تەنگژەکاندا ئەوە ژنانن بەهۆی پێگە لاوازەکەیانەوە لە بەشێکی زۆری جیهاندا زۆرترین ئازار دەچێژن. لێرە تووندوتیژی بە بیانووی شەرەف بەشێکە لە مۆدێلە گەورەکەی تووندوتیژیی ڕەگەزی و لە هەردوو فۆرمی جەستەیی و دەروونییدا دژی ژنان لە سەرانسەری جیهاندا پیادە دەکرێت.
بەگوێرەی نەتەوە یەکگرتووەکان، ساڵانە زیاد لە 5000 ژن لە جیهاندا بە بیانوووی شەرەفەوە دەکوژرێن. لەم توێژینەوەیەدا تووندوتیژی بە بیانووی شەرەف لە هەرێمی کوردستاندا هەڵدەسەنگێندرێت، چونکە تووندوتیژی مشتومڕێکی نەبڕاوەی ئەم کۆمەڵگە پیاوسالارییەیە. سەرەتا تووندوتیژی لەژێر ناوی شەرەف شی دەکرێتەوە، دوابەدوای ئەمە کێشەکە لە جەستەی هەرێمی کوردستانی ئێراقدا وێنا دەکەین. دواتر باسی دامەزراوە یاساییەکان، کاریگەییەکانی یاسای سزاکانی ئێراقی فیدراڵ و لایەنە ئیسلامییەکان لەسەر یاسا لە هەرێمی کوردستان دەکەین. بە پشتبەستن بەمانە، هەوڵ دەدەین زانیاری دەربارەی حەقیقەتی کرانەوەی یاسای هەرێمیی بخەینەڕوو، بۆچی دەستبردن بۆ چاکسازیی یاسایی لەم ژینگە تەواو پیاوسالار و خێڵەکییە کێشەیە؟ بەگوێرەی زانیارییەکان، دەگوترێت سەرەڕای هەوڵە نێودەوڵەتی و چاکسازییە یاساییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان، بەهۆی ئەو کۆسپانەی لەو کۆمەڵگە پڕ تەگەرە، پیاوسالاری و خێڵەکییەدا ڕەگی داکوتاوە، تووندوتیژی بە بیانووی شەرەف هێشتا وەکوو کێشەیەکی گەورە ماوەتەوە. هەروەها نەبوونی خۆتەرخانکردنی سیاسەتێکی گشتی بەکۆمەڵ لەلایەن دامودەزگە دەوڵەتی و نادەوڵەتییە جۆراوجۆرەکانی وەکوو دادگە و پۆلیس، فاکتەرێکی دژوارە و لە پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و هزری خێڵەکیی کوردی سەرچاوەی گرتووە.
ئەمڕۆ تووندوتیژی بە بیانووی شەرەف بە زۆری بە ناوچەکانی وەکوو باکووری ئەفریقا و ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا ڕوودەدات. لە کار و قسەکردن لەسەر ئەم بابەتە، گرنگە خۆمان لە حوکمی پێشوەخت و ستیگماتیزەکردن بەدوور بگرین، چونکە توێژینەوەکان دەریدەخەن تووندوتیژی بە بیانووی شەرەف هیچ پەیوەندییەکی بە ئایین و کولتوورێکی دیاریکراوە وە نییە. لە ڕاستیدا ئەم تووندوتیژییە لە سەردەمی ڕۆمە کۆنەکان، ئەوروپای سەدەکانی نێوەڕاست، ئەمریکای لاتین و باکووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیادا هەبووە. تووندوتیژی بە بیانووی شەرەف بریتییە لە کۆنترین بەشی مۆدێلە گەورەکەی تووندوتیژی جێندەری و لە هەردوو فۆرمی جەستەیی و دەروونییدا دژی ژنان پیادە دەکرێت. ئەم تووندوتیژییە بەزۆری لەلایەن ئەندامانی خێزانی قوربانییەکەوە پیادە دەکرێت، وەکوو مامەکان، خاڵەکان، باوکەکان و برایەکان، مەبەستەکەش [بەپێی تێگەیشتنی هەڵەی ئەوان] پارێزگاریکردن و گەڕاندنەوەی شەرەفە بۆ خێزان یان عەشیرەت و گرووپ. ڕەهەندێکی گرنگی جیاکەرەوەی ئەم تووندوتیژییە ئەوەیە کە لەلایەن گرووپەوە ئەنجام دەدرێت و بە بیانووی کۆدی شەرەف لە ژینگەی ئەو خێزان و کۆمەڵگە پیاوسالارییانەدا بەردەوامی و گرنگی پێ دەدریت. لەبەرئەوە گرنگە بڵێین پیاوسالاری دیاردەیەکی قووڵی کۆمەڵایەتی و سیاسییە کە تێیدا پیاو بە شێوەیەکی ڕیشەیی لە کۆمەڵگەدا باڵادەستە. پیاوان وێڵی پاساوهێنانەوەن تا مافی ئەوە بەخۆیان بدەن دەسەڵاتیان بەسەر ژناندا هەبێت و ترسناکانە پارێزگاری لەو دەسەڵاتە بکەن لە ڕێگەی بەکارهێنانی چەندین جۆری جیاوازی تووندوتیژی دەروونیی و جەستەیی دژی ژنان.
لە هەرێمی کوردستانی ئێراقدا، چاوەڕوانییەکانی کۆمەڵگە لە ژنان ئەوەیە کە ڕووناکبیر بن و دواییش ببن بە هاوسەرێکی گوێڕایەڵ و دایکێکی ئەرکگران کە دەبێت خزمەتی تەواوی خێزانەکەی بکات. بە پێچەوانەوە، زۆرینەی پیاوان لە باوکە دەسەڵاتدارەکانیانەوە فێردەبن کە گرنگە پیاو ببێتە ڕابەرێکی بەهێز و جڵەوگیری خێزانەکەی خۆی. لەمەش گرنگتر، ببن بە پارێزەری شەرەفی خێزان و خێڵەکەیان. شەرەفیان لە جەستەی ژن و ڕەفتاری کۆمەڵایەتی و سێکسیدا کوورت کردووەتەوە. لەبەرئەوەیە لە زۆرینەی خێزانەکاندا ئازادیی ژن بە لادان لە بەها نەریتییەکان و نۆرمەکان لە قەڵەم دەدرێت. هەروەها خێڵگەرایی لە کوردستاندا زۆر بەربڵاوە، ئەمەش کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر ڕێکخراوە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی کۆمەڵگەی کوردی هەیە، بەمەش ژنان سنووردار دەکرێن لەنێو ئەم پێکهاتە دەستەجەمعییانە و بەرەو پووکانەوەی تواناکانیان دەچن. لەبەرئەوە تووندوتیژیی ڕەگەزیی تەنیا لە جەستەدا نامێنێتەوە بەڵکوو چالاکانە و دەستەجەمعییانە بۆ کایەی کولتووری کۆمەڵایەتیی کۆمەڵگە پەل دەهاوێت، دواجاریش بە ئەسپایی ئەم بەناو کۆدی شەرەفەی لێ بەرهەمدێت.
پێش ئەوەی باسی ژێرخانی یاسایی هەرێمی کوردستان بکەین، پێویستە زیاتر دەربارەی دەرئەنجامە فراوانەکانی خێڵگەرایی بدوێین. خێڵگەرایی لە کوردستان بریتییە لە ئامرازێکی بەرگریی بەکۆمەڵ لەپێناو مانەوەدا لەکاتی بەربەرەکانێ، ناسەقامگیری و کێبڕکێی سیاسی. لەڕاستیدا خێڵگەرایی لە کوردستاندا لەم 30 بۆ 40 ساڵەی ڕابردوو سەری هەڵنەداوە، بەڵکوو پێشتریش لە ڕێکخستنی کۆمەڵایەتی، یەکخستن و خۆئامادەکردنی سەربازی و جۆرەها پڕۆژەی دیکەدا سوودی لێبینراوە. هەر وەک چۆن لە توێژینەوەکەی ویلیام چامبلیس سەبارەت بە یاسای بێلانەیی باس کراوە، دەکرێت گرووپەکانی خاوەن بەرژەوەندیی هاوبەش ڕۆڵێکی گرنگیان لە یەکگرتنی یان گۆڕینی یاساکان هەبێت. دەکرێت چەمکی گرووپەکانی خاوەن بەرژەوەندیی هاوبەش لە هەرێمی کوردستان بە پێکهاتە خێڵەکی و پیاوسالارییەکان پێناسە بکرێت، کە ئامانجیان لە کۆمەڵگەدا جڵەوگیری هێز و دەسەڵات بووە. هاوکات دەشێت پیاوان لە هەندێک کردەوەدا بەکۆمەڵ هاوکار و پشتگیری یەکتر بووبێتن و لەم کۆنتێکستەشدا تووندوتیژی بە بیانوووی شەرەف پیادە دەکرێت، ئەویش لە ترسی ئابڕووچوون و دەرکرانیان لەو ژینگەیەی تێیدا دەژین لەپێناوی پارێزگاریکردن لە چەمکی شەرەف بەو شێوەیەی ئەوان تێی گەیشتوون. سەرەنجام هەمیشە ئەوانەی هەوڵی چاکسازی و ڕیفۆرم دەدەن، هەر لەبەر هەمان بابەتی ئابڕووچوون و سەلامەتی پێگەیان لەژێر گوشارێکی زۆردان. دەکرێت ئەمە بە بنچینەییترین ئاڵنگاری دابنرێت لە هەوڵی جێبەجێکردنی یاسا، چونکە زۆرینەی دامەزراوەکان کاریگەرن بە پیاوانی خێڵگەرا و لەلایەن ئەوانەوە بەڕێوەدەبرێن.
بەپێچەوانەوە، لە هەرێمی کوردستانی ئێراق هەر لە کۆنەوە ژنان دەرفەتی گەیشتنیان بە دونیای دەرەوە کەم بووە [باسی لادێکان ناکەین کە بەهۆی کاری کێڵگە و زەویوزار ئافرەت ئەرکێکی قوورسی کشتوکاڵی لە ئەستۆدا بووە]. لەبەرئەوە قوورسە بۆ ژنان لەو کۆمەڵگە پیاوسالارییەدا [وەک بکەر، نەک پەراوێزخراو] بگەنە ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان، یان کەمپینی کاریگەر [لە شێوەی MeToo) لە فێرگە و سۆشیاڵمیدیا ڕابگەیێنن تا هۆشیاری بڵاوبکەنەوە و داوای گۆڕانکاری ڕیشەیی بکەن. هەروەها لەبەرئەوەی تووندوتیژی پیاوان لە ژیانی خێزانی و گشتیدا زۆر باوە، زۆرینەی ژنان هەست بە ترس و دڵەڕاوکێ دەکەن لەوەی بەرەو وروژاندنی پرسی ئازادی هەنگاو بنێن. ئەم دابڕینەی ژنان لە تواناکانیان کارەکەی لەسەریان قوورستر کردووە، ئەگەر نەیگەیاندبێتە نزیک لە ئەستەم، تا لە ڕەگ و ڕیشەوە بەرەنگاری پیاوسالاری ببنەوە. زۆرینەی ژنانی کوردستان تاوەکو ئێستاش لەودیو پەردەدا ژیان دەگوزەرێنن، بەشێوەیەکی بەرچاو لە ژیان دابڕێندراون، هەرچەندە ژنانێکی زۆر هەن وەکوو کارمەند و مامۆستا کار دەکەن، هێشتا دەبێت گوێڕایەڵ بن و ملکەچی یاسا نەنووسراوەکانی کۆمەڵگە بن. هۆکارێکی دیکەی ئەم بارودۆخە دژوارە کەمی هۆشیاری یاساییە لەلای ژنان، هەروەها چونکە ترسیان لە ئابڕووچوون و دەرئەنجامە قوورسەکانی هەیە، کە لە پڕۆسەی سکاڵا تۆمارکردن و هەڵوێست وەرگرتنی ژنان ڕەنگ دەداتەوە.
سەبارەت بە تێگەیشتنی ژنان لە هەرێمی کوردستانی ئێراق، [توێژەرێکی ئەم بوارە بەناوی] یەنگ لە توێژینەوەکەیدا باسی هۆکارەکانی قاڵبوەرگرتنی کردەوە، تێگەیشتن و باوەڕ لەڕووی یاساوە دەکات. جەخت لەوەش دەکاتەوە کە تێگەیشتن لە یاسا بەشێوەیەکی ڕیشەیی وابەستەی نەریتە کۆمەڵایەتی و ئەنترۆپۆڵۆجییەکانە، هەروەها ئەم تێگەیشتنە کاردەکاتە سەر ڕەفتاری تاک بەرانبەر یاسا، ویستی ڕێکخستنی یاسا، گریمانەکردن و ئەزموونکردنی یاسا. جێبەجێنەکردنی یاسای تایبەت بە چاکسازی تووندوتیژی بە بیانووی شەرەف ڕەهەندێکی دیکە دەخاتە سەر ئەو ناشەرعییەت و دەرککردنە بە ژنان کە بەتەواوەتی بە پێی یاسا پارێزراو نین. لەبەرئەوە، ئەم ئاڵنگارییانە خزمەت بەو بەناو کۆدی شەرەفە پەنهانە دەکەن کە بەکۆمەڵ –بەبێ ویستی ژنان خۆشیان- بەردەوامی پێدەدرێت.
لە چەند دەیەی ڕابردوو تووندوتیژی بە بیانووی شەرەف بە ڕێژەیەکی بەرچاو پیادە کراوە، لەبەرانبەردا دەسەڵاتی کوردی دەستیان کرد بە ڕیفۆرمی یاسایی و سیستمی دادوەری کوردستانیان لە تەواوی ئێراق جیاکردووەتەوە. پێویستە باسی ئەوەش بکەین کە ئەم ڕیفۆرمە یاساییانە لەلایەن کولتووری کۆمەڵایەتی و دامەزراوەی نافەرمی و ناکاریگەر دژایەتی دەکرێت. ئەم دامەزراوە نافەرمییانە هاوشێوەی سیستمی دادوەریی هاوبەش و ناسراو بە 'گا چا چا' وڵاتی ڕوواندا-یە؛ لە هەرێمی کوردستان پێی دەڵێن سوڵحی عەشایری، واتە سیستمی دادوەری بە شێوازێکی نافەرمی و خێڵگەرایی پیادە دەکرێت، کە خۆی لە دامەزراوەی بەڕێوەبردن و دەستتێوەرداندا دەبینێتەوە کە لە ئەنجامدا دەبێتە هۆی پتەوکردنی زیاتری خێڵگەرایی و ڕەنگدانەوەی لە کۆمەڵگەدا. بە هەمان شێوەی سەردەمی پێش کۆلۆنیاڵی ڕوواندا، سوڵحی عەشائیری بۆ چارەسەرکردنی دەمەقاڵێ و کێشەی خێزانی، مافی موڵکداری و هەندێک شتی دیکەی ناوخۆیی بەکاردێت، هەروەک سیستمی دادگەکانی 'گا چا چا' لە ڕوواندا، لە هەرێمی کوردستانیش دادوەرەکان لەم بارەیەوە لە ڕووی یاساییەوە شیاو نەبوون، قوربانی و تاوانبار پارێزەریان نەبوو، ڕەنگە پڕۆسەکە تەواو لەژێر کاریگەریی گەواهیدانی کەسیی و دادوەردا بووبێت، ڕەگی ئەمانەش هەمووی دەگەڕێتەوە بۆ ترس لە ئابڕووچوون و گوشاری کۆمەڵایەتی، کە پێشتر باسمان کرد. ئەم فاکتەرانە کاریگەرییان هەیە لەسەر یاسا ڕیفۆرمکراوەکان و جێبەجێکردنێکی ناکارا لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە. بەپێچەوانەوە، دەشێت سوڵحی عەشایەری وەک سیستمێکی خۆجێیی دادپەروەری بچێتە خانەی دەرهاویشتە زیانبەخشەکانەوە، ئەمەش لە دژی گرووپێکی ئێتنکی دیارکراو نا، بەڵکوو لە ڕوانگەی جێندەرییەوە دژ بە ڕەگەزی ژنان، کە لە کۆمەڵگەدا پەراوێزخراون.
هەرێمی کوردستانی ئێراق هەرێمێکی ئۆتۆنۆمە لەنێو دەوڵەتی فیدراڵیی ئێراقدا. کوردەکان گەورەترین نەتەوەن لە جیهاندا، کە دەوڵەتێکی سەربەخۆیان نییە نوێنەرایەتیان بکات. لە ئەنجامدا، چەندین دەیەی پڕ لە چەوساندنەوە و جینۆسایدیان لەو ناوچە ئاڵۆزەیاندا لە ڕۆژهەڵاتی ناوین بەسەردا سەپێنراوە. کوردستانی ئێراق بەفەرمی و بەپێی دەستووری ئێراقی دانی پێدانراوە و حکومەتی هەرێمی کوردستان مافی هەیە ڕیفۆرمی یاسایی بکات و یاسای نوێش دابڕێژێت. هەر لەبەرئەمەش بوو حکومەتی هەرێمی کوردستان توانی هەندێ بڕگەی یاسای سزای ئێراقی ڕیفۆرم بکات، لەنێویاندا ئەوانەی دژی تووندوتیژین بە بیانووی شەرەف. ئەم چاکسازییە یاساییانە لەلایەن ئەنجوومەنی دادوەریی هەرێمی کوردستانی ئێراقەوە بە مەبەستی بەهێزترکردنی دەسەڵاتی دادوەری لە هەرێمی کوردستاندا ئەنجامدراون و لە هەمان کاتیش هاوئاوازن لەگەڵ ڕێکەوتننامە جیهانییەکان و بنەماکانی مافی مرۆڤ.
تا ساڵی 2002 تاوانەکانی شەرەف بە پێشێلکردنی مافی مرۆڤ لە قەڵەم نەدەدرا، بەڵکوو زیاتر وەکوو بابەتێکی کوولتووری سەیر دەکرا. لەمەش خراپتر، تووندوتیژی بە بیانووی شەرەفەوە نەخرابووە نێو بەیاننامەکەی نەتەوە یەکگرتووەکانی ساڵی 1993 لەبارەی تووندوتیژی دژی ژنان بەناوی پەیماننامەی تایبەت بە نەهێشتنی تووندوتیژی دژی ژنان. هەرچەندە وەکوو وەڵامێک بۆ توێژینەوە و پشتگیری نێودەوڵەتی توێژەران و چالاکوانان، لە ساڵی 2003 دا نەتەوە یەکگرتووەکان ئاوڕی لە تاوانەکانی شەرەف دایەوە و لە بڕیارێکی تایبەتدا بەناوی کارکردن بەرەو نەهێشتنی ئەو تاوانانەی لەژێر ناوی شەرەفدا دژی ژنان ئەنجام دەدرێن بڕیاری دەرکرد. ئەمە بووە هۆی بەرەوپێشچوونێکی گەورە لە حکومەتی هەرێمی کوردستان و چاکسازییەکانی بۆ نەهێشتنی تووندوتیژی بە بیانووی شەرەف فراوانتر کرد. لەگەڵ ئەوەشدا گرنگە بگوترێت سیستمی دادوەری ئێراقی سەرچاوەکەی یاسای ئیسلامییە و بە ڕوونی ڕاسەری داوە بەو یاسا ئایینیانەی لەلایەن کەمینە ئایینییەکانەوە پیادەکراوە. هەر وەکوو بەگیخانی لە توێژینەوەکەیدا پشتڕاستی کردووەتەوە، یاسای سزادانی ئێراقی هەڵقوڵاوی نۆرمە کۆمەڵایەتییەکان و نەریتەکانە کە تێیدا شەرەفی ژن بەرانبەرە بە (شەرەفی خێزان) و پاراستنی ئەم شەرەفەش بە یاسا نووسراوەتەوە.
نموونەیەک کە جێگەی نیگەرانییە، یاسای 41ی یاسای سزادانی ئێراقییە کە ڕێگە دەدات بە ئەنجامدانی تووندوتیژی لەژێر ناوی تەئدیب وەکوو مافێکی یاسایی. ئەم یاسایە ماف دەدات بە مێرد یان باوک لە ژن یا منداڵەکانی بدات بە ناوی تەمبێ کردن.
لە وەڵامی ئەم یاسایەدا، نوێنەرانی حکومەتی هەرێمی کوردستان کە زۆرینەیان ژن بوون، لۆبییەکیان بۆ حکومەت کرد تا ئەم یاسایە بگۆڕن، لەبەرئەوەی پێشێلکاری مافی مرۆڤی تێدایە و بە ڕوونی ڕێگەی بە تووندوتیژی خێزانی دەدات. سەرەڕای هەوڵەکانی چاکسازی لە یاسای سزادان لە ئێراقدا، حکومەتی تیۆکراتی – ئایینی بەغدا داواکارییەکەی ئەو ژنانەی ڕەتکردەوە. سەرەڕای ئەم لەمپەرانە، حکومەتی هەرێمی کوردستان توانی چەند چاکسازییەکی یاسایی باش ئەنجام بدات، گرنگترینیان بریتی بوو لە یاسای 409 لە یاسای سزادانی ئێراقی. وەکوو [نەزەند] بەگیخانی دەڵێت: یاسا هەموارکراوەکە بەدیاریکراوی دەڵێت ئەگەر پیاوێک هاوسەرەکەی ببینێت سێکس لەگەڵ کەسێکی دیکەدا دەکات یان لەسەر هەمان پێخەف بیانبینێت و ژنەکەی بکوژێت، ئەوا بە بکوژ لە قەڵەم دەدرێت و سزاکەی لەژێر هیچ بارودۆخێکدا سووک ناکرێت. لە کاتێکدا پێش چاکسازییەکە سووککردنی سزای بۆ دەکرا و ئەوپەڕی سێ ساڵ زیندانی دەکرا. لەپاڵ ئەمانەشدا، حکومەتی هەرێمی کوردستان [لە ساڵی 2011] یاسای بەرەنگاربوونەوەی تووندوتیژی خێزانی دەرکرد. بەمە [ژنان و پێشکەوتوخوازان] و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان هیوایەکیان بۆ گەڕایەوە، چونکە بەرەوپێشچوونێکی مەزن بوو لە ڕووی پاراستنی مافەکانی مرۆڤ لەنێوخۆی هەرێمی کوردستانی ئێراقدا.
ئەم نموونانە پێمان دەڵێن کەسانی پێشکەوتوو لەناو حکومەتی هەرێمی کوردستان و کۆمەڵگەی کوردیدا نیازباشن و دەیانەوێت چاکسازی مانابەخش بکەن و پێگەی ژنان بەهێز بکەن و هاوتەریبی ئەنجامدانی چاکسازی، سەروەری یاسا بچەسپێنن. وەکوو پێشتر ڕوونمان کردەوە، لایەنە خێڵەکییە پارێزگارەکان لەنێو ئەم کۆمەڵگە تەواو پیاوسالارییەدا، جۆرەها کێشەیان بۆ جێبەجێکردن و پیادەکردنی ئەم یاسایانە درووستکردووە. دواجار داخوازی و ویستی پیاوسالاران لە یاسا لەناو سوڵحی عەشایەریدا خۆی دەبینێتەوە و دەبێتە جێگرەوەی یاسای فەرمی بەتایبەت لە ناوچە گوندنشینەکاندا. خزمەتکردنی ئەم بازنە نەرێنی و دزێوە دەگەڕێتەوە بۆ یەکگرتنی توخمە تووندڕەو و فەندەمێنتاڵەکانی کۆمەڵگە، کە ئەویش هۆکارەکەی هزری پیاوسالاریی و لاوازی پێگەی ئابووری و کۆمەڵاتییە. ئەمە بووەتە هۆی لێکەوتنەوەی هاوسەنگییەکی نەرێنی، کە تێیدا پیاوسالاری و نۆرم و نەریتە خێڵەکییەکان یەکتریان گرتووە و لەمپەرێکی بەهێزیان بۆ جێبەجێکردنی یاسا لەلایەن دامەزراوە یاسایی و سیاسییەکان درووستکردووە.
ئەوەی پێشتر باسمانکرد دەمانگەیەنێتە ئەو دەرئەنجامەی کە هزری خێڵەکی، پشتئەستوور بە پیاوسالاریی، کۆسپ دەخاتە بەردەم جێبەجێکردنی یاسا لە بابەتگەلێکی هەستیاری وەکوو تووندوتیژی بە بیانووی شەرەف. هەروەها، ژنانی پێشکەوتوو لە کۆمەڵگەدا مەترسی ئابڕووچوون و وەدەرەنانیان لەسەرە، ئەم مەترسییانە خراپتریشن بۆ ئەو ژنانەی خەبات بۆ گۆڕانکاری لە ئەقڵیەتی گشتی و هزری کۆمەڵگەدا دەکەن. کاربەدەستانی حکومیش مرۆڤن و لەو کۆمەڵگەیەدا دەژین، ترسیان لە لەدەستدانی کار و ئابڕوویان هەیە، بۆیە ویست و خۆتەرخانکردنی سیاسیی کوورت دەهێنێت. لەبەرئەوە پێویستە ڕێگەیەکی بنچینەیی و ڕیشەیی بگیرێتە بەر بۆ بەرەنگاربوونەوەی پێکهاتە پیاوسالارییە ڕەگداکوتیوەکان لەنێو کۆمەڵگدا و بۆ بەدەستهێنانی گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی لە نۆرم و بەهاکانی کولتووری کوردی سەبارەت بە تێگەیشتن لە چەمکی شەرەف و بابەتە پەیوەندیدارەکانی.
چەسپاندنی چاکسازیی یاسایی تەنیا لە کاتێکدا سوودی دەبێت کە ئەم کۆمەڵگە گرووپگەرایانە بیر و هزریان بگۆڕن، هەموویان کۆک بن کە هەندێک ڕەفتار و بیرکردنەوە و نۆرمی ناڕەوا و قێزەون هەن ڕێگرن لە چەسپاندنی سەروەری یاسا و مافەکانی مرۆڤ و دەبێ بنبڕ بکرێن. [1]
دون هذا السجل بلغة (کوردیی ناوەڕاست)، انقر علی ايقونة لفتح السجل باللغة المدونة!
ئەم بابەتە بەزمانی (کوردیی ناوەڕاست) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
تمت مشاهدة هذا السجل 532 مرة
هاشتاگ
المصادر
[1] موقع الكتروني | کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەڕی ڕووداو - 09-11-2022
السجلات المرتبطة: 1
تواریخ وأحداث
تأريخ الأصدار: 09-11-2022 (2 سنة)
الدولة - الأقلیم: Netherlands
اللغة - اللهجة: ک. جنوبي
تصنيف المحتوى: بحث
تصنيف المحتوى: أجتماعي
تصنيف المحتوى: النساء
تصنيف المحتوى: حقوق الإنسان
نوع الأصدار: ديجيتال
نوع الوثيقة: ترجمة
البيانات الوصفية الفنية
جودة السجل: 98%
98%
تم أدخال هذا السجل من قبل ( هومام تاهیر ) في 07-03-2023
تمت مراجعة هذه المقالة وتحریرها من قبل ( زریان سەرچناری ) في 08-03-2023
تم تعديل هذا السجل من قبل ( ڕۆژگار کەرکووکی ) في 04-04-2024
عنوان السجل
لم يتم أنهاء هذا السجل وفقا لالمعايير کورديپيديا، السجل يحتاج لمراجعة موضوعية وقواعدية
تمت مشاهدة هذا السجل 532 مرة
الملفات المرفقة - الإصدار
نوع الإصدار اسم المحرر
ملف الصورة 1.0.1103 KB 07-03-2023 هومام تاهیرهـ.ت.
کورديپيديا أکبر مصدر کوردي للمعلومات بلغات متعددة!
السيرة الذاتية
هيفين عفرين
المواقع الأثریة
قصر حسين قنجو في محافظة ماردين، 1705م
بحوث قصیرة
حرائق غابات يشتبه أن تكون مفتعلة في مناطق شرق كردستان
المکتبة
شهدائنا في حرب ضد الدولة الاسلامية - داعش، الطبعة 2
صور وتعریف
بعض الثوار الكورد 1920
السيرة الذاتية
عبد العزيز قاسم
المکتبة
سوريا: دور الاتفاقيات الدولية في عمليات التهجير القسري (2)
السيرة الذاتية
فرست زبیر محمد روژبیانی
السيرة الذاتية
أسما هوريك
المکتبة
عفرين تحت الاحتلال-وثائق وتقارير، كشف وفضح الانتهاكات والجرائم-الجزء الرابع
السيرة الذاتية
حليمة شنگالي
المکتبة
دور احداث شنكال في تطوير القضية الكردية
صور وتعریف
آغا كوردي في القرن التاسع عشر
المواقع الأثریة
قلعة خانزاد في أقليم سوران 1825م
صور وتعریف
مؤتمر الطلاب الكورد هلسنكي 1962
المواقع الأثریة
قلعة كركوك
السيرة الذاتية
حسين الجاف
بحوث قصیرة
زيور شيخو:بناء السدود على الأنهار سياسة تركية خبيثة وتهديد للبيئة
بحوث قصیرة
شهداء السادس من أيار.. كيف نحيي ذكراهم؟
بحوث قصیرة
لماذا هاجم داعش مراسم استذكار سليماني؟
المکتبة
سوريا: دور الاتفاقيات الدولية في عمليات التهجير القسري (3)
المواقع الأثریة
قلعة جوامير آغا في مدينة قصر شرين
المکتبة
اكراد العراق (1851-1914) دراسة فى التاريخ الاقتصادي والاجتماعي والسياسي
السيرة الذاتية
جوهر فتاح
السيرة الذاتية
شكري شيخاني
صور وتعریف
لوحة لإجتماع في كردستان الجنوبية 1899
المواقع الأثریة
ناعورة الرشيدية في الشدادي حضارة عريقة وتاريخ يشهد
السيرة الذاتية
جوردي تيجيل
بحوث قصیرة
العقيدة والعبادة عنداليزيدية
صور وتعریف
النبيل الكوردي إبراهيم بك مرواني؛ سنة 1920
المکتبة
عفرين: خمس سنين حاجة ظلم ! دراسة استقصائية عن الانتهاكات ضد الكرد والايزيديين في شمال سوريا
السيرة الذاتية
منى بكر محمود

فعلي
السيرة الذاتية
ميرزان بكر
26-06-2022
اراس حسو
ميرزان بكر
بحوث قصیرة
السفير بيتر كالبريس لمجلة كولان :لقاء البارزاني و هولاند أظهر أن أوربا تتفهم حقوق إقليم كوردستان
09-07-2022
هژار کاملا
السفير بيتر كالبريس لمجلة كولان :لقاء البارزاني و هولاند أظهر أن أوربا تتفهم حقوق إقليم كوردستان
بحوث قصیرة
القبض على 121 شخص مشتبه بانتمائهم لتنظيم داعش خلال أسبوع من حملة” الإنسانية والأمن”
20-09-2022
أفين طيفور
القبض على 121 شخص مشتبه بانتمائهم لتنظيم داعش خلال أسبوع من حملة” الإنسانية والأمن”
الشهداء
نوزات شرفان
28-12-2022
أفين طيفور
نوزات شرفان
بحوث قصیرة
بطاقة شخصية-الفنان خليل يابه كريم
07-06-2024
کاکۆ پیران
بطاقة شخصية-الفنان خليل يابه كريم
موضوعات جديدة
المکتبة
اكراد العراق (1851-1914) دراسة فى التاريخ الاقتصادي والاجتماعي والسياسي
17-06-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
المکتبة
عفرين تحت الاحتلال-وثائق وتقارير، كشف وفضح الانتهاكات والجرائم-الجزء الرابع
14-06-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
المکتبة
عفرين: خمس سنين حاجة ظلم ! دراسة استقصائية عن الانتهاكات ضد الكرد والايزيديين في شمال سوريا
14-06-2024
هژار کاملا
المکتبة
سوريا: دور الاتفاقيات الدولية في عمليات التهجير القسري (3)
12-06-2024
هژار کاملا
المکتبة
سوريا: دور الاتفاقيات الدولية في عمليات التهجير القسري (2)
12-06-2024
هژار کاملا
المکتبة
سوريا: دور الاتفاقيات الدولية في عمليات التهجير القسري (1)
12-06-2024
هژار کاملا
المکتبة
سوريا: جروح محفورة في الذاكرة تقرير خاص يسرد أحداث مدينة القامشلي/قامشلو عام 2004 بلسان شهود وضحايا سابقين
12-06-2024
هژار کاملا
المکتبة
المعاهدة العراقیة-الایرانیة الاخيرة خیانة وطنية وقومية كبری
10-06-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
المکتبة
ٲطول من الحیاة
09-06-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
المکتبة
جدل كردستاني علی ضفاف دجلة
09-06-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
أحصاء
السجلات 518,439
الصور 105,007
الکتب PDF 19,489
الملفات ذات الصلة 97,486
فيديو 1,398
کورديپيديا أکبر مصدر کوردي للمعلومات بلغات متعددة!
السيرة الذاتية
هيفين عفرين
المواقع الأثریة
قصر حسين قنجو في محافظة ماردين، 1705م
بحوث قصیرة
حرائق غابات يشتبه أن تكون مفتعلة في مناطق شرق كردستان
المکتبة
شهدائنا في حرب ضد الدولة الاسلامية - داعش، الطبعة 2
صور وتعریف
بعض الثوار الكورد 1920
السيرة الذاتية
عبد العزيز قاسم
المکتبة
سوريا: دور الاتفاقيات الدولية في عمليات التهجير القسري (2)
السيرة الذاتية
فرست زبیر محمد روژبیانی
السيرة الذاتية
أسما هوريك
المکتبة
عفرين تحت الاحتلال-وثائق وتقارير، كشف وفضح الانتهاكات والجرائم-الجزء الرابع
السيرة الذاتية
حليمة شنگالي
المکتبة
دور احداث شنكال في تطوير القضية الكردية
صور وتعریف
آغا كوردي في القرن التاسع عشر
المواقع الأثریة
قلعة خانزاد في أقليم سوران 1825م
صور وتعریف
مؤتمر الطلاب الكورد هلسنكي 1962
المواقع الأثریة
قلعة كركوك
السيرة الذاتية
حسين الجاف
بحوث قصیرة
زيور شيخو:بناء السدود على الأنهار سياسة تركية خبيثة وتهديد للبيئة
بحوث قصیرة
شهداء السادس من أيار.. كيف نحيي ذكراهم؟
بحوث قصیرة
لماذا هاجم داعش مراسم استذكار سليماني؟
المکتبة
سوريا: دور الاتفاقيات الدولية في عمليات التهجير القسري (3)
المواقع الأثریة
قلعة جوامير آغا في مدينة قصر شرين
المکتبة
اكراد العراق (1851-1914) دراسة فى التاريخ الاقتصادي والاجتماعي والسياسي
السيرة الذاتية
جوهر فتاح
السيرة الذاتية
شكري شيخاني
صور وتعریف
لوحة لإجتماع في كردستان الجنوبية 1899
المواقع الأثریة
ناعورة الرشيدية في الشدادي حضارة عريقة وتاريخ يشهد
السيرة الذاتية
جوردي تيجيل
بحوث قصیرة
العقيدة والعبادة عنداليزيدية
صور وتعریف
النبيل الكوردي إبراهيم بك مرواني؛ سنة 1920
المکتبة
عفرين: خمس سنين حاجة ظلم ! دراسة استقصائية عن الانتهاكات ضد الكرد والايزيديين في شمال سوريا
السيرة الذاتية
منى بكر محمود
ملف
بحوث قصیرة - الحزب - حزب الاتحاد الديمقراطي - PYD بحوث قصیرة - الدولة - الأقلیم - غرب کردستان بحوث قصیرة - اللغة - اللهجة - عربي بحوث قصیرة - نوع الأصدار - ديجيتال بحوث قصیرة - المدن - قامشلي بحوث قصیرة - تصنيف المحتوى - القضية الكردية بحوث قصیرة - تصنيف المحتوى - مقالات ومقابلات الأماکن - الدولة - الأقلیم - جنوب کردستان الأماکن - اللغة - اللهجة - الكوردية الشمالية (الكورمانجية) الأماکن - المدن - موصل

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.58
| اتصال | CSS3 | HTML5

| وقت تکوين الصفحة: 0.593 ثانية