=KTML_Bold=Rol û girîngiya #zimanê Kurdî# =KTML_End=
Lava Eyo

Tekez gerek were zanîn ku şert e her mirov bi zimanê, dayika xwe bipeyive û xwe bi zimanê xwe yê dayikê îfade bike. Ziman nasname û hebûna mirov e. Mijara ziman ji bo netewa Kurd xwedî giringiyeke jiyanîye û her netew gerek ji bo zimanê xwe têkoşîn bike û qet derfet nede tu kesî ku; zimanê xwe li ser wan ferz bike û yan jî zimanê wan înkar bike. Divê her gel xwe bîne pileya ku bikare bi zimanê xwe yê dayîkê perwerde bibîne, berhemên çandî û hunerî bi afirîne û di jiyana xwe ya rojane de bi kar bîne. Li seranserê cîhanê gelek ziman ji ber, polîtîkayên bişaftinê ber bi tunebûnê ve diçin û bi demê re zimanê dayikê tê ji bîr kirin.
Zimanê dayîkê weke mafê serkeye yê her netewêyê ye lazime, her gel jî li ziman û çanda xwe xwedî derkeve û biparêze. #Zimanê# mirov çand û rumeta mirove ger ku zimanê, mirov qedexe be wê demê mirov bê çand û rumete û gerek ji bo çand û rumeta; xwe têkoşîn bike û ger were xwestin jî gerek canê xwe jî bike qurban. Lazime were zanîn ku zimanê dayikê têye çi, wateyê û di serêmin de jî nakokî hate çêkirin û piştî li ser vê mijarê lêhubûn kirin; ez gihaştim rastiya vê wateyê û wateya xwe jî ewe ku, dema zarok nu fêrî xeberdanê dibe: Dayik weke mamosteya seretayî zarokan fêre dike û her bi wan re xeber dide û lorikan dibêje.
Ji xwe cara yekê dayikê ziman keşif kiriye û têye gotin ku, mirov di zemanên berê deweke sewalan dikire qêrîn û wiha mirovan bi hevre; têkiliyên xwe didan çêkirin lê dayik ji ber mijulbûna, bi zarokan re roj bi roj fêrî axaftinê dike û heya roja me ya îro, têye gotin ku 365 zimanên fermî hene û gelek ziman hene, ku ne fermîne yan jî zimanên qebîle û êlane. Çand jî ewe ku tiştê ku gel fêre dibin û roj bi roj pêşdixin û wê, ya xwe dibînin û ev dibe çand ku ziman, huner û hemû beşên wê yên; wêjeyî jî dinavê de çand têye gotin. Ji ber ku ew yekem ziman e ku mirov fêr dibe û şêwaza, fikr û dîtina cîhanê ya mirovan bi vî zimanî tê avakirin.
Girîngiya zimanê dayîkê di jiyana xwe îfadekirinê, de têgihîştin û danûstandinê de xwe dide der. Herwiha ziman dikare wek pira di navbera nifşan de bê dîtin, rol û peywireke girîng di veguhestina çand û kevneşopiyên civakê de dilîze. Di dîrokê de, zimanê kurdî rastî gelek zext û astengiyên siyasî û civakî çandî hatiye. Van zextan bikaranîna zimanê kurdî di qadên giştî û taybet de sînordar kiriye û pêşketina wî asteng kiriye. Bi taybetî, qedexeyên li ser bikaranîna zimanê kurdî di perwerdehiyê de, fêrbûn û fêrkirina vî zimanî dijwar kiriye. Di warê medya û weşanê de jî, astengiyên li ser kurdî balê dikişînin.
Dezgehên medyayê yên ku bi kurdî weşanê dikin, gelek caran rastî astengiyên qanûnî tên û azadiya wan a weşanê tê sînordar kirin. Ev rewş bandoreke neyînî li ser pêşketina çandî û edebî ya zimanê kurdî dike û dibe sedema kêmbûna berhem û çalakiyên bi kurdî. Zimanê dayîkê di perwerdehiyê de bandoreke xwe ya erênî li ser pêşketina akademîk û hişmendiya xwendekaran dike, ew dikarin têgihiştina xwe ya akademîk baştir pêş bixin û şiyana fikr û fikara rexneyî xurttir bikin. Ev yek ji ber wê ye ku zarok, di fêrbûna têgeh û ramanên nû de, bingeha xwe ya ziman û çandî bi kar tînin û dikarin xwe hêsantir îfade bikin.
Zarokên ku di temenê biçûk de bi zimanê xwe yê dayîkê perwerde dibînin, di warê fêrbûna zimanên din de jî serkeftîtir in. Ji bo kêmkirina zextên li ser zimanê kurdî û piştgiriya pêşketina wî, naskirina kurdî wek zimanê dayîkê di pergala perwerdehiyê de û pêşkêşkirina derfetên perwerdehiya bi vî zimanî pir girîng e. Di warê medyayê de, teşwîqkirina weşanên bi kurdî û rakirina astengiyên qanûnî yên li pêşiya van weşanan dê ziman bi pêş bixe. Di saziyên fermî û xizmetên giştî de bikaranîna kurdî dikare qebûlkirina civakî ya zimanî zêde bike. Ev gav dê rê li ber belavbûn û bikaranîna firehtir a zimanê kurdî vekin û di heman demê de dê bibin alîkar ji bo parastina nasnameya çandî ya kurdan. Herwiha, ji bo piştgiriya berhemên çandî û edebî yên bi kurdî, divê projeyên curbicur bên pêşxistin.
Ji bo parastina mafên zimanî û teşwîqkirina pirengiya zimanî, pêwîst e ku hevkariyên neteweyî û navneteweyî bên avakirin. Ev tedbîr bi awayekî sîstematîk û domdar divê bên birêvebirin. Bi vî awayî, hem zextên li ser kurdî dikarin bên kêmkirin, hem jî mayîndeya zimanî dikare bê misogerkirin. Nasîn û parastina mafên zimanî ne tenê ji bo ziman, di heman demê de di dabînkirina aştî û hemahengiya civakî de jî xwedî roleke girîng e. Parastin û piştgiriya zimanê dayîkê yek ji hêmanên bingehîn ên pirengiya çandî û mafên mirovan e. Ji ber vê yekê, pêwîst e ku li ser zimanên dayîkê, hişyarî bê zêdekirin û siyasetên berbiçav bên pêşxistin.
Ev yek ji bo pêşeroja zimanan û civakan, girîngiyeke mezin dihewîne. Parastina zimanê dayîkê wek mafekî bingehîn ê mirovî tê dîtin û divê hemû ziman di bin parastina qanûnî de bin. Divê her kes karibin bi zimanê xwe yê dayîkê perwerde bibîne, berhemên çandî û hunerî biafirîne û di jiyana xwe ya rojane de bi kar bîne. Ev yek dê bibe garantiya dewlemendiya çandî ya, cîhanê û mayîndeya zimanan. Ez jî weke xwendekareke Kurd e hewildidim ku xwe di, zimanê dayikê de kûr bikim û zimanê xwe pêşbixim û nerîna min jî ewe ku; hemû gelê me û nexasim jî ciwan zimanê xwe fêre bibin û xwe pêşbixin. [1]