بییەی نەتەوەیی کورڎی میانو فەلسەفە و سۆسیۆپۆلەتیکینە
هورگېڵنای و ئاماڎەکەرڎەی: ئەسعەد ڕەشید
بەشەی سەڎ و چل و حۆتەمە
ئایین ئانە نییەن کە کۊمەڵگا دلېمانە چەقنۊش، ئانەن کە جە ڕابەردەی بە ئایدیاڵەکەیش دلې وېمانە و تووشبییەیمان بە ئەشقو ئا ئایدیاڵەی مەگنمېنە و سەرەتا ئا ئایدیاڵە جە حەزێ کەسینە مەوینمېوەو دماتەر ڕوەو ئانەی ملمېن کە هەمەکی و خوڎاییەن و هەر پینەیچ مەگنمې دلې ئایینیۆ.
دلې ئا حاڵەتە ئایینیەینە (ئا ڕۊحە کە سەرو دیاریکەرڎەیە دنیایی و کاتیەکانو بییەینە بەرزمەبۊوە پاسەش پەنەمێن هۊشییاربۊن بە ڕۊحی ڕەهای. ئەچا هۊشییاریەیچەنە بە بییەی کە بە وېش هەن، دەسبەردارو خەمە بەشەکیەکان و بەرژەۋەڼییە تاقەکەسیەکانی مەبۊن و جە ڕاو حاڵەتو فکریانەی و خشوعینە مەوزۊشان لاوە، کە ئینەیچ حاڵەتێوە هۊشین و دلېشەنە پاسە مەبۊن کە وېش بە هیچ چېوێ بەشەکی یام دیاریکریاوە سەرقاڵ نەکەرۊن).
ئایین چېگەنە کۊمەڵە ڕاوڕەسمێ ڕەق و تەق نیەن کە ڕوانە دوەبارېشان بکەرمېوە، ئایین هۊشییاریێوە باڵان پانەی کە دلې ئېمەنە خوڎاییەن و سازکەرڎەی وېمانەن پەی ئانەی جە ڕاو ئېمۆ بەرکۆت بکەرۊن و وېش برمانۊن، بەبې ڕۊحانیێ کۊیی چامنەی (بنەماکې و ئەرەمەرزیێکې (دۆڵەت) پاسەشان پەنەمێن کە بەبې مەڵبەندێ ڕاسەقینەی بمەناوە).
بەرکۆتەکې ڕۊحو نەتەوەی بە ئایینیچۆ کە بەرکۆتە جۆهەریەکەشەن، کەسیبییەو نەتەوەی دلې واقېعینە پېکماران، هەر میللەتێ کە تاکەکېش ڕوەو ئا ئایدیاڵە بلان کە دلې وېشانە هەن، ڕۊحو ئا میللەتەیە دلېشانە ئاماڎەمەبۊن و میللەتەکەی دلې نەتەوێوەنە شېوەگیرمەکەرۊن و دماتەریچ ئا ڕۊحە دلې کۊمەڵە بەرکۆتێنە جە دۆڵەتێنە وېش ئاشکەرا مەکەرۊن.
ڕۊحو هەر نەتەوێوە کە دلې بەرکۆتەکانو دۆڵەتەکەیشەنە بەرکۆت کەرۊن، مۊرکێ (نۊعێ تەر) تاییبەتت مەبەخشۊن بە بەرکۆتەکانی و پا مۊرکېچە بەرکۆتەکې و کەسیبییەو نەتەوێوە، جە کەسیبییەو نەتەوەکانو تەری جیامەکەرۊوە، ئا مۊرکې کە بەرکۆتەکا هۊرگېرتېنە، ئا بنەمێنە کە گرڎ بەرکۆتەکې دلېشەنە یۊ مەباوە (ئا بنەما دلې تاریخینە خاسیەتو ڕۊحیەن، بلیمەتیێ نەتەوەیی تاییبەتت بە نەتەوێ جە نەتەوەکانی و دلې مەرزو ئا خاسیەتەینە ڕۊحو نەتەوەی دلې درۆشاییە عەینیەکەو وېشەن گوزارشت جە گرڎ لایێ جە لایەنەکانو هۊشییاری نەتەوەی و ئیرادەکەیش مەکەرۊن، واتا سەرو عاسو تەمامو بەڎیئامایە کارەکیەکەیش: ئاینەکەش، سیستەمە سیاسیەکەش، ئاکارەکەش، یاساکاریەکەش، تەنانەت کارە هونەرییەکەش و عاسو مەهارەتە هونەریەکەیش _ گرڎ ئینې سرووشتو جیاکەرۆ وېشان هۊرمەگېران، کرېڵو ئا خاسیەتە بەشەکیە تاییبەتتا دلې خاسیەتە گرڎینە هامبەشەکەیشەنە پەنهانەن، واتا ئا بنەما تاییبەتتە کە بە سیماکانو وېش گەلێوە سیمادار کەرۊن. هەر بە عەینو شېوەیچ مەکریۊن جە لایێ تەرۆ ئا بنەما گرڎینە جیاکەرې ئەچی قۊمیا و ڕاسیانە ببېزیۊوە کە تاریخ بە درېژی نیشانەشان مڎۊن).
بە گوزارشتەکەو هیگڵی جە ویرلې نەتەوەی، دلې فەلسەفەی ئەڵمانینە تیۊرە ئەقڵیەکې پېڎابییەی نەتەوەکانی مەبۊن بە تیۊرێ تەمام پەی ئەنەیاوانەیێ ئەقڵی و زانستی جە پېڎابییەی و پەرەسانای نەتەوەکانی. ئی گرڎو قیمەتدایەو فەلسەفەی ئەڵمانی بە ویرلې نەتەوەی، ئانەی مەسەلەمنۊن نەتەوە زیاتەرەن چانەی کە چی سەردەمەنە باسش جەبارۆ کریۊ و جە ڕاو چەنەکۊڵەرەکانو ویارو نەتەوەوازیوە لەیەکۆدایۆش پەی مەکریۊن و بە وەشکریێوە جە وەشکریاکانو مۆدێرنیزمی مەشناسیۊن.
گەر فەلسەفەی ئەڵمانی بە درېژایی دوې قەڕنا و جە ڕاو گۆرە فەیلەسوفەکاشۆ جا تاوابۊش گوزارشتێوە تیۊری جە ویرلې نەتەوەی بکەرۊن، ئەشۊم جە لاو چ میللەتێ و جە چ سەردەمێنە ئی ویرلې بێنە دلې واقېعی و نەتەوە دلې تاریخو جەهانینە بەربگنۊن؟ بەشێ جە کتېبو بییەی نەتەوەیی کورڎی میانو فەلسەفە و سۆسیۆپۆلەتیکینە، نویستەی عیرفان مستەفا، هۊرگېڵنای پەی سەرو زوانی هۆرامی: ئەسعەد ڕەشید. [1]