ئەلەپەشە قارەمانو ڕۊمانێ هۆرامیې
نویستەی: #ئەسعەد ڕەشید#
چوارەم بەشە
دیارەن فەفراسیاو بەگ وەڵتەر منش ئەشناسانا، تۊقەو وەشی و تشی و خێرئامایش کەردیمې، دمای پەرساو جوابی کە زاناش تەلەبېنمې و چېگە وانمې، دەسش بەرد یۊ مەبلەغێ زەڕش دایمې پەنە، بەڵام ئانەی کە یاگې دڵوەش من بې، دەسش وست سەرو شانا منو ماچۊ: ئافەرین، قەت نازی ئینې بگنا وەڵېت!!! دیارەن کاتێ پلەکانەکارە لوایمې سەر، منش دیەبېنې کۆتەبېنا وەڵېشا.
هەر پېسە دکتور حەمەئەمین ماچۊ و پېسە بەرمەگنۊ، ئەفراساو بەگ هیچ کات حەزش نەکەرڎەن هۆرامی بگنۊ شۊنەو کەسی، پېسە سەردارێ نەتەوەیی ئاواتش ئانە بییەن هۆرامی سەردار بۊن، ئاڎ وایەش فراوانکەرڎەی دەسەڵاتیش بییەن، هەر پېسە نویسەرو ئی ڕۆمانەیە باسش کەرۊن، ئەفراسیاو بەگ چەمو تەماعې ڕامیارېش فرە بییەن، پەی فرسەتێ گېڵان دەسەڵاتو وېش بیاونۊ هۆرامانو ئی دیمی و فراوانش بکەرۊن، بە مەرامو ئانەی دەسەڵاتش جە (بەگایەتی) چن دەگێوە فاڕیۊ پەی (سالار)ی ناوچێوە فراوانی.
دەسەڵاتو بەگزاڎەکا هۆرامانی هەرچن فرە جیاوازبییەن جە دەسەڵاتو بەگزاڎەکا ناوچەکانو تەری کورڎەسانی، پانەی فشاری تڼشا نەنیان سەروخەڵکی، زەبر و زەنگی فرەشان نەبییەن، وەرچەم ڕۊشنتەرې بیېنېو مەرزو هۊشیاری و ئەنەیاوییشان فراوانتەر بییەن، بارەقەڵڵاو ئی خاسیاچە، تاوانشان هۆرامانی پېسە ناوچێوە سەربەوې بپارېزنان، نازان لاییڎە فەرمانداری ملو هۆرامانیرە بکەرۊن، نموونێ چانەی؛ جافەکې جونڕۊی حۆلې فرېشان دێنې بە یاردی عەجەمەکا، دەسبگېران ملو پاوەشاریرە، بەڵام جافرسان و کوڕەکېش ئانەشا قبووڵ نەکەرڎەن و بە گلېرکەرڎەی هېزێ پۊشتە و پەرداخی و مەرزنارەی پېوەڼیێ دیبلوماسی میانو وېشانەو ئینگلیسەکانە، وەرموو بەگزادەکا جافیشا بەتاڵ کەرڎەنۆ.
جە کۊنیشتەکې میانو جافرسانی و کوڕەکاشەنە، بە ئاماڎەبییەی ئەلەپەشەی، ئەلەپەشە داواو ئیزنیش جە سانی کەرد پەی ئانەی کەریم بەگی کوڕش، چوونکەتی نزیکو دەسەڵاتو (ڕەزمئارا) سەرلەشکەرو قاجارەکان، زانستێمان بڎۊن پەنە چەربارەو ئەشناسەیش، پەی ئانەی بزانمې ئېمە چەنی کې ئینایمې جەنگ و جەرەیانەنە؟ جافرسانیچ ڕوەش کەرڎە کەریم بەگی کوڕیش و داوێکېش وەنەکەرد. کەریم بەگیچ دمای ئیزن وەرگېرتەی جە سانی گۆرەی، ماچۊ:
ئا کابرا (ڕەزمئارا) شەوەو دەو مانگەو فەروەردیو ساڵەو (1863ز.)، شەوەو جەژنەو قوربانی، شارو تارانینە جە ئەڎا بییەن!
کاتێ بەهەر بەهانێ و هەر مەرامێ پەرسەو ئەشناسەو کەسێ مەکریۊن، تەنیا یاگې ژیواکەیش چەنی تەمەنیش باسکریۊن، تەوانای سەربازییەش، تاکتیکو جەنگی و وریایی و فڕوفېڵیش، هیچ کاتێ پەنەوازی پانەی نمەکەرۊن شەوە، مانکە، ساڵەو ئامای دنیاکەیش بزانیۊن، چوونکوم ئا زانستی هیچ کاریگەریێ و هیچ ئیسیفاڎێ ڕامیاری و سەربازیشان نییەن، هەم چېوێ باو و عادەتیچ نییەن.
لاپەڕە (239) ئامان: دماجار فەتحوڵڵا بەگ کوڕو جافرسانی، بەگو دەگاو بەلەبزانی، نامې ئەلەپەشەیش بەردە و داواش کەرد ئەو تاتەیش (جافرسان) حۆلې بڎۊ سالاری ڕازی بکەرۊ پانەی (ئەلەپەشە)ی پەی سەروکاری مڵکەکاش جە سنوورو دەگایەکانو نەوسوڎې و پاوەشاری بکیانۊ. جافرسانیچ قسەکې (حەمەسەعیڎ بەگی کوڕیش) چەقا دڵش و کاتێ سالار ئاما خزمەتش داواکېش وستە وەردەمش! وەڵېنە ماچۊ فەتحوڵڵا بەگ کوڕو جافرسانی داواش کەرڎە ئەو تاتەیش، بەڵام جافرسان قسەکې (حەمەسەعیڎ بەگی کوڕیش) چەقا دڵش![1]