نامۍ: محەممەڎ ئەمین
نازنام: غەفاری
نامۊ تاتەی: حاجی مامۊسا عەبدولغەفار پایگەلانی
نامۊ ئەڎێ: سەی نازارې
ساڵەو پېڎابیەی: 1910ز.
ڕۊ مەرڎەی: #27-04-1975#ز.
یاگۊ پېڎابیەی: #پایگەلان# #هۆرامان#
یاگۊ مەرڎەی: پایگەلان _ هۆرامان
$ژیۋاینامە$
مامۊسا مەڵڵا محەممەڎ ئەمین غەفاری، کوڕو حاجی مامۊسا عەبدولغەفار پایگەلانی و ئەڎێوە خوڎائەشناسە بە نامې (سەی نازارې)ن، ساڵەو (1910ز.) دلې دەگاو پایگەلانی ئامان پېڎا، هەر جە ئەوەڵو زاروڵەییشۆ وەردەمو تاتەیشەنە فېرو قورئانی و کتېبە سەرەتاییە ئایینیەکا بییەن. بە مەڵامەتو کۊچی دمایینو تاتەیش ناچار بییەن ڕاو شارو دەگایەکانو کوڎەسانی بگېرۊنەوەر. هەرکاتێ نامبانگو زانێوە گۆرەی ئەژنەوې،  لوې خزمەتش پەی وەرگېرتەی زانشتی. خزمەتو زانا گۆرەکانو ئا سەردەمەینە،   زانیاریەکانو وېش زیاڎې مەکەرې. بە حۆلې و چەنەویەردەی فرەی و کەلک گېرتەی جە بەهرەو خوڎای گۆرەی، بی بە شارەزا و مامۊسا جە فرەو زانشته شەرعیەکانە.
مامۊسا محەممەڎ ئەمین غەفاری، جە  زانایانو بەنامبانگو پېسە شېخ محەمەڎ قەرەداخی جە سلېمانی، مامۊسا ئیسماعیل ئەفەڼی جە هۆلېر، مەڵڵا خەلیل مەنگور جە موکریان و باقی  زانا بەنامبانگەکا کورڎەسانی، زانشتش وەرگېرتەن، بەڵام فرەو وانایش جە خزمەتو عەللامە حاجی سەیڎ بابا شېخی جە دەگاو ئاڵمانەینە گوزەرنان. هەرچن ئیجازەنامەی ئیفتا و ئیجتیهاد و وانەواتەیۆش خزمەتو دوې زانا گۆرا، مامۊسا ئیسماعیل ئەفەڼی جە هۆلېر و مەڵڵا خەلیل مەنگور جە موکریان وەرگېرتەبې، بەڵام بە مەڵامەتو پەرېشانی و حەزی وېشانەیش پەی مامۊسا ئېژاکەیش حاجی سەیڎ بابا شېخی، شەرەفمەڼ بی کە ساڵەو (1939ز.) ئیجازەو بەرکەرڎەی ئیفتا و ئیجتیهاد و وانە واتەیۆش جە خزمەتو مامۊسای ئېژا حاجی سەیڎ باباشېخیی وەربگېرۊن.
پایەو زانایی ئاڎی ئڼە بەرز بییەن و ئاڼە قەڎر و متمانې مامۊساکەیش گېرتەنش، کە خوڎاچەنەوەشبییە حاجی سەیڎ باباشېخ وانکارې و حوجرەو فەقیەکاش پاڎی ئەسپاران، پەی ئانەی پېسە مامۊسێوە دلې حوجرە بەنامبانگەکەو ئاڵمانەینە بتاوۊن وانە بە وانکارا بواچۊوە و عەینو کاتینە وەرپەرسی و ئیمامی مزگی ئاڵمانەی گەردەن بگېرۊن،
هەر ئەچا ساڵېنە چەنی خاتوو عەتیە کناچې پیای ئیمانداری عارفی بەنامبانگو هۆرامانی ، شېخ عەبدوڵڵا دەیمەیەوی هامسەرگیری مەکەرۊن، ئی خانمە خوڎاپەرەسې کە دلې بنەیانێ زانا و عیرفانینە گۆرې بیېنە، دۆرێ کاریگەرش بییەن جە پاڵپەشتیکەرڎەی و سەرکۆتەی جە پېشکەشکەرڎەی خزمەتگوزاری پەرۋەرڎەیی و ئایینی دلې ژیوای هامبەشیشانە.
مامۊسا ساڵەو (1940ز.) گېڵانۆ پەی زاڎگاو وېش پایگەلان، پەی کەرڎەی خزمەتی ئایینی و فېرکەرڎەی وانکارانو زانستە ئاینیەکانی.  نامبانگو حوجرەو فەقیەکانو پایگەلانی دلې شار و دەگایەکانو کورڎەسانیرە وەڵابیۆ و وانکارې فرې پەی بەدەسئاوەردەی زانست و حیکمەتی ئامێ پەی پایگەلانی و ئی دەگا پېسە میانێ زانشتی دلې کوردەسانو ئېران و ئېراقینە ئەشناسیا. بەرەنجامو ئانەیچە ساڵەو (1950ز.) بڕوانامەو فەتوا و ئیجتیهادیش جە فیقهی شافیعی پېسە زانایانو پلە یەکی جە شارو سنەی و دماتەریچ جە شالیارگاو ڕۊشنویری ئېرانو ئا سەردەمەیە وەرگېرتە.
ساڵەو (1954ز.) سەرو بانگچڕ و ڕاسپارای کۊمەڵێ زانایا شارو سنەی، پەی ماوەو پەڼج ساڵا ڕاوەبەری وانگای ئایینی دلې دەگاو (ماسان)یش گېرتەن گەردەن و بە ژمارێ فرې جە وانکارا ناوچەکانو (لیلاخ، گاوەرۆ، کامیاران)ی وانەش مەواتەنۆ، بەڵام به مەڵامەتو وەشەویسی وېشانەیش پەی خەڵکو زاڎگاو وېش، دمای پەڼج ساڵا گېڵانۆ پەی پایگەلانی و عاسو زانشتی وانگای ئایینی پایگەلانیش به تەرزێ گەشنانۆ که دەگاو پایگەلانی به یۊ جە گۆرەتەرین دەگایەکانو زانشتی جه کوردەستانەنە ئەشناسیێنە. ئی زانا، مامۊسێوە تەمام بې جە گرڎو ئا زانشتە ئاینییا  کە ئەچا سەردەمەنە دلې حوجرەکانو زانشتی ئایینینە مەواچیېنێ.
 سەرەڕاو پیری و نەوەشی، هەرگیز جە وانەواتەیۆ و خزمەتکەرڎەی وانکارانو زانستە ئایینییەکانی نەمدران، تاکو دما ڕۊکا ژیوایش سەرقاڵو وانەواتەیۆو ڕانماییکەرڎەی وانکارانی و خەڵکی بییەن. دلې ژیوای پەڕ بەرەکەتیشەنە دەیان زانێ ئایینیې شارەزێش بە کۊمەڵگای ئەشناسێنې، هەرچن زامەتەن نامې گرڎیشان بارمېن، بەڵام پەی وەرچەم ڕۊشنی نامې چن وانکارێش مەنویسمې کە چېرو سایەو زانشتیشەنە یاوێنې پەنە:
1- عەلامە و مامۊسا شېخ جەلال فاروقی دەمیوی.
2- زانا و مامۊسا شېخ زاهېڎ فاروقی، داڎوەری شەرعی ئەنجومەنی ڕۊحانیی مەریوانی.
3- مامۊسا مەڵڵا مەعروف مەردوخی ئیمامو جومعەو دەگاو پایگەلانی.
4- سەییڎ سدېق فاروقی.
5- عەللامە سەییڎ عومەر مەدەنیفەر، داڎوەر و ئەرەمەرزنەر و وەرپەرسو ئەنجومەنو فەتواو سوڼەو کرماشانی.
6- مامۊسا شېخ ئەحمەڎ فاروقی، داڎوەری شەریعەتی شارو هەڵەبجەی.
7- نوسەر و تۊکار مەڵڵا ئەحمەڎی نەزیری.
8- مامۊسا مەڵڵا تۆفېق قوربانی، ئیمامو جومعەو کامیارانی.
9- عەللامە و مامۊسا مەڵڵا سەعیڎ بەشیری پاڵنگانی و داڎوەری شەریعەتی ئەنجومەنو ڕۊحانیی کامیارانی.
10- مامۊسا مەڵڵا فاتح بەشیری پاڵنگانی.
11- مامۊسا مەڵڵا موحسین حوسێنی، ئیمامو جومعەی و داڎوەرو شارو کامیارانی.
12-مامۊسا عەبدولحەمید مۆلانایی، مامۊساو  زانکۆ کورڎەسانی.
12- مامۊسا سەییڎ حسێن حەسەنی دەمیوی.
14-  مەڵڵا محەمەڎ ئەمین، ئیمامو ئەرەنیشتەو شارو  جوانڕۊی.
15-  مامۊسا شېخ بورهان مەردۊخی ئەرەنیشتەو کامیارانی.
16-  مامۊسا مەڵڵا عومەر دۊستی بلچە سوری.
17- عەللامە مەڵڵا عەبدولڕەزاق ئەحمەدی.
18- مەڵڵا تاهیر ڕەحمانی.
19 - مامۊسا مەڵڵا عەلی خەڵکو دەگاو سەرچی.
20-  مەڵڵا عەلی میرزایی، خەڵکو دەگاو دوڵاوی.
21-  مامۊسا مەڵڵا عەبدوڵڵا ئەختەر ڕواری.
22- مەڵڵا سەعدەدین صدیقی ژنېنی.
23- مەڵڵا فەتحوڵڵا ڕەحیمی هەرسینی.
24-  مەڵڵا جەمیل زەبیحی بېسارانی.
25- مەڵڵا صدیق سورەتوویی.
26-  مەڵڵا عەلی مینبەری نییەری.
27 مەڵڵا موختار کەمانگەر تفینی.
28- مامۊسا محەمەڎ سەعید تەنگیسەری.
29-  مەڵڵا عەباس نەسری زەڕاوی.
دماجار، ڕۊ جومعەی، (#27-04-1975#ز.) ڕۊحش تەسلیمو پەوەردگاریبی و دلې زاڎگاو وېشەنە، دەگاو پایگەلانی بەخاکیشان ئەسپاران.
ئەسعەد ڕەشید.[ 1]