ژیان لە هیچەوە بۆ هیچ ئاییندەیەکی نادیار!
نووسینی: #عادل مەریوانی#
ماهییەتی عەقڵی مرۆڤ خولقێنەرێکی خولقاندوە خۆی خولقێنەری ئەو خولقاوەیە کەچی بوەتە دیلی ئەو خولقاوە. (مارکس)
بنچینەی بوون لە تاکگەریەتییەوە درووست بووە ، گەردوون بەخانەیەک تاک و مرۆڤ و ئەوەی لەنیو گەردوندایە هەر بەخانەیەکی تاک سەری هەڵداوە.
=KTML_Bold=مرۆڤ چییە؟!=KTML_End=
کائینێکی ئەبستراکی گەردوونییە و هەڵگری خەسڵەتێکی زۆر جودا لە هەموو بوونەکانی تر کە هۆشیاری و ئاگاییە، غەریزەی هەیە دەیەوێت چێژ وەربگرێت و خۆشی ببینێت، بەڵام هێشتا نازانێت بۆچی لێرەیە! لێرەدا نامەوێت باس لە خانەی بنچینەیی بوون بکەم، دەمەوێ بڵێم: بۆ تێرکردنی خەریزە و خۆشی خۆی دەخوا، جوت دەبێت دەنوێ. جوت دەبێت بۆ چێژ و خۆشی خۆی و نەوەیەک درووست دەکات، دواتریش پاساوی ئەوە دێنێتەوە تا ڕەچەڵەک و بنچینەی لە ژیاندا درێژە پێ بدات، ئەو بۆ خۆشی خۆی جوت دەبێت بەڵام دواجار مرۆڤێک دێتە بوون، ئەم پڕۆسەیە لە م کرداری جوتبوونەدا، دەستی هیچ تەنێکی نامۆ و دەرەکی تێدا نییە ئیرادەی هیچ هێزێکی میتافیزیکی تێدا نییە جگە لەخودی غەریزەیەکی خۆبەخۆی ناخی مرۆڤ خۆی، سپێرمێک و هێلکۆکەیەک، ژیان درووست دەکەن دواجار خۆشیان ژیان جێ دەهێڵن. مرۆڤ لەم پڕۆسەیەدا جوانکاری و میکیاژ بۆ حەز و غەریزەکانی دەکات، دەیەوێت ڕەوایەتی بەو جوت بوونە ببەخشێت، کە درێژە بە مرۆڤایەتی دەدات. ئەم بیانوو پاساوە، پاساوە تا بڵێین خودایەک کا ئینێکی بانتر لە هەمووشت دەستی لەم یاریانەدا هەیە، بەڵام کۆی بابەتەکە لە گەردووندا لە بنچینەدا غەریزەیە بەپاساوی مانەوە، وەکوو داروین دەڵێت: ململانێ لە پێناو مانەوەدا.
ئایین مانا و بەهایەکی ناشیرین و پڕ خەوش و ترسناک دەدات بە ژیان و وێنایەکی تراژیدی مانای ژیان دەخاتە هزری مرۆڤ ، دیدی ئایینی بۆ ژیان جگەلە نابوت کردنی ژیان بۆ مرۆڤ و داماڵینی لە بەهای بوون هیچی تر نییە ، دیدی ئایین پێی وایە مرۆڤ فەرزکراوە بۆ ئەرک و فەرمانێک کە دەشتێک جێبەجێی بکات و پاداشتکەشی لە جیهانێکی تر وەردەگرێ کە هیچ کەسێک شتێک لەبارەیەوە نازانێت.
=KTML_Bold=ژیان لە ڕوانگەی مارکسیزمەوە:=KTML_End=
لە ڕوانگەی مارکسیزمەوە کە خۆی وەک ئاڵاهەڵگری ڕزگاری و گۆڕینی سرووشتی مرۆڤ دەبینی، ژیان بۆ خۆی ئامانجێکە. مارکس لەم ڕووەوە ڕایدەگەیەنێت کە بەرزبوونەوەی دەوڵەمەندی سرووشتی مرۆڤ خۆی لە خۆیدا ئامانجێکە. مارکسیزم هەر هەوڵێک بۆ چارەسەرکردنی کێشەی ژیان بە بێ ئەنجام دەزانێت، مەگەر پشت بە لێکۆڵینەوەیەکی زانستی، فۆلکلۆری، ڕەفتاری و بایۆلۆژیی گشتگیر لە بوونی مرۆڤ و گۆڕینی مرۆڤ لە پەیوەندی لەگەڵ پەرەسەندنی گشتیی ژیان و پەیوەندییەکەی بە ئەم هەسارەیە و تەواوی گەردوونەوە نەبەستێت.
لە ڕوانگەی مارکسیزمەوە تاک و کەسایەتی نەک وەک بوونەوەری تاک، بەڵکوو وەک بەشێک لە کۆ (تەواوی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی) دەناسرێن. مارکسیزم جەخت لەوە دەکاتەوە کە مرۆڤ دوو جۆر ژیانی هەیە: تاک و جۆر. هەرچەندە ئەم دوو فۆرمەی ژیان بەیەکەوە نزیکن و هەندێک جار تەواوکەری یەکترن، بەڵام دژایەتییەکی تایبەتیی خۆیان هەیە. یەکێک لەو دژایەتیانە ئەوەیە کە مرۆڤ لە ماوەی ژیانی تاکەکەسیدا هەرگیز ناتوانێت بە ئامانجەکانی ژیانی جۆری خۆی بگات. بۆ نموونە ئەگەر پێشکەوتنی مرۆڤایەتی پێویستی بە ڕزگاربوونی لە چنگی شەڕ، نەخۆشی، هەژاری، ستەم و پیسبوونی ژینگە هەبێت، لەوانەیە ئەم ئامانجانە لەلایەن تاکەوە لە ماوەی ژیانی تاکەکەسیدا بەدی نەهێنرێت- تەنانەت ئەگەر تاک بە ڕواڵەت سەرکەوتوو بێت لە ژیانی تاکەکەسیدا. هەر بەم مانایە مرۆڤ هەرگیز ناتوانێت خۆی وەک بوونێکی تەواو ڕێکبخات. هەمیشە لە دۆخی خۆی ناڕازییە. ئەم ناتەواوی و ناڕازیبوونە سەرچاوەی هەوڵدان و چالاکیی داهێنەرانەی مرۆڤە: ژیان خۆی تەنیا وەک شێوازێکی ژیان دەردەکەوێت.
خەمی مانا و ئامانجی ژیان، تایبەتمەندی مرۆڤەکانە وەک بوونەوەرێکی بیرمەند و پرسیارکەر. بوونەوەرەکانی تری گەردوون لە سەرەتاوە تا کۆتایی بەبێ پرسیار و دوودڵی ڕێڕەوی سرووشتی ژیانی خۆیان پەیڕەو دەکەن. بەشێکە لە شکۆمەندی و ڕەنگە ئەو بەختە گەورەیەی مرۆڤایەتی کە بە درێژایی مێژوو، چەندین جار ئەم پرسیارەی لە خۆی و ئەوانی دیکەی کردووە، هۆکاری بوونی خۆی دەخاتە ژێر پرسیارەوە. نووسەری بەناوبانگی ڕووسی دۆستۆیڤسکی سەبارەت بەم بابەتە دەڵێت: نهێنی بوونی مرۆڤ ئەوەیە کە مرۆڤ نەک هەر بە سادەیی بژی، بەڵکوو بۆچی دەبێت بژی.
=KTML_Bold=ئێگزیستانسیالیستەکان:=KTML_End=
لە ڕوانگەی بێ ئامانجی جیهانەوە باسی ئەو پرسە دەکەن. ئەوان نە باوەڕیان بە ژیانی دوای مردن هەیە و نە بە سرووشتێکی خۆبوون و خۆ زاڵ بۆ ئۆبژە و دیاردەکان. مرۆڤ بوونەوەرێکی جێهێڵراوە، بە تەنیا فڕێدراوەتە ناو جیهانەوە، هیچ یارمەتییەکی ئاسمانی نییە. ژیان ئەوەیە کە ئێمە ڕۆژانە مامەڵەی لەگەڵ دەکەین. لە مرۆڤدا سرووشت پێش بوون دەکەوێت، واتە ئێمە سەرەتا درووست دەبین و لە ڕێگەی کردار و ڕەفتار و کردارەکانمانەوە خۆمان پێناسە دەکەین و سرووشتی خۆمان و ژیانمان دیاری دەکەین.
ماوریس مێرلۆ-پۆنتی، بوونگەرای بەناوبانگ، پێی وایە پێش ئەوەی مرۆڤ بێتە بوون، هیچ و پووچەڵ بووە و لە کاتی مردنیشدا دەگەڕێتەوە بۆ هیچ. بۆیە ئێمەی مرۆڤ تەنیا بۆ ماوەیەکی کورت بوونمان هەیە و هیچ بژاردەیەکی ترمان نییە جگە لە چالاکبوون. لە ڕوانگەی بوونگەراییەوە ئەوە مرۆڤەکانن کە دەتوانن و پێویستە ئامانج و ئامانجەکانی خۆیان لە ژیاندا دیاری بکەن و مانا و بایەخ بە ژیانی خۆیان بدەن لە هەمان کاتدا سرووشتی خۆیان درووست دەکەن و دەگۆڕن. ئەگەر مرۆڤ بۆ مەبەستێکی باڵاتر کە بۆ خۆی دایدەنێت نەژی، پووچی و بێمانای سرووشتی ژیان قوتی دەدات و لە نائومێدی و بێهیوایدا دەیخنکێنێت.
=KTML_Bold=نێگەتیڤیستەکان=KTML_End=:
ئەم کۆمەڵە بیرمەندە یان ژیان بە نەرێنی و پڕ لە ئەخلاق دەبینن یان وەک هیچ و پووچ و بێمانا دەبینن. بۆ نموونە شۆپنهاوەر، فەیلەسوفی ئەڵمانی سەدەی 18 و 19، پێیوابوو ڕۆحێکی شێت و کوێر و تاریک حوکمڕانی جیهان دەکات. ئەم ڕۆحە یاسا سرووشتی و کۆمەڵایەتییەکان .[1]