کورد دلې چەرخەکا تاریخینە
هۊرئەوەگېڵنای و ئاماڎەکەرڎەی: ئەسعەد ڕەشید
بەشې: چوارسەڎ و یەکەمە
* ئەچی ساڵېنە، (م. ی. شەمسی) جە باکۆ، نامې دکتۊریش سەرو شەرەفنامەو شەرەفخانی بەدلیسی، پېسە سەرچەمەی جە بارەو تاریخو گەلو کورڎی بەدەس ئارد.
* وەڵاکەرڎەیۆ واچیارێ بە نامې چاپەمەنییە کورڎییە وەڵکۆتەکې سەبارەت بە شۊڕشو ئوکتوبەری سوشییالیستی دلې کتېبو ئوکتوبەری مەزن و کۊششو ئازاڎی گەلانو وەرکۆتی نزیک و میانی جە باکۆ، بە قەڵەمو دکتور کەمال مەزهەری.
* مەرزنارەی پەشتینەی ئاساییشی جە لاو ڕژمو سوورییۆ جە ناوچەکانو سەرنیشتو وەرنیشتو کورڎەسانی، پانەیچە ژمارێ فرې کوردې دلې ناوچەو زاڎگاو وېشانە هورکنیێ و عەرەبېشا یاگېنە نیشتەجایې کەردې.
* سکرتێرو پارتو هەرمانکەرا تورکیای، مەهمەت عەلی ئەیبەر کە تورک بې، دلې کورنفرانسو ئەنتەرناسیونالو ستۆکهۆڵمینە بانگشدا کە مەسەلې کورڎی دلې تورکیاینە بییەیش نییەن.
* داگیرکاری سووری، بە هېزو چەکی هۊتەرەش کەرڎە سەرو دەگایەکانو کورڎەسانی، پەی ئانەی بە زۊرەملې کۊچشان پەنە کەرۊن و یاگېشانە عەرەبې بنیۊرە، یۊ چا دەگایا کە پەلامارە دریا دەگاو (عەلی فەروی) بې، کە خەڵکەکەش سەرو زەمینیۆ وېشا بېژنارەو ڕاشان نەڎا زرېپۊشەکې دژمەنی بیاوان وەرۆ، ئەنجامەنە زیاتەر جە سەڎ کەسې خەڵکو دەگاکېشا ڕاپېچو زیڼانو حەسەکەی کەردې، کە فرېشان ژەنی و زاروڵې بېنې، ناچار داگیرکار وەردەمو خەڵکەکەینە پاکشېش کەردې.
* داگیرکاری تورکی ئەچی ساڵېنە ملیون و نیمێ ئاسنش دلې ناوچەو سیواسینە بەرئارد.
* بە دەسو داگیرکاری سووری ئاپۊ ئوسمان و جەواد مەلا دەسگیرې کریێ.
* کۊچی دمایینو شاعېر، مەلا کەریمی ناتېق جە هەڵەبجە.
* ئەچی ساڵېنە، پروفیسۆرێ ئەڵمانی بە نامې ڤۆلڤگانک ڕۆدۆلف دوې واچیارېش سەرو ڕېکۋستەی کۊمەڵی جە وەرکۆتو کورڎەسانی و خېڵو فەیزوڵڵا بەگو بۊکانی بە هامکاری کوردێ کە نامېش حەسەن فەلاح بې، وەڵێ کەردێ. هەمدیس هەر ئا زانا ئەچی ساڵېنە واچیارێ یەرەمەش سەرو کوردەکانو وەرکۆتی جە نەمسا دلې گۊڤارەو (بوستانی) وەڵاکەردۆ.
* ئەرەمەرزنای تیپو کامکارانی جە شارو سنەی، بە دەسو حەسەنی کامکاری و بە بەشداری هۊشەنگ، بېژەن، ئەرژەنگ، قەشەنگ، ئەرسەلان کامکاری.
* ئیسرائیل یاردی مادی و سەربازیش پېشکەشو شۆڕشو ئەیلوولی کەرد جە پانیشت.
* کوردێ خەڵکو سەرنیشتی کە نامېش حەمە ڕەش ڕەشۊن – حەمدی تورانلی، چن پارچە شېعرێ وېش بە ئەڵمانی و کورڎی لاتینی جە هۆڵەندا وەڵێکەردێ.
* مانگەو (01) ئی ساڵېنە، بەرشییەی یاساو چاپەمەنی تازې جە لاو حکومەتو تورکیای، کە بەپاو ئا یاسێ مەشیێ هەر گۊڤار و ڕۊنامێوە چېرو چەمڎاری دۆڵەتو تورکی وەڵاکریێوە.
* تاریخو (#06-07-1967#ز.) کوشییای ڕەئوف حاجی قادری جاسووسی دلې وەربەرەو سراو شارو سلېمانی، بە دەسو دەسەو کانی ساردییەکا، نامبریا ئەندامێ بەرزو حیزبو شویعی عېراقی و وەرپەرسو لقو سلېمانی بې.
* مانگەو (08) ئی ساڵېنە، داگیرکاری سووری ماوەو مانگێش پەی دەگایەکانو وەرنیشتو کورڎەسانی نیارە، تاکو چۊڵش بکەران.
* تاریخو (#03-08-1967#ز.) خېزیای دوې پاڕەویە گۆرا دلې شارەکانو سیواسی و دیاربەکری، کە هەزاران کەسې بەشداریشان چەنە کەردې، پاڕەوییەکې پارتو دیموکراتو کوردەسانو تورکیای ئاماڎې کەردې.
* تاریخو (#14-12-1967#ز.) کوشییای ئەحمەڎ عەبدوڵڵا، ئەرەمەرزنو یۊبییەو وانکارانو کورڎەسانی بە فەرمانو پارتو دیموکراتو کورڎەسانی، نامبریا خەڵکو شارو ئامێدی بې و جەساڵەو (1948ز.) ئەندامو پارتو دیموکراتو کورڎەسانی بې، دلې کۊنگرەو چوارەمو پارتینە جە تاریخو (#06-01-1959#ز.) بییەبې بە ئەندامو کۊمیتەو میانی پارتی و وەرپەرسو ناوچەو بادینانی و کاتو وېچش ڕاوەبەرو ئاماڎەیی دهۊکی بې.
* تاریخو (#15-12-1967#ز.) حۆلې کوشتەی شەفیق ئاغای دریێ، بەڵام سەرنەکۆتې و ئەنجامەنە خەلیل شاوەیسی براو تەحسین شاوەیسی کوشییا، پارتی ماچۊ؛ ئیە هەرمانەو دەسەو جەلال تاڵەبانی بیېنە.
بەشێ جە کتېبو هاوڕێنامەی، نویستەی هاوڕێ باخەوان، هۊرگېڵنای پەی سەرو زوانی هۆرامی: ئەسعەد ڕەشید.[1]