چن شەوێ چەنی مارسێل پروستی
بەشەی حۆتەمە
وە جە چەوسەروە، سەرو خەزەکانو ساحلیوە، گیان کەنە مەکەرۊ، زامی سۆچنەرو کیپریسی گۆرەی ڕوەو دڵیشەرە، ئەپاسە کە تیرێوە دلېو جگەرینە. (تئوکریت: سیکلوپ)
پەی وینایو خاتو دوبریوێ، کە سەرحاڵتەر ژناسایبێم، مەلونە پەی تروویلی. هیچ چېو نمەتاوۊ دەوایش بکەرۊ. ئەر دولالئاندش پەی زەریفی یا ژیریش گەرەک بییەی مەکریێ پەی سوکناییش جوانێوی فامیاتەر یا وەش جەمینتەر بیۆزۆوە. ئەر دڵ بینیاییش پەنەش بۊنەو عالی یا موحێبەتیشوە بییەی، کەسېوتەر گاهەز مەتاواش ئادەش بە وەفاداریێوی فرەتەروە وەشە بسیۆ. بەڵام دو لالئاند نە ژیرەن و نە وەش جەمین. کاتېویچ نەبی بنمانۆ ئایا ڕەحمینەن یا تووڕە، سەرسەریەن یا وەفادار. یانی فڕانسوازە ئادش وەش مەسیۆ و نە ئمتیازێ یا عالیانېو کە بتاوی هەر ئەچا حەدی بەرزەنە دلېو کەسانېوتەرینە بوینیشان؛ وېش وەشش مەسیۆ بە بییەیو گېڕیەکانش، بە بییەیو بې ئەرزشیش؛ یانی قەرارەن ئادش بە بییەیو هەر چېویوە وەش گەرەک بۊ. بەڵام ئایا مەزانۆ ئی ئادە کێن و چېشەن؟ بېجگەم ئینەیە کە ئەچادی ئەچانە شەپۆلانێو جە تاڵاوی یا سەروەشی مەزیانوە ئیتر ژیواینە بېجگەم ئادی هیچ چېو و هیچ کەسېوتەر بە حەساب نمەینە. زەریفتەرینو جەمینەکان، دەس نەکەوتەتەرینو ویرەکان نمەتاوۊ ئی جەوهەرە تاییبەتتە و ڕازینە و قوتارشە ببۊنە، ئەپاسە قوتار کە هیچ کات هیچ ئنسانېو، جە بېنەهایەتو دنیایەکاڼە و جە بې کەرانەییو زەمانینە، دوۆمیێوی دەقێقش نېیەن. ئەر ژنەویو دو بوییورە نەبییەی فڕانسوازێ ببەرۆ پەی شەونشینیو خاتو ئای، ئینە گرڎ هیچ کات ڕوەش نمەدا. بەڵام شەرایێتێوی فرە دەسش دانە دەسو یۊیوە و ئادەش گیرۆدێ کەرڎە، توشییارو بەڵایێوی دەوایش نېیەن چوونکای دەلیل و مەنتقش نېیەن.بێ شک، ژاک دو لالئاند کە هەر ئیسە ژیوایێوی دماکەوتانەش جە بېیارتیزەنە مەویارنا و گېڵا دەمی خیاڵانێوی نە بەرزانەش سەرەنە مەپەروەرنا، سەرسام مەمانۆ ئەر بزانۆ ژیوایېوتەرش دلېو گېیانو خاتو دوبریوێنە هەن کە هېز و جم و جوڵی موعجزە ئاساش هەر چېوېتەری بېجگەم وېش بې هەمیەت و جەبەین شیە مەکەرۊ، ژیوایێو هەر وێنەو درێژاییو ژیوایو وېش کە هەر ئا ئەندازە جە کارانێوینە نمانایی پێدا مەکەرۊ، وەلێ جیاوازیش چەنیش تەنیا جە شعورێوی حادتەری و پیتدارتەری، بە تەناوۆبێوی کەمتەرەن. سەرسام مەمانۆ ئەر بزانۆ کە ئېنسانېو پېسەو ئادی، کە لایە مادیەکېش مەعموڵەن ئاندە داواهەرمانېش نېیەنێ، هەر یاگېو کە خاتو دوبریوە مەشۆ، دلېو دیاریتەرین ئستێعدادەکاڼە، دلېو بینیاتەرین مەحفەلەکاڼە، دلېو مەنزەرە جە گرڎین کامێڵەکان و دەس نەکەوتەکاڼە، گورج مەیوە زەین و ئەچانە ژەنېوە کە ماباقی ئا گرڎە وەشەشان گەرەکەنە، گرڎو ڕەحمی و ویری و سەرەنجېش، جە یەک یاگە و یەکپارچە، سەرفو یادو مێمانێوی نەژناسیای مەکەرۊ کە جە بەرابەرشەنە گرڎچېو مەحف مەبۊنێوە، ئەپاسە کە تەسەوۆڕ مەکەری تەنیا ئاد کەسېوی کەتواریەن و گرڎو بەشەرە حازریەکان وێنەو یاد و سەیێوی مەجازیەنێ.
کاتېو کە خاتو دوبریوە چەنیو شاعرێوی هەنگامې مەنیۆ یا چەنیو شازادېوی نانەو نیمەڕۆی مەوەرۆ، تەنیانە و کتېب مەوانۆ یا چەنیو ڕەفېقێوی جە گرڎی وەشەسیاتەر قسێ مەکەرۊ، لواینە سواری یا وتێنە، نامې و وێنەو لالئاندی بە شیرینی، بېڕەحمانە، ناچار عەینو ئاسمانو سەرو سەرەیمان سەرو ئاڎېرە کېشییان. ئادە کە جە بېیاریتزی قینیش مەئاما، ئیسە یاواینە یاگېو ئەچی شارەنە و هەرچېو پەنەش پێوەندە ببۆ ئەفسونێوی دەردین و بېتاقەتکەر مەوینۊ.ئینا ویرو بەشەرانێوینە ئەچاگە مەژیوان، گاهەز نەزانا ئاڎې مەوینان، گاهەز چەنیش مەژیوانە و چەنەش لەزەت نمەبەران. جە ئی کەسانە غەرەزېوش نېیەن دڵەنە، وە بې ئانەیە زات بکەرۊ چەنەشان خزمەتێو بوازۆ دایېمە سوال پېچېشان مەکەرۊ، جار ماتە مەمانۆ جە ئینەی کە مەوینۊ ئی گرڎە پشتاو پشتو ڕازێشنە قسێ مەکەران و هەڵای کەس نەیاوانشەنە. یۊ جە دوە یەرە وەش نموونیەکانو هۆدەکېش عەکسێوی گۆرە جە بېیاریتزیەن.دلېو یۊ جە ڕاوېیارگایەکانشەنە کە وەش نمەینە چەموە، لالئاندی مەوینۊ. ئەر موسیقیێوی ناوەش کە ئاد مەپەسەنۊش و مەژەنۊش مەژناساینەش، بې شک گۊرانیانېوی هەڵیت و پەڵیتێ ڕوەو پیانۆکەیشوە و بە زویی جە دڵشەنە یاگېو سمفۆنیەکانو بتهوونی و درامەکانو واگنېریش مەگېرت، وە ئینە حاسڵو خزایرەو عاتفەو سەلێقەیشەن، وە نەتیجەو ئەفسونێوی ڕوەو ئاڎېرە کە جە لاو کەسېوتەریوە مەوازیۊوە کە هەر ئەفسونێو و ڕەنجېوش ئەچادییەن.
هورئەوەگېڵنای: مەحمووڎ قادری.[1]