پەرتووکخانە پەرتووکخانە
گەڕان

کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!


بژاردەی گەڕان





گەڕانی ورد      کیبۆرد


گەڕان
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆمارکردنی بابەت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
ئامرازەکان
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
زمانەکان
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
هەژماری من
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
گەڕان تۆمارکردنی بابەت ئامرازەکان زمانەکان هەژماری من
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 دەربارە
 بابەت بەهەڵکەوت
 چالاکییەکانی ڕۆژی
 ڕێساکانی بەکارهێنان
 ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
 بیروڕاکانتان
 دڵخوازەکان
 کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
 چالاکییەکان - کوردیپێدیا
 یارمەتی
بابەتی نوێ
ژیاننامە
ناسر سادقی
29-02-2024
سەریاس ئەحمەد
پەرتووکخانە
بەڵگەنامەی کۆنگرەکانی حیزبی دێموکرات (کۆنگرەی 10 تا کۆنگرەی 17) بەرگی 2
29-02-2024
سەریاس ئەحمەد
پەرتووکخانە
بەڵگەنامەی کۆنگرەکانی حیزبی دێموکرات (کۆنگرەی 1 تا کۆنگرەی 9) بەرگی 1
29-02-2024
سەریاس ئەحمەد
ژیاننامە
ڕزگار حاجی حەمید
29-02-2024
زریان عەلی
ڤیدیۆ
دزینی سروودێکی نیشتمانی کوردیی و گۆڕینی بۆ سروودی نیشتمانیی ئێران
28-02-2024
شادی ئاکۆیی
ڤیدیۆ
ساتی دەرهێنانی شەهیدانی ئەشکەوتی داری خلە لە ساڵی 1991
27-02-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
پەرتووکخانە
(سەعدى) شاعير فارسێکى شيرازيى، يان کوردێکى هەورامى؟
27-02-2024
زریان سەرچناری
ژیاننامە
شیلان گەیلانی
27-02-2024
زریان سەرچناری
ژیاننامە
موسعەب ئەدهەم
27-02-2024
زریان سەرچناری
ژیاننامە
کەریم حیکمەتی
27-02-2024
زریان سەرچناری
ئامار
بابەت 510,725
وێنە 103,093
پەرتووک PDF 18,736
فایلی پەیوەندیدار 92,923
ڤیدیۆ 1,194
شەهیدان
ئیسماعیل ئاغای شکاک
ژیاننامە
کەریم خانی زەند
ژیاننامە
سیامەند ڕەحمانی
شوێنەکان
ئەبوغرێب
مۆزەخانە
یادگەی نیشتمانیی بارزانی
Bê westan li ser şaşiyên bikaranîna ziman
کوردیپێدیا و هاوکارانی، هەردەم یارمەتیدەردەبن بۆ خوێندکارانی زانکۆ و خوێندنی باڵا بۆ بەدەستخستنی سەرچاوەی پێویست!
پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: Kurmancî - Kurdîy Serû
بەشکردن
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
نرخاندنی بابەت
نایاب
زۆر باشە
باش
خراپ نییە
خراپ
بۆ ناو لیستی دڵخوازەکان
ڕای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!
گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە
Metadata
RSS
گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
کوردیی ناوەڕاست0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0

Bê westan li ser şaşiyên bikaranîna ziman

Bê westan li ser şaşiyên bikaranîna ziman
=KTML_Bold=Bê westan li ser şaşiyên bikaranîna ziman=KTML_End=
Yaşar Eroglu

Hin şaşiyên #bikaranîna ziman# hene em weke rastî dizanin lê hin şaşî jî hene, bi arastekirina kes an sazî û derdorên #zimanê kurdî# weke rastî tên zanîn. Ez ê di vê nivîsara xwe de bikaranîna li ser çend peyv an têgehan bisekinim. Ên a niha bala min dikişînin ser xwe ev in: “Vebêjer, guhdarvan, felsefevan, xwendevan, di derheqa, di derbarê, him, perçe, kêm bejî rabêjer.”
Ev reng bikaranînên çewt tenê bi axaftinên rojane, televizyonan ne sînorkirî ne. Gelek kovar, rojname, derdorên ziman ên bijarte weke akademîsyen, zimanzan û hwd. di nav van şaşiyan de ne. Ya xerîb jî ev e û weke rastî bikaranîna wan berdewam e.
Car carinan ez li ser hin cure bikaranînên şaş disekinim. Ev ji ber çi şaş in, bi mesnet û palpişt diyar dikim. Ez ê di vê nivîsarê de jî careke din bi heman rêbazê bê westan derpêş bikim. Ji bo rûniştandina zimanekî rast û teqez ê nivîskî weke peywir dibînim.
Di van salên dawîn de weke teqînekê li ser pirtûk, kovar û rojnameyan peyvên di derbarê, di derheqa belav bûn. Ji nişkê ve pêk nehat lê ji berê zêdetir berbelav e. Bikaranîna bi vî rengî şaş e, ji derveyî teşeyê kurmancî ye. Wateya van her du qaliban jî heqê tiştekî de, mewzûya tiştekî de dihewîne. Di rastiyê de di û der hemwate ne û bi hev re nayên bikaranîn. Der farisî di kurmancî ye. Der daçekeke farisî ye, bi texmîna min ji ber têkilî û nêzikaya her du zimanan di kurmancî de kêm maye û em herî zêde van her du mînakan dibînin. Derbar di farîsî de heye, weke çalak tê bikaranîn. Lê di farsî de wiha ye derbareyî … wiha nayê bikaranîn; der derbare+yî. Daçekên farisî ev in; ez=ji, der= di, be=bi. Gava ku farisî dibêjin di mal de wiha bi kar tînin; der xane. Baş xuya dibe ku der’a di derheq û derbarê de derbas dibe ji farisî ketiye kurmancî yan jî tê de maye.
Em vegerin li ser çîroka di derbar û di derheq. Gava ew ê ku weke di derbarê yan di derheqê bi kar tînin ji eslê xwe wiha dirûv lê didin; di di barê… , di di heqê … Ku em binivîsin; di derbarê wêjeya kurdî de gelek lêkolîn hatine kirin, di rastiyê de em dibêjin, di di barê wêjeya kurdî de gelek lêkolîn hatine kirin; bi rastî nayê têgihîştin lê kurmanciyeke terzankî derdikeve holê. Aliyekî wê yê din jî heye ku derbar, derheq pevre nayên nivîsandin, weke der barê, der heqê tên nivisandin. Mixabin an em mantiq û ruhê zimanê xwe ji bîr dikin an jî di bin bandora perwerde û zimanên biyanî de nas nakin/jê dixalifin. Ev meseleya di derbar û di derheq jî çawalêhatoyeke bi vî rengî ye.
Eger hin kes hê qanî nebin, hingê bila rastiya awayê rastnivîsandina xwe îspat bikin, her kesî bi teşeyê xwe bidin qanîkirin.
Di qada bikaranîna rêziman û rasnivîsê de berbelayî û bêberpirsiyartiyek heye. Di serî de yên zanyariya ziman re eleqeder dibin di vê xemsariyê de ne. Ya rast bandora zimanê tirkî û zimanên biyanî jî heye. Di qada wêje, çand û ziman de gelek xebatên hêja pêk hatine. Li gorî wê jî termînolojiyeke nû jî hewce tê dîtin. Gelek normal û pêdiviya çand, ziman û wêjeyê pê heye. Lê carinan termînolojî tê çêkirin reh, rîşî, rê û rêzikên ziman tên jibîrkirin weke ku çawalêhato lê diqelibin. Va ye çend mînak, ne ji nivîskar û wêjenivisên em her dizanin, gelek akademîsyen, zanyar jî dikevin nav vê şaşiyê. Ez ê bal bikişînim ser têgeha vebêjer, felsefevan, kêm be jî rabêjer, peyva guhdarvan û xwendevan. Têgeha vebêj û rabêj li cihê discoursa îngilîzî car carinan cih diguherîne û tê bikaranîn. Gava van têgehan bi awayê takekesî bi kar tînin dibêjin vebêjer, kêm caran jî rabêjer. Tê fêmkirin ku qala vegotinê tê kirin lê gava dibe takekes pirsgirêk derdikeve.
Vebêjer û rabêjer di dewsa (anlatan, anlatici, soylevciya) tirkî de tê bikaranîn. Li vir şaşiyeke rêzimanî heye. Vebêj jixwe wateya anlatan dide. Paşgira er takekes bi awayekî ne di cih de dubare dike. Weke ku anlatanci. Her wiha rabêj jî mîna wê şaş e. Em nabêjin dengbêjer, çîrokbêjer, sitiranbêjer û hwd. Takekes an jî mûşahasa wan bêj e, ne vebêjer an bêjer.
Dîsa di qada zanyariyê de têgeha felsefevan tê bikaranîn, ez ne şaş bim navê kovareke hatiye weşandin/tê weşandin jî Felsefevan e/bûye û bi heman navî malpera wan jî heye. Gelo beriya derxistinê li ser vî navî nîqaş kirine, bi min eger bikirana ev nav lê nedikirin, navekî zanistî û li mantiqê kurmancî nîne. Helbet ez ê egera wê diyar bikim.
Ez gelek caran li ser paşgira ‘van’ê rawestiyabûm. Kiryarên pîşeyî, zanîn, pisporî, kûraya tecrubeyê dixwaze û hwd bi paşgira ‘van’ê nayên navlêkirin. Paşgira ‘van’ zêdetir ji kiryarên parastin, lêxwedîderketin, payîn û yên ji rêzê ku pêciriyeke bilind hewce nakin ve navdêr tên çêkirin. Felsefe kaniya hemû zanistan e, kûrayî, zanîn û pisporiyeke nejirêzê dixwaze. Lê belê navlêkirina felsefevan (gelo wateya filozof de hatiye bikaranîn?) ji naveroka felsefeyê dûrketiye, gelek sivik maye. Di cihê wê de têgeheha feylozof/filozof, felsefenas, felsefezan, felsefegêr dikare bê bikaranîn û baş li mantiq û avaniya kurmancî jî tê.
Peyva guhdarvan dariştî yanî çêkiriye. Ji kîteyên guh+dar+van pêk tê. Guhdar kesê ku guhê xwe dide dengekî yan jî hêmayeke weke deng. Ji guhdarvan jî mebest heman tişt nîn e? Erê wisa ye. Awayê guhdar rast e, li gorî mantiq û ahenga ziman e. Lê guhdarvan ji van rastiyan dûr e. Bêyî mantiqê ziman, bêyî zanîn û lêqelibandî hatiye çêkirin. Peyva çêkirî xwendevan jî wisa ye. Xwende+van pêk tê. Xwende kesê xwendî, xwîner e jixwe, ne hewceyî bi ‘van’ekî heye. Weke guhdarvan dûrî mantiqa ziman e, bêyî mantiqa ziman, bêyî zanîn tê bikaranîn. Di vir de jî paşgira takekesî du caran û bi heman wateyê tên bikaranîn. Ziman ahenga xwe winda dike, deng guhên mirov diherişîne.
Gelek balkêş e pirî caran di zimanê nivîsê de di cihê hem de him, di cihê parçe de perçe tê nivîsandin. Em jê haydar dibin tu dibêjî hem û parçe bi zimanê tirkî ne, bikarhêner dixwaze ji tirkî bireve, van peyvan weke him û perçe nişan dide, dixwaze li denge kurdî bîne. Di vir de ez psîkolojiya parastina kurdî dibînim, weke reftarekê bi nirx e. Lê fikra ku ew tirkî ne, ne rast e. Divê baş bê zanîn ku peyvên hem, parçe, her, hîç, eger, çûnkî û birek peyvên wiha bi kurdî ne, di farisî de jî hene, bi riya farsî û kurdî ketine zimanê tirkî lê em vê yekê nizanin weke peyvên resen ên tirkî dizanin, awayên wan ên rast şaş bi kar tînin.
Peyva hem kurdî ye hem jî hema bêjin di hemû zaravayên kurdî de heye. Em di jiyanê de her roj bi dehan caran bi kar tînin lê dema em dinivîsin şika tirkîbûne dikeve nava me û em beralî dikin.
Her wisa parçe jî kurdî ye. Koka parçe xwe dispêre par’ê. Em nabêjin pera (hise) min bide, em dibêjin, para min bide. Par+çe=parçe. Piştrast dibe ku parçe ye, ne perçe ye û kurdî ye. Wateya parçe ev e; beşek ji parê. Em yekûnekî weke par bihesibînin, ji wê yekûnê parek.
Mîna, Kurdistan yekûn e, tam e lê bûye çar parçe. Em ji her beşekê re ku di bin desthilatdariya dewletekê de ye, dibêjin parçeyê bakur, başûr, rojhelat, rojava. Zebeşekî dikin du felqan her yek parçeyek e. Li gel ew qas îspata em çima dibin xerîbê zimanê xwe, li reseniya wî xwedî dernakevin? Ev jî ecêbeke din e.
Divê kurdên ku ziman, rêziman, rastnivîs û nivîsê re haşir û neşir in, di navdanûstandinê de ne, nemaze jî ew berî her tiştî mantiq û diyalektîka kurdî baş bişopînin, di nivîsandin û bikaranîna xwe de, li gorî vê rastiya tevbigerin. Her kes mintiqa xwe paqij bike, bala xwe bide ser vê yekê qet nebe ji aliyê xwe ve wê zimanê xwe xurttir bike, bigihîne merheleyeke bikêmşaşî.[1]
ئەم بابەتە بەزمانی (Kurmancî - Kurdîy Serû) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
Ev babet bi zimana (Kurmancî - Kurdîy Serû) hatiye nvîsandin, klîk li aykona bike ji bu vekirina vî babetî bi vî zimana ku pî hatiye nvîsandin!
ئەم بابەتە 464 جار بینراوە
هاشتاگ
سەرچاوەکان
[1] ماڵپەڕ | Kurmancî - Kurdîy Serû | https://xwebun1.org/ - 21-11-2023
بابەتە پەیوەستکراوەکان: 52
بەڵگەنامەکان
پەرتووکخانە
ڕێکەوت و ڕووداو (کڕۆنۆلۆژیا)
کورتەباس
زمانی بابەت: Kurmancî - Kurdîy Serû
ڕۆژی دەرچوون: 11-06-2021 (3 ساڵ)
پۆلێنی ناوەڕۆک: زمانەوانی و ڕێزمان
پۆلێنی ناوەڕۆک: وتار و دیمانە
جۆری دۆکومێنت: زمانی یەکەم
جۆری وەشان: دیجیتاڵ
وڵات - هەرێم: کوردستان
تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
کوالیتیی بابەت: 99%
99%
ئەم بابەتە لەلایەن: ( ئاراس حسۆ )ەوە لە: 21-11-2023 تۆمارکراوە
ئەم بابەتە لەلایەن: ( سارا ک )ەوە لە: 25-11-2023 پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە
ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: ( سارا ک )ەوە لە: 25-11-2023 باشترکراوە
ناونیشانی بابەت
ئەم بابەتە بەپێی ستانداردەکانی کوردیپێدیا هێشتا ناتەواوە و پێویستیی بە داڕشتنەوەی بابەتی و زمانەوانیی زۆرتر هەیە!
ئەم بابەتە 464 جار بینراوە

ڕۆژەڤ
شەهیدان
ئیسماعیل ئاغای شکاک
08-11-2008
هاوڕێ باخەوان
ئیسماعیل ئاغای شکاک
ژیاننامە
کەریم خانی زەند
15-12-2008
هاوڕێ باخەوان
کەریم خانی زەند
ژیاننامە
سیامەند ڕەحمانی
05-09-2012
هاوڕێ باخەوان
سیامەند ڕەحمانی
شوێنەکان
ئەبوغرێب
16-04-2014
هاوڕێ باخەوان
ئەبوغرێب
مۆزەخانە
یادگەی نیشتمانیی بارزانی
15-05-2023
سارا سەردار
یادگەی نیشتمانیی بارزانی
 چالاکییەکانی ڕۆژی
بابەتی نوێ
ژیاننامە
ناسر سادقی
29-02-2024
سەریاس ئەحمەد
پەرتووکخانە
بەڵگەنامەی کۆنگرەکانی حیزبی دێموکرات (کۆنگرەی 10 تا کۆنگرەی 17) بەرگی 2
29-02-2024
سەریاس ئەحمەد
پەرتووکخانە
بەڵگەنامەی کۆنگرەکانی حیزبی دێموکرات (کۆنگرەی 1 تا کۆنگرەی 9) بەرگی 1
29-02-2024
سەریاس ئەحمەد
ژیاننامە
ڕزگار حاجی حەمید
29-02-2024
زریان عەلی
ڤیدیۆ
دزینی سروودێکی نیشتمانی کوردیی و گۆڕینی بۆ سروودی نیشتمانیی ئێران
28-02-2024
شادی ئاکۆیی
ڤیدیۆ
ساتی دەرهێنانی شەهیدانی ئەشکەوتی داری خلە لە ساڵی 1991
27-02-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
پەرتووکخانە
(سەعدى) شاعير فارسێکى شيرازيى، يان کوردێکى هەورامى؟
27-02-2024
زریان سەرچناری
ژیاننامە
شیلان گەیلانی
27-02-2024
زریان سەرچناری
ژیاننامە
موسعەب ئەدهەم
27-02-2024
زریان سەرچناری
ژیاننامە
کەریم حیکمەتی
27-02-2024
زریان سەرچناری
ئامار
بابەت 510,725
وێنە 103,093
پەرتووک PDF 18,736
فایلی پەیوەندیدار 92,923
ڤیدیۆ 1,194

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.33
| پەیوەندی | CSS3 | HTML5

| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0.609 چرکە!