پەرتووکخانە پەرتووکخانە
گەڕان

کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!


بژاردەی گەڕان





گەڕانی ورد      کیبۆرد


گەڕان
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆمارکردنی بابەت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
ئامرازەکان
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
زمانەکان
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
هەژماری من
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
گەڕان تۆمارکردنی بابەت ئامرازەکان زمانەکان هەژماری من
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 دەربارە
 بابەت بەهەڵکەوت
 چالاکییەکانی ڕۆژی
 ڕێساکانی بەکارهێنان
 ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
 بیروڕاکانتان
 دڵخوازەکان
 کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
 چالاکییەکان - کوردیپێدیا
 یارمەتی
بابەتی نوێ
پەرتووکخانە
کوورتەیەک لە ژیانی هێمن موکریانی
20-04-2024
زریان سەرچناری
ڤیدیۆ
لاواندنەوەی شێرکۆ بێکەس بۆ ئەنفال
20-04-2024
شادی ئاکۆیی
ڤیدیۆ
بەسەرهاتی ڕزگاربوونی فاتیح سەنگاوی لە پڕۆسەی ئەنفالدا
20-04-2024
شادی ئاکۆیی
پەرتووکخانە
نۆهەمین کابینەی حکومەتی هەرێمی کوردستان
20-04-2024
هومام تاهیر
ڤیدیۆ
چەند دیمەنێک لە پاش پڕۆسەی ئەنفالکردنی دۆڵی جافایەتی
19-04-2024
شادی ئاکۆیی
ڤیدیۆ
شێخ حسێنی هەزارکانی ئەو پیاوەی لە ئەنفالدا فەرمانی سەدامی شکاند و وتی نامەوێت ئازاد بکرێم
19-04-2024
شادی ئاکۆیی
ژیاننامە
وەزیری ئەشۆ
18-04-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
ژیاننامە
هومایۆن عەبدوڵڵا
18-04-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ڤیدیۆ
ئاسکەکانی گەرمیان
18-04-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ڤیدیۆ
کورد خاوەنی کۆنترین شوێنەواری بەریتانیایە
18-04-2024
شادی ئاکۆیی
ئامار
بابەت 516,987
وێنە 105,323
پەرتووک PDF 19,097
فایلی پەیوەندیدار 95,811
ڤیدیۆ 1,283
شوێنەکان
خانەقین
ژیاننامە
عەلی نووری
ژیاننامە
کاردۆ جەبار عەبدوڵڵا
ژیاننامە
ئەرجان ئیبراهیم
ژیاننامە
فەیروز ئازاد
سیمۆرغ (Simorgh) لە نێوان ئایین و کلتووردا
کوردیپێدیا، گەورەترین پڕۆژەی بەئەرشیڤکردنی زانیارییەکانمانە..
پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: کوردیی ناوەڕاست
بەشکردن
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
نرخاندنی بابەت
نایاب
زۆر باشە
باش
خراپ نییە
خراپ
بۆ ناو لیستی دڵخوازەکان
ڕای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!
گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە
Metadata
RSS
گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0

سیمۆرغ (Simorgh) لە نێوان ئایین و کلتووردا

سیمۆرغ (Simorgh) لە نێوان ئایین و کلتووردا
سیمۆرغ (Simorgh) لەنێوان ئایین و کلتووردا
#ماکۆ ساوین#
هەمیشە دەبینین سیمۆرغ لەلایەن مێژوونووسە ئێرانیەکان و یابانیەکان بە کلتوور باس دەکرێ و ئاماژە بە وشەی ئایین ناکرێ، یاخود باسی باڵدارەیەکی ئەفسانەیی دەکەن. هەمیشە مەرامێکی شاراوە بەدی دەکەین لە تێکەڵ کردنی ئایینی میثرایی و سیمۆرغ و زەردەشتی و زیروانی. هۆکاری ئەو ناڕوونیە و باس نەکردنی سیمۆرغ بە ئایینێکی دێرین ئەو کاتە بۆمان ڕوون دەبێتەوە کە لە ئایینی زەردەشتی و مێژووی گەڵانی زاگرۆسی تێبگەین. بۆیە لە درێژەی باسەکانمان هەوڵ دەدەین تڵخ و لێڵی ئەو مێژووە بڕەوێنینەوە. لە دەستپێکی ئایینی گەلانی زاگرۆسی پێویستە بزانین چۆن سیمۆرغ هەم بە چیرۆکی باڵندە و هەم بە کلتوور باس کراوە.
$ 1. چیرۆکی باڵندەی سیمۆرغ$
باڵندەی سیمۆرغ پەیوەندی بە چیرۆکی فینێکس هەیە، ئەو ئەفسانانە وەک دنکی دەسبیح وایە، یەک پەیوەندی بە ئەوی ترەوە هەیە. بۆیە پێویستە بزانین فینێکس چییە!
فینێکس: باڵندەیەکی ئەفسانەییە بۆ ماوەی 500 بۆ 700 ساڵ دەژی، لە کۆتایی تەمەنیدا، شوێنێک لە دەلوجەی شیرن و گژوگیا بۆ خۆسووتاندنی خۆی درووست دەکات. پاش ئەوەی هێلانەکە بە ئاگر دادەگیرسێ، بە باڵەکانی باوەشێنی دەکات. لە پاشماوەی خۆڵەمێشەکەیدا بەگەنجی درووست دەبێتەوە، پەرەمووچەکانی بەجوانی درووست دەبێتەوە.
فینێکس لە لای چینیەکان پارێزی ئیمپڕاتۆریەتە و سەرۆکایەتی دەکات، هەروەها تەلسەمی خۆشگوزەرانی و دابینکردنی ژیانی خۆشی هاوسەرگیریە. بە مانای تەسوفەکەشی هەموو جیهان تێیدا بەرجەستە بووە، سەری جیهانە، چاوی خۆرە، دەندوکی مانگە، باڵەکانی ‘با’یە، لاقەکانی زەویە، کلکی دار و درەخت و گژوگیا و ڕوەکە. بەپێی توێژینەوەی ئایینی و ئارکیۆلۆجی وا نیشان دەدرێت ئەو بیروباوەڕ و ئەفسانەیە لە ناوچەی هیند و ئێرانی کۆن گوازرابێتەوە، هەر بۆیە دەبینین هەمان ئەفسانە لەناو یابان و کۆریا دووبارە بۆتەوە بە جۆرێکی تر. لە یاباندا فینێکس بە ‘هو-وو’ ناسراوە، تەلسەمی سەقامگیری و پەسەنی یە، وەفاداریە، دادپەروەریە و خێروخێراتە. فینێکس وا نیشان دەدرێت ڕوخساری خۆرە و لەناو زەوی دەردەکەوێ و پەیوەستە بە هەموو ڕووداوە مەزنەکانەوە.
لە یاباندا، تۆری (Tor-ri) ئەو دەرگایەیە کە ڕازاوەتەوە و نەقشی لەسەر کراوە و دەروازەیەکە بۆچوونە ژووری پەرستگای شینتۆ (Shin-to) ، لەسەر ئەو دەرگایە هێلانەیەک درووستکراوە بۆ فینێکس کاتێک سەردانی زەوی دەکات. (1)
لە ناوچەی ئێرانی کۆندا سیمۆرغ باسی لێ کراوە و گۆڕاوە بۆ فینێکسی چین و یابان و کۆریا. بە پێی هەندێک نووسینی نووسەران دەڵێن: سیمۆرغ بوونەوەرێکی ئەفسانەیی ڕۆژهەڵاتی ناوینە، سەری مرۆڤە و لەشی باڵندەیە، ئەو بوونەوەرە تەمەنێکی درێژی هەیە لە ماوەی سێجاری تێکچوونی دونیادا ژیاوە. ئەم ئەفسانەیە لە شانامەی فیردەوسی باس کراوە و لەناو کولتووری ئێرانیدا ڕەنگی داوەتەوە.
لە ئازەربایجانیش هەمان چیرۆک هەیە بەڵام لە ڕووی پەیکەرتاشی و گێڕانەوەکان تۆزێک جیاوازی هەیە. لە فۆلکلۆری کوردیشدا ) سیمرغ بە سیمرخ یان سیمر (2) باس کراوە و دەگێڕنەوە: پاڵەوانێک وەچەی سیمورغ لە مارێک ڕزگار دەکات کە بەدرەختێکدا هەڵدەگەڕێ تاوەکوو بیخوات. لە پاداشتی ئەوە، سیمورغ سێ پەرەموچی دەداتێ و دەڵی هەر کاتێک پێویست بە یارمەتیی بوو بیان سوتێنە. لە دواییدا، پاڵەوانەکە هەرسێکی دەسوتێنێ و سیمورغ بۆ هاوکاری ئەو دێت و دەیبات بۆ شوێنێکی دوور. لە هەندێک گێڕانەوەی تردا دەڵێن لە جیهانی سەرزەمین هەڵیدەگرێ. لە ڕێگادا، خۆراکی پاڵەوانەکە لە ڕێگای مەمکەکانی سیمۆرغ دەبێ و پاڵەوانەکەش چەوری مەڕی دەداتێ.
بەڵام لە چیرۆکی ئێرانییەکاندا ئیمرۆ فارسەکان خۆیان بە پێشەنگی دەزانن، لە لای فارسەکان ئەو پاڵەوانە دەبێتە خورشید و چیرۆکێکی دووردرێژیان لەسەر هۆنیوەتەوە. تەنانەت بە سێ جۆری جۆراوجۆر گێردراوەتەوە زۆربەشیان لەسەر شانامەی فیردۆسی داتاشراوە. بۆ زیاتر زانیاری بگەرێووە بۆ سەرچاوەی پەیام نەبراز. (3)
زۆر جار ئەو باڵدارە ئەفسانەیە لە شێوەی تاوسێکی گەورەیە، سەری سەگە و چڕنوکەکانی شێرە. سیمۆرغ هاوشێوەی فینێکسە، 1700 ساڵ ژیاوە ئینجا خۆی سووتاندووە. کاری سیمۆرغیش پاککردنەوەی ئاوی زەویە، پەیامنێر و ناوەندگیریە لەنێوان ئاسمان و زەویدا. هێلانەی سیمۆرغ لەسەر درەختێکە کە هەڵگری هەموو تۆوەکانە پێی دەڵێن هارڤی-سپ-تۆ-خم (Harvisptokhm) ، یان دەڵێن لەسەر درەختی گاو-کێرینا (داری ژیان: هۆما لە ئاڤێستا) یە ئەو درەختەش لە ناوەڕاستی دەریایەکی ئاسمانییە یان دەڵێن لە زەریایەکی دوورە، ناوی ڤۆور-و-کاشا (Vourukasha) یە. کاتێک سیمۆرغ لە شەقەی باڵی دەدات ئەو تۆوانە لە ڕێگای ‘با’ و ‘باران’ کە پێیان دەڵێن ‘ڤایو-ڤاتا’ و ‘تیشتریا’، تۆوەکان بە جیهاندا پەخش دەبێت و ڕوەکەکان شین دەبن.
لێرەدا بەرچاومان ڕوون دەبێ ئەو باڵندە ئەفسانەییە وردەوردە فۆڕمێکی ئایینی بەخۆوە دەبینێ نەوەک چیرۆکێکی ئەفسانەیی. زۆر جار سیمۆرغ هەموو پێکهاتەکانی میثرا بەخۆیەوە دەبینێ وەک هەندێک دەڵێن سیمۆرغ دایکی ئایینی میثرایە بەڵام چیرۆکەکانی سیمۆرغ لە قاڵبی کولتووری باس دەکرێ نەوەک قاڵبێکی ئایینی. لە بەشەکانی تر باسی ئەوە دەکەین بۆچی ئەو چیرۆکانە لە ئاڤێستادا باس کراوەتەوە و بۆچی وەکو ئایین باس نەکراوە. دەبێ بزانین نووسەران چۆن باسی کولتووری سیمۆرغ دەکەن!
$2. کولتووری سیمۆرغ$
کولتووری سیمۆرغ بەو ئایینانەی پێش ئایینی زەردەشتی دەگوترێت کە لە ناوچەی میدیا و پارس و ئەرمەنیەکاندا هەبووە. بە پێی هەندێک سەرچاوە ناوچەیەکی بەرفروانتریشی داگرتووە وەک کۆریا و یابان و باکووری ڕۆژهەڵاتی چین و ئەفگانستان و کشمیر و پاکستان و سیبریا و دەریای ڕەش و قەوقاز و ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا. بەرلەوەی سیمۆرغ ببێتە ئایینێک، ئەفسانە و داستانێکی ڕۆژهەڵاتی ناوین بووە. لە دواییدا ئەو دابوونەریت و گێڕانەوانە لە فۆڕمێکی ئەفسانەی ئایین ڕەنگی داوەتەوە.
لە پوختەی نووسینەکانی نووسەر و دکتۆری یابانی ماستۆ تۆیۆ (Masto Tojo) کە زۆر جار ئاماژە بە سەرچاوەکانی پڕۆفیسۆر فیلیپ (Prof. Philip G. Kreyenbroek) دەکات کە پسپۆرە لە کولتووری کوردیدا، ئەو ئەفسانە ئایینیە هەڵدەهێنجین تاوەکوو بزانین کولتووری سیمۆرغ چی دەگەیەنێ!
لە بنەچەدا، سیمۆرغ باڵندەیەکی گەورە بووە، خوداوەندی-ژن ‘دیڤ’ خۆی لەناو ئەو باڵندەیە بەرجەستە دەکات. بەرجەستەبوونی خوداوەند لە ئاییندا بەدی دەکرێ هەروەک چۆن لە ئایینە سامیەکانیش ئەو بەرجەستەییە دەبینین، بۆ نموونە خوداوەند لە لەشی مەسیح خۆی بەرجەستە کرد و لە قوڕئانیش ئەڵڵا لەناو شاخێک و دارێک خۆی بەرجەستە کرد. (4)
لە درێژەی نووسینەکەی ماستۆ دەڵێ (5):
خوداوەندی مەزن ‘دیڤ’ (Div) ڕەگی خودا و تۆویەکەیەتی، تاکە هێزی ژیری و ژیانە و شاردراوەیە. لەسەرەتای ژیاندا، دیڤ وەک دایکێکە. تۆوی جیهانی هێناوەتە ژیان، ئەو تۆوە بچوک بووە لەناو هێلکەیەکی بەردینی داناوە، وەک منداڵێکی لە دایک نەبوو لەناو منداڵدانێکدا. نیوەی سەرەوەی هێلکەکە هەوا بووە و نیوەکەی بنەوەشی ئاو بووە. ئەو تۆوە وەک دورگەیەک بووە لەناو زەریایەکی (ئۆقیانووس) ناو ئەو هێلکەیە، نە جوڵەی هەبوو، نە ڕووناکی. لەقوڵایی ناو ئەو هێلکەدا میثرا خەوتوو بوو. سیمۆرغ لەسەر هێلکەکە کورک بوو، لەسەر ئەو دورگەیە کە لەناوەڕاستی هیلکەکە دا بوو، تەنیا یەک ڕوەک بەناوی گاو-کێرێنا (Gaokerena) کە نموونەی هەموو ڕوەکەکان بوو، یەک گا ‘گاڤ’ (Gav) نموونەی هەموو ئاژەڵەکان بوو. کاتێک هێلکەکە پێ دەگات، میثرا لە قوڵایی ئەو دورگەیە بە ئاگر و ڕووناکی هاتە دەرێ. هەروەک چۆن پریشک لە پشکۆ دێتە دەرێ. میثرا بوو بە خودای جیهان و ڕووناکی و ئاگر. ئەو میثرایە هەزار گوێ و دەهەزار چاوی هەبوو. بە باڵە کراوەکانی تاوس چواردەورە دراو بوو. میثرا هەموو شتێک دەبینێ و هیچ شتێک لە ئەو ون نابێ. کاتێک میثرا لە ناوەڕاستی دورگەکە ڕاوەستا حەوت خودا بەدەرکەوتن، خوداوەندی هەشتەم بەناوی گایۆمەرد بەدەرکەوت بەڵام بە ناتەواویی و قاچەکانی زۆر چورچ بوون, ئەو خودایە هەر زوو مرد. بۆیە هاوڕێکانی قوربانیان بۆ جەستەی ئەو خوداوەندە دا ئەویش بە سەربڕینی گایەکە و ڕوەکەکەیان پڵیشاندەوە تاوەکوو خۆشاوەکەی لێ دەربێنن. کاتێک میثرا ئەوەی کرد، توخمەکەی کە خۆر بوو، هەڵکشا بەرەو بنبانی ئەشکەوتەکە (نووسەر ئەوەی لە بیر چووە بڵێ پێش قوربانییەکە میثرا دەچێتە ئەشکەوتێک) ، بەرزی بنبانی ئەشکەوتەکە سێ ئەوەندە بەرز بۆوە. میثرا بێ شمار ئەستێرەی درووست کرد و ئاسمانی پێ ڕازاندەوە. خاک و دەریاکان سێ ئەوەندە کشان. بوو بەو جیهانەی ئێمە دەیبینین.
میثرا خۆری خۆی بەخشی بە ئاسمان و شەش خوداکەی تریش هەریەکە هەسارەی خۆیان بەخشی بە ئاسمان کە (مانگ و ناهید ‘کاروانکوژ’، زاوە، بارام، کەیوان، هورمز) بوون. لەناوەڕاستی ئەو دورگەیەدا، بە شەس سەد ساڵ شاخی ‘هەرا’ درووست بوو. سێ وێستگەی لێ درووست بوو. هەر وێستگەیەکیش بە دوو سەد ساڵ درووست بوو، بۆ هەریەک لە خۆر و مانگ و ئەستیرەکان. لەسەر لوتکەی ئەو شاخە تاڤگەیەکی هەڵقوڵاو بە باڵای شاخەکەدا هاتە خوارێ و ڕوبار درووست بوو. هەروەها 2224 شاخ لە شاخی هەرا درووست بوو، چواردەوری زەمینیان گرت. هەروەها خولانەوەی هەسارەکان لە ئاسمان دەستی پێ کرد تاوەکوو شەو و ڕۆژ و وەرزەکان درووست بکات. پاڵاوتە و کرۆکی قوربانییەکانی گا و ڕوەک و گایۆمەرد چوو بۆ ئاسمان، سیمۆرغ لەگەڵ ئاوی ژیان تێکەڵی کردن و بە زەویدا پەرش و بڵاوی کردن. لە دڵۆپەی باراندا ڕوەک و ئاژەڵەکان درووست بوون. میثرا لەگەڵ خوداوەندەکانی تر و یەزاتەکان چەرخی گەردونیان بە شێوەیەکی ڕێکوپێک هەڵسوڕاند.
لەسەرەتادا، خوداوەندەکان و مرۆڤ و ئاژەڵ و ڕوەکەکان بە یەکەوە دەژیان، بە تێپەڕبوونی کات بوون بە سێ بەش. نیوەی خودایەکان چوون بۆ ئاسمان و نیوەکەی تر چوونە ژێر زەوی. ڕوەک و مرۆڤ و ئاژەڵەکانیش لەسەر زەوی دەژیان. هەموو خوداوەندەکانی ئاسمان یارمەتیی میثرایان دا تاوەکوو حوکمی جیهان بکات. هەریەک لە خوداکانی تریش بەشێک لە جیهان حوکم بکات. ‘وایۆ’ بوو بە دەسەڵاتی باران، ‘ئاتەر’ خودای ئاگر، ‘ئابن’ خودای ئاو، خودا ‘ئاسمان’ بو بە خودای ئاسمان، ‘ئارمایتی’ خودای منداڵدان، ‘رام’ خودای ئاواز و ڕەتمەکان، ‘مانثرا’ خودای وشەی پیرۆز، ‘ئاشا’ خودای دادپەروەری، هەر خودایەک کارێکی هەبوو، مرۆڤەکانیش قوربانی و نزایان بۆ ئەو خودایانە دەکرد. خوداکانی ژێر زەویش کەوتنە دژایەتی لەگەڵ خودی ئاکاری خۆیان و تاریک بوون. بەمەش مرۆڤەکان ترسان و لێیان دوورکەوتنەوە.
هەریەک لەم خودایانە بۆ ماوەی هەزار ساڵ حوکمی جیهانیان کرد. ڕەوانەکانیش بە بەردەوامی لە دۆناودون دان. لەدایک بوون و مردنی هەموو بوونەوەرەکان دووبارە دەبێتەوە هەروەک چۆن ڕۆژ و شەو و وەرز دووبارە دەبنەوە.
کاتێک ڕەوان لە جەستەی مرۆڤ دەردەچێ دەبێتە سیمۆرغێکی بچوک و بەرەو ئاسمانەکان دەڕوات. حەوت خوداوەندەکان دیاریەکی دەدەنێ و لەژێر سێبەری پارێزەری خوداوەند ئارمایتی جارێکی تر ڕەوانەکە دەچێتەوە جەستەی کۆرپەیەک لە منداڵدانی مرۆڤ. چۆنییەتی ئەم دۆناودۆنەش بەمشێوەیە دەبێ کاتێک ئەو ڕەوانە لە شێوەی سیمۆرغی بچوک دەگاتە ئاسمان. خوداوەندەکان دەیگەینە لای سیمۆرغی گەورە و لەوێ یەک دەگرنەوە. پاش ماوەیەک لەگەڵ دڵۆپەی باران دەگاتەوە سەر زەمین. ڕەوان دۆناودون دەکات لەگەڵ کانزاکان، ڕوەکەکان، ئاژەڵەکان و مرۆڤەکان، هەندیک جاریش گەشە دەکات و دەبێتە ئەندامی خوداوەندەکانی ئاسمان و ژێرزەمین.
ماستۆ زۆر بە دوورودرێژ و چەندین نووسینی لەسەر ئەو بابەتە باس کردووە، بەڵام ئەوەی ماوە باسی بکەین لەو ئەفسانەیەدا ئایا خوداوەندی ژن دیڤ شێوازی چۆن بووە. دیڤ شەش دەموچاوی هەبووە، بەو دەموچاوانە دەگوترێت ‘ئامێشەسپێنتا’. ئەو دەموچاوانەش بریتی بوون لە میثرا، ڤارونا، ئەهریمەن، ئاتەر، خوار، ڕام. واتە ئەو حەوت خوداوەندەی کە باس کران لە بنەڕەتدا دەموچاوێکی ئەو خوداوەندە ژنە بوون.
میثرا خودای هاوڕێیەتی و یەکەم دەموچاوی ئامێشەسپێنتایە و خودی سیمۆرغە. واتە ڕوخسارێکی دووانەیی لێ بەدی دەکرێت سیمۆرغ ڕەگەزی مێینە دەبەخشێت و میثراش ڕەگەزی نێرینە. ئەوەی گرینگە بزاندرێت لە قۆناغی سیمۆرغدا میثرا نە میهری پێ دەگوترێت نە میترا.
سەبارەت بە ئەهریمەنیش خوداوەندی وزە و چالاکییە. خزمەتکاری خوداژنەکانە و دڵخۆشیان دەکات و خودای خراپە نییە. لە کولتووری سیمۆرغدا ئەهریمەن خوداوەندێکی باشە و خراپ نییە بەڵام لە قۆناغەکانی تری ئاییندا ئەهریمەن دەبێتە خودای شەڕ. لە کولتووری سیمۆرغدا ئەو خودایانەی تریش ڕۆڵیان هەبووە: ‘زامیات’ خوداژنی زەمین. ‘ئەناهیتا’ خوداژنی ئاو. ‘ڤایۆ’ خودای با. ‘بەهمان’ خودای مرۆڤایەتی. ‘تیار’ خودای ژیری. ‘بەهرام’ خودای جەنگ. ‘ئارشتات’ خوداژنی دادپەروەری. ‘هۆرداد’ خوداژنی تەندرووستی. ‘مورداد’ خوداژنی نەمری.
ئا بەم شێوەی ئەفسانەی ئایینی سیمۆرغ لەناو گەلانی زاگرۆسی بەتایبەتی لەسەردەمی میتانیەکان و میدیەکان و پاشان لەناو ئەهلی هەق ڕەنگی دایەوە. هەر ئەو کلتوورە لە دواییدا لە چوارچێوەیەکی جیاوازتردا ئایینی میثرا لێ گەشە کرد، دەتوانین بلێین میثرا بە جۆرێکی تر و لە شوێنە جیاجیاکان بە جۆرێکی تر لە دایک بوو.
ڕامان:
ئەگەر سەرنج و ڕامانمان هەبێ سەبارەت بە سیمۆرغ، ئەبینین سیمۆرغ فۆرمێکی ئایینییە نەوەک کەلتووریی بێت یاخود گێرانەوەی چیرۆک و ئەفسانە بێت. پرسیارەکە لێرەدا ئەوەیە بۆچی سیمۆرغ بە دایکی ئایینەکان دانەندراوە یاخود هەر هیچ نەبێ بە دایکی میثرا و زەردەشت دابندرێت. لە کاتێکدا لە ئاڤێستادا باسی سەربردەکانی پێشوو دەکرێ باس لە سیمۆرغ دەکرێ و خوداکانی سیمۆرغیش هەرهەموویان بوونەتەوە یەزاتەکان.
ئایین پێوەرێکی گرینگی مێژووییە، ئایین دایکی فەلسەفەیە و ئاوێتەی مێژووە، هەر بۆیە ئەو شکۆ ئایینییە بە ئەفسانە ناوزەد دەکرێ. ناوچەی زاگرۆس لانکەی شارستانییەتە کاتێک دایکی فەلسەفە ئەخرێتە باوەشی یۆنان و ئەوروپا گەلانی زاگرۆس و فەلسەفە لەیەکتری دادەبڕێن و بۆشایی و کەڵێنێکی گەوەرە دەخرێتە نێوان ئەو شارستانییەتە.
خاڵێکی تریش زۆر گرینگە، زنجیرەی بیرکردنەوەی ئایینیی و فەلسەفی دائەبڕێنن، بۆ ئەوەی نیشانی بدەن بیرۆکەی تاکخودایی لە پڕ درووست بووە نەوەک لە ئەنجامی بیرکردنەوە و گەشەسەندن. هەر بۆیە ئایینی زەردەشتی بە ئایینێکی تاک خودایی داندراوە و پێشینەکەی دەکەن بە چیرۆک و ئەفسانە. لە کاتێکدا خودی زەردەشت و مۆغەکانی پاش زەردەشتیش ئاماژەیان بەوە کردووە ئایینی مەزدیەسنایی واتە ئایینی زەردەشتی، ڕیفۆرمی ئایینەکانی پێشخۆی بووە.
لە بەشەکانی تردا بە ڕوونی بۆمان دەردەکەوێ ئایینی زەردەشتی چاکسازیکردن بووە لە ئایینەکانی پێشخۆی.
$پەراوێزەکان:$
(1) .تۆری لە دوو وشە پێک دێت تۆر واتە باڵندە، (ی) واتە شوێن. واتە شوێنی باڵندە. شینتو: شینت: ژنخودا، تو: ڕێگا، واتە ڕێگای ژنخوداوەند.
(2) . (https://ku.wikipedia.org/wiki/Terê_Sîmir) ; (https://en.wikipedia.org/wiki/simurgh)
(3) . Payam Nabraz, The Mysteries of Mithras: The Pagan Belief That Shaped the Christian World (United States: Inner Traditions, 2005) , 71-85.
(4) . سوورەتی الاعراف: تجلی من جبل و جعلە دکا
(5) . Masto Tojo, Anahita Ancient Persian Goddess & Zoroastrian Yazata (Kindle: Anahita Water Ritual In Maihayana Buddhism) ; Masato Tojo, Myth of Simorgh Mithraism New Religo-Cultural Movement; Masato Tojo, An Introduction to the Simorghian Culture and Mithraism in the East Asia: Mithra in Japan, Korea and China. [1]
ئەم بابەتە 455 جار بینراوە
هاشتاگ
سەرچاوەکان
[1] ماڵپەڕ | کوردیی ناوەڕاست | mako-sawin.com 16-02-2022
فایلی پەیوەندیدار: 1
بابەتە پەیوەستکراوەکان: 2
ژیاننامە
ڕێکەوت و ڕووداو (کڕۆنۆلۆژیا)
زمانی بابەت: کوردیی ناوەڕاست
ڕۆژی دەرچوون: 16-02-2022 (2 ساڵ)
پۆلێنی ناوەڕۆک: ئەفسانە
پۆلێنی ناوەڕۆک: کلتوور / فۆلکلۆر
جۆری دۆکومێنت: زمانی یەکەم
جۆری وەشان: دیجیتاڵ
زمان - شێوەزار: کرمانجیی ناوەڕاست
وڵات - هەرێم: کوردستان
تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
کوالیتیی بابەت: 99%
99%
ئەم بابەتە لەلایەن: ( ڕاپەر عوسمان عوزێری )ەوە لە: 29-04-2023 تۆمارکراوە
ئەم بابەتە لەلایەن: ( زریان سەرچناری )ەوە لە: 30-04-2023 پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە
ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: ( زریان سەرچناری )ەوە لە: 30-04-2023 باشترکراوە
ناونیشانی بابەت
ئەم بابەتە بەپێی ستانداردەکانی کوردیپێدیا هێشتا ناتەواوە و پێویستیی بە داڕشتنەوەی بابەتی و زمانەوانیی زۆرتر هەیە!
ئەم بابەتە 455 جار بینراوە
فایلی پەیوەستکراو - ڤێرشن
جۆر ڤێرشن ناوی تۆمارکار
فایلی وێنە 1.0.141 KB 30-04-2023 ڕاپەر عوسمان عوزێریڕ.ع.ع.
کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!
پەرتووکخانە
سایکس-پیکۆنامە - وەشانی 1
کورتەباس
ئەدلێر و لێکدانەوەی رەفتاری مرۆڤ و کەسایەتی
ژیاننامە
بەناز عەلی
پەرتووکخانە
لۆزاننامە - وەشانی 2
شوێنەوار و کۆنینە
قشڵەی قوشتەپە
پەرتووکخانە
سیاسەت و پلانی زمان بۆ هەرێمی کوردستان
ژیاننامە
شەرمین وەلی
وێنە و پێناس
مامۆستا و قوتابییانی قوتابخانەی کۆزەبانکە لە دیبەگە ساڵی 1968
وێنە و پێناس
کوردناس و نووسەرە کوردەکانی یەریڤان 1966
ژیاننامە
مێهرداد عەبدوڵڵازادە
شوێنەوار و کۆنینە
قەڵای حەسەن ئاباد
ژیاننامە
مهناز کاوانی
پەرتووکخانە
کۆڵبەرنامە - وەشانی 1
ژیاننامە
ڕێناس ڕزگار
ژیاننامە
ئاشتی شێرکۆ سلێمان
وێنە و پێناس
گەنجانی ڕانیە ساڵی 1973
ژیاننامە
هومایۆن عەبدوڵڵا
وێنە و پێناس
کاتی نمایشکردنی شانۆیی گۆرانی چایکا ساڵی 1988
کورتەباس
حیکایەتخوان
پەرتووکخانە
کوورتەیەک لە ژیانی هێمن موکریانی
کورتەباس
سەرکەوتن بەرەو خوار
ژیاننامە
ئومێد سەیدی
کورتەباس
مەت.. شتێ بکە-بەشی یەکەم
پەرتووکخانە
نۆهەمین کابینەی حکومەتی هەرێمی کوردستان
وێنە و پێناس
وێنەیەکی مەلا مستەفا بارزانی ساڵی 1971 لە حاجی ئۆمەران
شوێنەوار و کۆنینە
ئەشکەوتی کاڵدار
شوێنەوار و کۆنینە
کۆشکی کەلات
شوێنەوار و کۆنینە
گەرماوی موفتی
پەرتووکخانە
دوو شاعێری ئوکراینی؛ تاراس شێڤچێنکۆ-لێسیا ئوکراینکا
ژیاننامە
فەیروز ئازاد
ژیاننامە
سەفیەدینی ئورمی
کورتەباس
شێر پەنجەزانی
پەرتووکخانە
ژینانامە - وەشانی 1
پەرتووکخانە
حوکمی بنەماڵە لە عێراق و ئەو ئاڵنگاڕییانەی لەبەردەم حکومەت و دیموکراسیدان
پەرتووکخانە
گوڵبەهارێک لەم پاییزی عومرەمدا دەڕوێت

ڕۆژەڤ
شوێنەکان
خانەقین
23-07-2009
هاوڕێ باخەوان
خانەقین
ژیاننامە
عەلی نووری
20-04-2017
هاوڕێ باخەوان
عەلی نووری
ژیاننامە
کاردۆ جەبار عەبدوڵڵا
22-04-2017
سەریاس ئەحمەد
کاردۆ جەبار عەبدوڵڵا
ژیاننامە
ئەرجان ئیبراهیم
12-06-2023
سروشت بەکر
ئەرجان ئیبراهیم
ژیاننامە
فەیروز ئازاد
17-04-2024
زریان عەلی
فەیروز ئازاد
 چالاکییەکانی ڕۆژی
بابەتی نوێ
پەرتووکخانە
کوورتەیەک لە ژیانی هێمن موکریانی
20-04-2024
زریان سەرچناری
ڤیدیۆ
لاواندنەوەی شێرکۆ بێکەس بۆ ئەنفال
20-04-2024
شادی ئاکۆیی
ڤیدیۆ
بەسەرهاتی ڕزگاربوونی فاتیح سەنگاوی لە پڕۆسەی ئەنفالدا
20-04-2024
شادی ئاکۆیی
پەرتووکخانە
نۆهەمین کابینەی حکومەتی هەرێمی کوردستان
20-04-2024
هومام تاهیر
ڤیدیۆ
چەند دیمەنێک لە پاش پڕۆسەی ئەنفالکردنی دۆڵی جافایەتی
19-04-2024
شادی ئاکۆیی
ڤیدیۆ
شێخ حسێنی هەزارکانی ئەو پیاوەی لە ئەنفالدا فەرمانی سەدامی شکاند و وتی نامەوێت ئازاد بکرێم
19-04-2024
شادی ئاکۆیی
ژیاننامە
وەزیری ئەشۆ
18-04-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
ژیاننامە
هومایۆن عەبدوڵڵا
18-04-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ڤیدیۆ
ئاسکەکانی گەرمیان
18-04-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ڤیدیۆ
کورد خاوەنی کۆنترین شوێنەواری بەریتانیایە
18-04-2024
شادی ئاکۆیی
ئامار
بابەت 516,987
وێنە 105,323
پەرتووک PDF 19,097
فایلی پەیوەندیدار 95,811
ڤیدیۆ 1,283
کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!
پەرتووکخانە
سایکس-پیکۆنامە - وەشانی 1
کورتەباس
ئەدلێر و لێکدانەوەی رەفتاری مرۆڤ و کەسایەتی
ژیاننامە
بەناز عەلی
پەرتووکخانە
لۆزاننامە - وەشانی 2
شوێنەوار و کۆنینە
قشڵەی قوشتەپە
پەرتووکخانە
سیاسەت و پلانی زمان بۆ هەرێمی کوردستان
ژیاننامە
شەرمین وەلی
وێنە و پێناس
مامۆستا و قوتابییانی قوتابخانەی کۆزەبانکە لە دیبەگە ساڵی 1968
وێنە و پێناس
کوردناس و نووسەرە کوردەکانی یەریڤان 1966
ژیاننامە
مێهرداد عەبدوڵڵازادە
شوێنەوار و کۆنینە
قەڵای حەسەن ئاباد
ژیاننامە
مهناز کاوانی
پەرتووکخانە
کۆڵبەرنامە - وەشانی 1
ژیاننامە
ڕێناس ڕزگار
ژیاننامە
ئاشتی شێرکۆ سلێمان
وێنە و پێناس
گەنجانی ڕانیە ساڵی 1973
ژیاننامە
هومایۆن عەبدوڵڵا
وێنە و پێناس
کاتی نمایشکردنی شانۆیی گۆرانی چایکا ساڵی 1988
کورتەباس
حیکایەتخوان
پەرتووکخانە
کوورتەیەک لە ژیانی هێمن موکریانی
کورتەباس
سەرکەوتن بەرەو خوار
ژیاننامە
ئومێد سەیدی
کورتەباس
مەت.. شتێ بکە-بەشی یەکەم
پەرتووکخانە
نۆهەمین کابینەی حکومەتی هەرێمی کوردستان
وێنە و پێناس
وێنەیەکی مەلا مستەفا بارزانی ساڵی 1971 لە حاجی ئۆمەران
شوێنەوار و کۆنینە
ئەشکەوتی کاڵدار
شوێنەوار و کۆنینە
کۆشکی کەلات
شوێنەوار و کۆنینە
گەرماوی موفتی
پەرتووکخانە
دوو شاعێری ئوکراینی؛ تاراس شێڤچێنکۆ-لێسیا ئوکراینکا
ژیاننامە
فەیروز ئازاد
ژیاننامە
سەفیەدینی ئورمی
کورتەباس
شێر پەنجەزانی
پەرتووکخانە
ژینانامە - وەشانی 1
پەرتووکخانە
حوکمی بنەماڵە لە عێراق و ئەو ئاڵنگاڕییانەی لەبەردەم حکومەت و دیموکراسیدان
پەرتووکخانە
گوڵبەهارێک لەم پاییزی عومرەمدا دەڕوێت

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.42
| پەیوەندی | CSS3 | HTML5

| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0.265 چرکە!