Pirtûkxane Pirtûkxane
Lêgerîn

Kurdîpîdiya berfrehtirîn jêderê zaniyariyên Kurdîye!


Vebijêrkên Lêgerînê





Lêgerîna pêşketî      Kilaviya


Lêgerîn
Lêgerîna pêşketî
Pirtûkxane
Navên kurdî
Kronolojiya bûyeran
Çavkanî - Jêder
Çîrok
Berhevokên bikarhêner
Çalakî
Çawa lê bigerim?
Belavokên Kurdîpêdiya
Video
Sinifandin
Babeta têkilhev!
Tomarkirina babetê
Tomarkirina Babetê nû
Wêneyekê rêke
Rapirsî
Nêrîna we
Peywendî
Kurdîpîdiya pêdivî bi çi zaniyariyane!
Standard
Mercên Bikaranînê
Kalîteya babetê
Alav
Em kî ne
Arşîvnasên Kurdipedia
Gotarên li ser me!
Kurdîpîdiyayê bike di malperê xuda
Tomarkirin / Vemirandina îmêlî
Amarên mêhvana
Amara babetan
Wergêrê funta
Salname - Veguherîner
Kontrola rastnivîsê
Ziman û zaravayên malperan
Kilaviya
Girêdanên bikêrhatî
Berfirehkirina Kurdîpêdiya ji bo Google Chrome
Kurabiye
Ziman
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
Hesabê min
Çûna jûr
Hevkarî û alîkarî
Şîfre ji bîr kir!
Lêgerîn Tomarkirina babetê Alav Ziman Hesabê min
Lêgerîna pêşketî
Pirtûkxane
Navên kurdî
Kronolojiya bûyeran
Çavkanî - Jêder
Çîrok
Berhevokên bikarhêner
Çalakî
Çawa lê bigerim?
Belavokên Kurdîpêdiya
Video
Sinifandin
Babeta têkilhev!
Tomarkirina Babetê nû
Wêneyekê rêke
Rapirsî
Nêrîna we
Peywendî
Kurdîpîdiya pêdivî bi çi zaniyariyane!
Standard
Mercên Bikaranînê
Kalîteya babetê
Em kî ne
Arşîvnasên Kurdipedia
Gotarên li ser me!
Kurdîpîdiyayê bike di malperê xuda
Tomarkirin / Vemirandina îmêlî
Amarên mêhvana
Amara babetan
Wergêrê funta
Salname - Veguherîner
Kontrola rastnivîsê
Ziman û zaravayên malperan
Kilaviya
Girêdanên bikêrhatî
Berfirehkirina Kurdîpêdiya ji bo Google Chrome
Kurabiye
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
Çûna jûr
Hevkarî û alîkarî
Şîfre ji bîr kir!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 Em kî ne
 Babeta têkilhev!
 Mercên Bikaranînê
 Arşîvnasên Kurdipedia
 Nêrîna we
 Berhevokên bikarhêner
 Kronolojiya bûyeran
 Çalakî - Kurdipedia
 Alîkarî
Babetên nû
Jiyaname
Mela Kaka Hemê
13-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Mihemed Cezaêr
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Mistefa Elî Şan Nebo
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Nîroz Malik
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Ebdo Mihemed
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Elî Şemdîn
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Ehmed Xeyrî
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Mihemedsalih Qadirî
08-07-2024
Burhan Sönmez
Wêne û şirove
Dibistana Sor li Cizîra Botan
29-06-2024
Aras Hiso
Wêne û şirove
Kêliya ku rêberê şehîd “Simko Axa Şikak” berî 96 salan giheşte bajarê Silêmaniyê
27-06-2024
Aras Hiso
Jimare
Babet 523,842
Wêne 106,003
Pirtûk PDF 19,742
Faylên peywendîdar 98,975
Video 1,424
Ziman
کوردیی ناوەڕاست 
300,522

Kurmancî - Kurdîy Serû 
88,727

هەورامی 
65,707

عربي 
28,766

کرمانجی - کوردیی سەروو 
16,136

فارسی 
8,292

English 
7,139

Türkçe 
3,565

Deutsch 
1,455

Pусский 
1,119

Française 
321

Nederlands 
130

Zazakî 
84

Svenska 
56

Հայերեն 
44

Español 
39

Italiano 
39

لەکی 
37

Azərbaycanca 
19

日本人 
18

עברית 
14

Norsk 
14

Ελληνική 
13

中国的 
11

Jiyaname
Elî Şemdîn
Wêne û şirove
Bajarê Mêrdînê di sala 1911...
Wêne û şirove
Di sala 1955an de dîlaneke ...
Wêne û şirove
Kurdekî Batûmê bi cilûbergê...
Weşanên
Şerq û Kurdistan
Danasîna Mem û Zînê: Komeleka Kurd a Dînamîk
Kurdîpêdiya dîroka duh û îro ji bo nifşên siberojê arşîv dike!
Pol, Kom: Kurtelêkolîn | Zimanê babetî: Kurmancî - Kurdîy Serû
Par-kirin
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
Nirxandina Gotarê
Bêkêmasî
Gelek başe
Navîn
Xirap nîne
Xirap
Li Koleksîyana min zêde bike
Raya xwe li ser vî babetî binivîsin!
Dîroka babetê
Metadata
RSS
Li googlê li wêneyan girêdayî bigere!
Li ser babeta hilbijartî li Google bigerin!
کوردیی ناوەڕاست0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0

Mem û zîn

Mem û zîn
Danasîna #Mem û Zîn# ê: Komeleka Kurd a Dînamîk
Siddik BOZARSLAN

”Wek ku me li jor jî da zanîn, Xanî xwestîye salixê komeleka Kurd a dînamîk û livok û gîyanî û geş bide. Hozanê gewre, jibo nîşandan û salixdana komeleka weha, hêla Botan û bajarê Cizîrê bijartine. Cizîr serbajarê dewleta Botan a xweser e, di eynê demê da jî merkezeka çandeyî ya giring e jibo gelê Kurd. Cizîr bajarekî boş (tijî, gewz, dagirtî) e; wek serbajarê dewletê, li wir mîr û wezîr hene, esker û fermandar hene, me´mûr û kargêr hene, dewlemend û xizan hene, sûk û bazar hene, bazirgan û dikandar hene. Her celebek ji wan alîyekî jîyana bajêr temsîl dike; karên wan hemîyan hev temam dikin û bi karên wan, bi xebata wan, bi tevger û pêwendîyên wan jîyana komelê pêktê û geş dibe; komel bi wan û bi karên wan dikemile, digîje rewşeka dînamîk û livok, dibe komeleka geş û têkûz û gîyanî.
Em li çend numûneyan binêrin:
Qalkirin û salixdana pîrozkirina Newrozê di beşên 11´an û 12´an da, bi serê xwe numûneyek e jibo nîşandana komeleka weha livok û dînamîk. Di beşê 14´an da jî salixdana gêjbûn û bêhişbûna kesên ku di dema pîrozkirina Newrozê da li Sitîyê û Zînê rast hatine, dibe neynikek û ronayî dide ser geşî û boşayîya wê komela Kurd; wê komelê tîne ber çavan û raber dike.
Di beşê 19´an da, dema dayeya Sitîyê û Zînê ji falavêj dipirse ku evîndarên her du keçikan kî ne, weha salixê bajarê Cizîrê dide:
”Şêxê min, tu dizanî ku ev der Cizîr e têkda kesên giregir û malmezin û Kurdemîr e”
Di beşê 22´yan da jî, xwazgînên ku diçin nik Mîr û Sitîyê ji Tacdîn ra dixwazin, weha tên nasandin:
”Hin kesên dadkar, hin jî kesên zanyar hin kesên nexwendî, hin jî malmezin û fermandar”
Dîsa di wî beşî da, piştê ku Mîr daxwaza wan qebûl dike û Sitîyê dide Tacdîn, kesên ku jê ra sipas dikin bi van malikên ha tên nasandin:
”Bi tevayî mela û şêx û mîran axa û malmezinên giregir û feqîran
Vêkra bi devê xwe ew bûn pesindar têkda bi dilê xwe ew bûn duakar”
Di beşê 23´yan da, di qalkirina daweta Sitîyê û Tacdîn da ew dînamîkî, livokî, gewzî û geşîya komelê û bajarê Cizîrê xweştir tê ber çavan:
”Wê debdebeyê wisa anîn coşê û kelecanîyê, însan Wek ku zelzele çêbûbe, pêkve rakirin ser lingan Bajarî gişt, ji mêran heta jinan cilên wan, xeml û xêzên wan li wan Wek deryayeka lihevketî ya pirrpêl jibo temaşekirinê dilivîyan, dihejîyan û didan pêl”
Dîsa di wî beşî da ev salixdan heye:
”Afirî bi wî awayî ji hemî evîndaran ra cî Firfirok û find têkilhev bûn li wî cî
Sofîyan û melayan, xizanan û paşan vêkra dest pê kirin ketin nihêrtin û temaşan”
Di komeleka wisa geş û boş da, bê guman ji her celebî mirov hene; li tenişta dewlemendan û malmezinan xizan û parsek jî hene, li rexê mela û sofîyan tolaz û jinperest jî hene, li ber qencan xirab jî hene. Dîsa di beşê 23´yan da, dema qala reşandina diravan ji alîyê zavê ve li serê bûkê tê kirin, tê gotin ku ew dirav wisa pirr bûn ku xizan û parsek gişt dewlemend kirin, bi wî awayî jinperest û tolaz gişt muflis bûn, xizan û dewlemend jî hemî bûn wekhev:
”Wisa têrdirav bûn xizan û parsekên belengaz muflis bûn hemî jinperest û hemî tolaz
Xizan û parsek, têrdirav û zengîn kêfxweş û dilbikul, dilşa û xemgîn êdî ji hev nedihatin bijartin û nedibûn naskirî Te digot qey hemî mîr in, mîrîtîya wan morkirî”
Di komeleka wisa boş û geş da elbet kesên bengî û serxweş jî hene; di wî beşî da qala wan jî tê kirin ku di dawetê da rabûne reqs û govendê:
”Çi qas ku hebûn bengî û serxweş li Botan têk rabûn ger û çerx û leystik û lotan”
Komela Kurd a ku Xanî qala wê kirîye û salixê wê daye, dînamîkî û geşîya wê ne tenê di şayî û dawetan da dîyar dibe; lê her weha, di hemî goşeyên jîyanê da dîyar dibe û tê ber çavan. Mesela, di nêçîrê da jî ew dînamîkî tê dîtin. Di beşê 36´an da, dema qala çûyîna Mîr a nêçîrê tê kirin, tê gotin ku li ser fermana Mîr mêr gişt rabûn û çûn nêçîrê:
”Şefeqê ku nîşanê wan da elamet êdî rabû di wî bajêrî da qîyamet
Mêran vekirin qertal jî, bazên wek ba jî Şêran digel xwe birin hem piling û hem tajî
Ji mirovan û lawirên nêçîrê yên wek qertal û şêr qet ferdek nema û newesta (nesekinî) li bajêr
Mirov, û ji kedîkirîyan heta kûvîyan hemî heywan û her weha zarûk, hem jî kesên aşvan û rezvan
Bi kurtî, koma mêran, ji gencan heta kalan bi tevayî kesek nema ji wan li malan”
Paşê salixê nêçîra wan tê dayîn û tê gotin ku wan gelek lawirên kûvî kuştine, gelek jî gîyanî girtine. Di dûwayîya wî beşî da, dûwayîka nêçîrê weha tê nivîsîn:
”Lawirên kuştî, ji xwe ra birin belengaz û xizanan Lawirên girtî, bi xwe ra birin mîran û xanedanan”
Yek ji goşeyên jîyanê jî, bê guman şîn e. Komeleka wisa dînamîk û geş û boş, çawa di şayî û dawetan da radibe ser lingan, di şînan da jî wezîfa xwe tîne cî. Xanî di ”Mem û Zîn”ê da qala wê wezîfeyê jî kirîye. Di despêka beşê 53´yan da dema qala mirina Memê di girtîxanê da kirîye, daye zanîn ku Botan gişt ketîye şînê û weha salixê wê rewşê daye:
”Gîyan ku ji girtîxana laş derket û cûda bû qîrîn û hewar di bajêr da rabû
Bû welwele û hewar, bilind bû dengê zarîyê bû zelzele, û hemî bezîyan çûn wê hewarîyê
Botan, Wan ji mezinan heta biçûkan ji jinan heta bigîje keçan û bûkan
Ji malmezinan, qedirbilindan û kesên giregir û mîrza û xort û kesên ji rêzê yên ne cîgir
Yek ferdek nema di bajêr da dilxweş Hemî sersem û bêhiş bûn, wek kesên serxweş
Vêkra dibezîyan bi ser Memê ve Wan derd birin bi ser xemê ve”
Dîsa di wî beşî da weha gotîye:
”Mirov û lawirên kedîkirî û kûvî, heta bigîje mûrîyan teyr û dar û ber, tewr heta bigîje tiştên bêgîyan
hemî jibo Memê dinalîyan her yek bi meqamek û awayek dikalîyan”
Tiştekî balkêş ê dî jî ev e ku, wek şayî û dawetan, di şînan da jî hemî celebên hevwelatan cî girtine û wezîfeyên xwe anîne cî. Mesela, di beşê 55´an da, hatîye gotin ku piştê definkirina Memê, Zînê çûye ser gora wî û dest bi girînê kirîye; xeyn ji wê jî, hemî kesên ji celebên cure cure girîyane:
”Esker û çekdar û mîran derwêş û gundî û feqîran
Dîlber û rind û nazenînan horî û perî û xemrevînan
Hewar dikirin hemîyan pêkve wan Digîha çerxa felekê ya şîn, qîrîna wan”
Ev şîn û girîn ne tenê jibo Memê bûye; jibo Zînê jî piştê mirina wê şîn hatîye kirin. Xanî, dîsa di beşê 55´an da weha qala şîna Zînê kirîye:
”Wan şînîyê ku berê bûbûn dilbirîndar careka dî, ji nû ve kirin gazî û hewar
Qîrînên ji gîyanên haziran, digel hewaran û feryadên siriştî yên wan temaşekaran
Ji erdê, sê roj û sê şev diçûn erşê bilind, li pey hev” (eynê eser r. 38-42)
[1]
Ev babet 1,672 car hatiye dîtin
Haştag
Çavkanî - Jêder
[1] Mallper | Kurmancî - Kurdîy Serû | موقع https://portal.netewe.com/- 15-03-2023
Gotarên Girêdayî: 47
Dîrok & bûyer
Kurtelêkolîn
Pirtûkxane
Weşanên
Pol, Kom: Kurtelêkolîn
Zimanê babetî: Kurmancî - Kurdîy Serû
Dîroka weşanê: 06-09-2022 (2 Sal)
Cureya belgeyê: Zimanî yekem
Cureya Weşanê: Born-digital
Kategorîya Naverokê: Gotar & Hevpeyvîn
Kategorîya Naverokê: Helbest
Kategorîya Naverokê: Rexneya Wêjeyî
Welat- Herêm: Kurdistan
Meta daneya teknîkî
Kalîteya babetê: 99%
99%
Ev babet ji aliyê: ( Aras Hiso ) li: 15-03-2023 hatiye tomarkirin
Ev gotar ji hêla ( Sara Kamela ) ve li ser 15-03-2023 hate nirxandin û weşandin
Ev gotar vê dawiyê ji hêla ( Sara Kamela ) ve li ser 15-03-2023 hate nûve kirin
Navnîşana babetê
Ev babet li gorî Standardya Kurdîpêdiya bi dawî nebûye, pêwîstiya babetê bi lêvegereke dariştinî û rêzimanî heye!
Ev babet 1,672 car hatiye dîtin
Kurdîpîdiya berfrehtirîn jêderê zaniyariyên Kurdîye!
Kurtelêkolîn
Jules Verne Nasiya Xwe Dide Kurdan
Cihên arkeolojîk
Kereftû
Wêne û şirove
KURDÊN GURCISTANÊ di salê de 1971
Jiyaname
AYNUR ARAS
Kurtelêkolîn
Rojnameya Şerq û Kurdistan
Pirtûkxane
Çand û Civak
Jiyaname
Mihemedsalih Qadirî
Jiyaname
Firîca Hecî Cewarî
Jiyaname
Dîlan Yeşilgöz-Zegerius
Cihên arkeolojîk
Dalamper
Wêne û şirove
Kurdekî Batûmê bi cilûbergên neteweyî (sedsala 19an)
Pirtûkxane
Civaknasiy perwerdeyê
Jiyaname
Ferhad Merdê
Pirtûkxane
Dîroka mesopotamya
Wêne û şirove
Endamên Yekitiya Jinên Kurd a El-tealî 1919
Jiyaname
Elî Paksirişt (Azad Makûyî)
Pirtûkxane
Zanista Civakê
Pirtûkxane
Derûniya ciaknasiyê
Wêne û şirove
Serokên çend eşîrên kurdan, 1898
Jiyaname
Şermîn Cemîloxlu
Cihên arkeolojîk
Mezarê Padîşehê Kurd ê Mîdî (Kî Xosraw- Kawa) 632-585 BZ
Jiyaname
TAHARÊ BRO
Kurtelêkolîn
Hevgirtina dagirkeran û belavbûna kurdan
Cihên arkeolojîk
Temteman
Kurtelêkolîn
Kurd û Eskîlstuna, xîçek dîrok
Wêne û şirove
Kêliya ku rêberê şehîd “Simko Axa Şikak” berî 96 salan giheşte bajarê Silêmaniyê
Jiyaname
EZÎZÊ ÎSKO
Kurtelêkolîn
Kurdên Batûmê
Cihên arkeolojîk
Qoşliyê
Jiyaname
KUBRA XUDO

Rast
Jiyaname
Elî Şemdîn
09-07-2024
Aras Hiso
Elî Şemdîn
Wêne û şirove
Bajarê Mêrdînê di sala 1911an de
13-07-2024
Aras Hiso
Bajarê Mêrdînê di sala 1911an de
Wêne û şirove
Di sala 1955an de dîlaneke Kurdên Azerbaycanê
13-07-2024
Aras Hiso
Di sala 1955an de dîlaneke Kurdên Azerbaycanê
Wêne û şirove
Kurdekî Batûmê bi cilûbergên neteweyî (sedsala 19an)
13-07-2024
Sara Kamela
Kurdekî Batûmê bi cilûbergên neteweyî (sedsala 19an)
Weşanên
Şerq û Kurdistan
17-07-2024
Burhan Sönmez
Şerq û Kurdistan
Babetên nû
Jiyaname
Mela Kaka Hemê
13-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Mihemed Cezaêr
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Mistefa Elî Şan Nebo
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Nîroz Malik
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Ebdo Mihemed
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Elî Şemdîn
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Ehmed Xeyrî
09-07-2024
Aras Hiso
Jiyaname
Mihemedsalih Qadirî
08-07-2024
Burhan Sönmez
Wêne û şirove
Dibistana Sor li Cizîra Botan
29-06-2024
Aras Hiso
Wêne û şirove
Kêliya ku rêberê şehîd “Simko Axa Şikak” berî 96 salan giheşte bajarê Silêmaniyê
27-06-2024
Aras Hiso
Jimare
Babet 523,842
Wêne 106,003
Pirtûk PDF 19,742
Faylên peywendîdar 98,975
Video 1,424
Ziman
کوردیی ناوەڕاست 
300,522

Kurmancî - Kurdîy Serû 
88,727

هەورامی 
65,707

عربي 
28,766

کرمانجی - کوردیی سەروو 
16,136

فارسی 
8,292

English 
7,139

Türkçe 
3,565

Deutsch 
1,455

Pусский 
1,119

Française 
321

Nederlands 
130

Zazakî 
84

Svenska 
56

Հայերեն 
44

Español 
39

Italiano 
39

لەکی 
37

Azərbaycanca 
19

日本人 
18

עברית 
14

Norsk 
14

Ελληνική 
13

中国的 
11

Kurdîpîdiya berfrehtirîn jêderê zaniyariyên Kurdîye!
Kurtelêkolîn
Jules Verne Nasiya Xwe Dide Kurdan
Cihên arkeolojîk
Kereftû
Wêne û şirove
KURDÊN GURCISTANÊ di salê de 1971
Jiyaname
AYNUR ARAS
Kurtelêkolîn
Rojnameya Şerq û Kurdistan
Pirtûkxane
Çand û Civak
Jiyaname
Mihemedsalih Qadirî
Jiyaname
Firîca Hecî Cewarî
Jiyaname
Dîlan Yeşilgöz-Zegerius
Cihên arkeolojîk
Dalamper
Wêne û şirove
Kurdekî Batûmê bi cilûbergên neteweyî (sedsala 19an)
Pirtûkxane
Civaknasiy perwerdeyê
Jiyaname
Ferhad Merdê
Pirtûkxane
Dîroka mesopotamya
Wêne û şirove
Endamên Yekitiya Jinên Kurd a El-tealî 1919
Jiyaname
Elî Paksirişt (Azad Makûyî)
Pirtûkxane
Zanista Civakê
Pirtûkxane
Derûniya ciaknasiyê
Wêne û şirove
Serokên çend eşîrên kurdan, 1898
Jiyaname
Şermîn Cemîloxlu
Cihên arkeolojîk
Mezarê Padîşehê Kurd ê Mîdî (Kî Xosraw- Kawa) 632-585 BZ
Jiyaname
TAHARÊ BRO
Kurtelêkolîn
Hevgirtina dagirkeran û belavbûna kurdan
Cihên arkeolojîk
Temteman
Kurtelêkolîn
Kurd û Eskîlstuna, xîçek dîrok
Wêne û şirove
Kêliya ku rêberê şehîd “Simko Axa Şikak” berî 96 salan giheşte bajarê Silêmaniyê
Jiyaname
EZÎZÊ ÎSKO
Kurtelêkolîn
Kurdên Batûmê
Cihên arkeolojîk
Qoşliyê
Jiyaname
KUBRA XUDO
Dosya
Navên Kurdî - Zayend - Bêl alî Pend û gotin - Welat- Herêm - Bakûrê Kurdistan Peyv & Hevok - Welat- Herêm - Bakûrê Kurdistan Çand - Mamik - Welat- Herêm - Bakûrê Kurdistan Pend û gotin - Welat- Herêm - Rojawa Kurdistan Peyv & Hevok - Welat- Herêm - Rojawa Kurdistan Çand - Mamik - Welat- Herêm - Rojawa Kurdistan Kurtelêkolîn - Welat- Herêm - Kurdistan Kurtelêkolîn - Cureya belgeyê - Zimanî yekem Kurtelêkolîn - Kategorîya Naverokê - Gotar & Hevpeyvîn

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.67
| Peywendî | CSS3 | HTML5

| Dema çêkirina rûpelê: 0.735 çirke!