پەرتووکخانە پەرتووکخانە
گەڕان

کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!


بژاردەی گەڕان





گەڕانی ورد      کیبۆرد


گەڕان
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆمارکردنی بابەت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
ئامرازەکان
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
زمانەکان
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
هەژماری من
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
گەڕان تۆمارکردنی بابەت ئامرازەکان زمانەکان هەژماری من
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 دەربارە
 بابەت بەهەڵکەوت
 چالاکییەکانی ڕۆژی
 ڕێساکانی بەکارهێنان
 ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
 بیروڕاکانتان
 دڵخوازەکان
 کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
 چالاکییەکان - کوردیپێدیا
 یارمەتی
بابەتی نوێ
پەرتووکخانە
87 چیرۆکی منداڵان
23-02-2024
زریان سەرچناری
پەرتووکخانە
ئامێدی (عەمادیە) لە بەڵگەنامەکانی عوسمانیدا 1811-1920، بەرگی 16
23-02-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
ژیاننامە
سەفین جەلال فەتحوڵڵا
23-02-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
عەباس چنارانی
23-02-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
ڕێژین دۆسکی
23-02-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
ئەرسەلان ئالانی
23-02-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
ئەرسەلان ئەمیری
23-02-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
دلێر محەمەد نوری
23-02-2024
هومام تاهیر
ڤیدیۆ
دەزگای ئاساییشی هەرێمی کوردستان دەستگیرکردنی 30 تیرۆرست ڕادەگەیەنێت
23-02-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
پەرتووکخانە
شیعر وەک شاهیدی تەنیایی
22-02-2024
شادی ئاکۆیی
ئامار
بابەت 510,156
وێنە 102,916
پەرتووک PDF 18,682
فایلی پەیوەندیدار 92,507
ڤیدیۆ 1,188
ژیاننامە
مێجەر سۆن
ژیاننامە
ماریا سام - ئیمان سامی مەغدید
ژیاننامە
جەوهەر غەمگین
ژیاننامە
دلێر محەمەد نوری
ژیاننامە
ڕێژین دۆسکی
Dengbêjlik Kürtlerin hafızasıdır’
خانمانی کوردیپێدیا، ئازار و سەرکەوتنەکانی ژنانی کورد لە داتابەیسی نەتەوەکەیاندا هاوچەرخانە ئەرشیڤدەکەن..
پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: Türkçe
بەشکردن
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp1
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
نرخاندنی بابەت
نایاب
زۆر باشە
باش
خراپ نییە
خراپ
بۆ ناو لیستی دڵخوازەکان
ڕای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!
گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە
Metadata
RSS
گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
کوردیی ناوەڕاست0
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0

Dengbêjlik Kürtlerin hafızasıdır’

Dengbêjlik Kürtlerin hafızasıdır’
Enstrümansız kilam söyleyen ‘son dengbêjler’, ‘’Bizim temsil ettiğimiz dengbêjlik geleneği, gördüğünü şiirsel ve sanatsal bir üslupla anlatmaktır’’ diyor. #Kürt kültürü# ve sözlü edebiyatının temel taşlarından olan dengbêjlik kültürü, sevinçlerin, acıların, aşkların ve tarihsel olayların günümüze kadar gelmesinde büyük etkiye sahip Kürt tarihi açısından. Klasik tarzda dengbêjlik yapan Serhad bölgesinin dengbêjleri, enstrümansız kilam söyleyen dengbêjlerin yetişmemesinden yakınıyor.
Kürt kültürünün çok önemli bir parçası olan ve Kürt sözlü edebiyatın günümüze kadar gelmesinde önemli rol oynayan dengbêjlik geleneği, çalgı müziğin gelişmesiyle eski önemini yavaş yavaş yitiriyor. Dengbêjler enstrümansız dengbêjlik tarzının Serhad bölgesinde Evdale Zeynikê ile başladığını belirtiyor. Bu ekolun en önemli temsilcileri ise Şakiro, Reso, Feqiyê Mihê, Hacî Abdulkerim, Feqî İsmail, Siddikê Baxçe ve Zahiro olarak gösteriliyor. Dengbêjler hikaye anlatıcılığı, ses sanatçısı ya da halk ozanı olarak da biliniyor. Özelikle Cumhuriyet döneminde Kürt dilinin yasaklanmasıyla birlikte kırsal alanlarda dengbêjlik daha fazla rağbet görmeye başladı. Akşamları köy odalarında söylenen klamlar, o dönem yaşanan acıların, sevinçlerin kahramanlıkların günümüze kadar gelmesini sağladı. İşte o acılar Kürtçe müziğin yasaklı olmasından kaynaklı, ev ortamlarında doldurulan kasetlerle elden ele dolaştı.
Bu geleneğin yaşatılması için Kürt kurumlarının duyarlı olması gerektiğini belirten Patnoslu dengbêjler, dengbêjliğin sözlü tarih olduğunu ve bunun kaybolmaması için dengbêjlere imkan sunulması gerektiğini belirtiyor. Bölgenin en büyük dengbêjlerinin çıktığı Patnos’ta, enstrümansız dengbêjlik geleneği hala devam ediyor. Dengbêj Celoyê Babiya, dengbêjlerin yaşamının, gezmek ve gördüklerini sanatsal bir dile anlatmak olduğunu belirterek, “Bizim temsil ettiğimiz dengbêjlik geleneği gördüğünü şiirsel ve sanatsal bir üslupla anlatmaktır. Yaşananların hikayesini anlatırken onu kilamlaştırırız” diyor.
Celoyê Babiya: Hepimizin piri Evdal’dır
Reso ve Şakiro ile uzun yıllar birlikte dengbêjlik yapan Celalettin Oğulu (76), halk arasında Dengbêj Celoyê Babiya olarak biliniyor. İlerlemiş yaşına rağmen sesiyle herkesi kendisine hayran bırakan Celoyê Babiya, 12 yaşında dengbêjliğe başladığını ve şimdiye kadar sayısız besteler yaptığını söylüyor.
Çalgısız dengbêjliğin son temsilcileri olduklarını belirten Celoyê Babiya, ‘’Kürtlerin diğer bölgelerindeki dengbêjlerine bakıyorsun, genelde çalgı kullanırlardı. Aslında bu Serhad’da çok eskiden varmış. Fakat bu ekolün temsilcisi olarak, Evdalê Zeynikê kabul ediliyor. Tabii Evdalê Zeynikê yaşadığı dönemler Kürt dili yasak değildi. Sürmeli Mehmet Paşa divanının dengbêjiydi. Bu serbestlik Evdalê Zeynikê’yi geliştirdi. Ondan sonra çıkan bütün dengbêjler, ondan feyiz aldılar. Hepimizin piri Evdal’dır” diye belirtiyor.
Kürtçe söylediği için karakola götürüldü
Kürt dilinin yasaklandığı dönemlerde dengbêjliğin de gizli yapıldığını anlatan Celoyê Babiya, başından geçen bir olayı şöyle aktarıyor: “Ben daha çocuktum. Erciş’te bir otelde hatırı sayılır bir insan benden kilam söylememi istedi. Teyip kaydına alında ben de söyledim. Otele kaymakam, yüzbaşı ve bekçi başı üçü birden girdi. Yüzbaşı bana ‘burası dağ başımı sen bağırıyorsun’ dedi. Ben de kilam söylüyorum dedim. Küçük yaşımda beni alıp karakola götürdüler. Orada bir polis bana ‘evladım sen kaçakçılık yapsaydın, cinayet işleseydin, hırsızlık yapsaydın buraya gelmezdin. Ama sen öyle bir suç işlemişsin ki; Kürtçe şarkı söylemişsin’ dedi. Bu anımı hiç unutmadım. Yani o derece baskı altındaydık.”
Köylerde divanlarda kilam söylerken mutlaka bir kişinin yolu gözetlediğini ifade eden Celoyê Babiya, o zorluklara rağmen bu geleneği sürdürdüklerini ve bundan sonra devam etmesi için herkesin duyarlı olması gerektiği çağrısında bulunuyor.
‘Şakiro ve Reso ile birlikte söyledim’
Çalgısız dengbêjlik geleneğinin en önemli temsilcilerinden olan ve eserleri birçok dengbêj tarafından günümüze kadar okunan Reso ile anısını anlatan Celoyê Babiya, “Gençlik yıllarımda Reso’nun yanına gittim. Ondan dengbêjliği öğrenmek için. O da bana nasıl dengbêjliğe başladığını anlattı. Reso’nun anlatımına göre, Reso Hınıs’ta Mustafa isminde meşhur bir dengbêjin yanına gitmiş. Ona denbêj olmak istediğini anlatmış. Mustafa Reso’ya iki klam söylemiş ve Reso’dan da bir klam söylemesini istemiş. Daha sonra Mustafa, Reso’nun sırtına elini vurarak ‘dengbêjlik kolay sende ses var, yorum var sen artık dengbêjsin’ demiş ve Reso o günden sonra dengbêjlik yapmaya başlar” diye konuştu.
Şakiro ile yakın arkadaş olduğunu gençlik yıllarında birlikte birçok düğünde kilam söylediklerini belirten Celoyê Babiya, Şakiro ile bir köyde iddiaya girdiklerini ve iki gün boyunca kilam atışmasına girdiklerini anlatıyor. Şakiro gibi bir ustanın bir daha yetişmesinin zor olduğunu söyleyen Celoyê Babiyan, “Dengbêjlikte Serhad geleneği yok oluyor. Yeni dengbêjler yetişmiyor. Bunun için kurumlarımızın imkan yaratması ve dengbêjliği cazip hale getirmesi gerekir. Çünkü bu toplum birçok olayı isyanı, aşkı, dengbêjlerle tanıdı. Birçok Kürt şahsiyeti ve destanları insanlar dengbêjlerin kilamlarında dinleyerek öğrendi” diye belirtiyor.
Serhad’a özgü ustalar artık yetişmiyor
Patnos’ta herkesin severek dinlediği bir başka dengbêj İlhami Uygar, halk arasındaki ismiyle Dengbêj Miraz’da, çalgısız dengbêjliğe gençlerin ilgi duymaya başladığını, ancak ekonomik getirisi olmadığı için gelişemediğini işaret ediyor. “Dengbêjler bu toplumun hafızasıdır” diyen Miraz, tarihe mal olmuş birçok Kürt aydını ve şahsiyetinin dengbêjlerin sayesinde tanındığını belirtiyor.
Evdalê Zeynikê, Reso ve Şakiro gibi unutulmaz ses ve yorum ustalarından devraldıkları ses dengbêjliğinin son temsilcileri olduklarını belirten Miraz, “Bakınız dengbêjlik Kürtlerin genelinde var. Çok ustalar çıktı. Ama Serhad yöresine özgü ustalar artık yetişmiyor. Değerli sesler çıkıyor. Ancak ses dengbêjliğine yönelmiyor. Çünkü ekonomik getirisi yok. Bu da beraberinde bir sanatsal yozlaşmayı getiriyor. Çünkü dengbêjlerin sesiyle ölümsüzleşen eserler, başka tarzlara uyarlanarak anlamsız kılınıyor. Bu sanat katliamını önlemek lazım. Bütün sanatçılar bu konuda duyarlı olmalılar” diye ifade etti.
Gêliye Zilan’ı dengbêjler unutturmadıÎ
Dengbêjliğin Kürt destanları ve isyanlarının anlatıcısı olduğunu söyleyen bir diğer dengbêj İkram Maskal da, Siyabend û Xecê, Mem û Zîn ve Kûrkê Silêman destanlarının dengbêjlerin sayesinde kök saldığını hatırlatarak, “Gêliye Zilan ve benzeri trajediler eğer bugün unutulmamışsa bu dengbêjlerin sayesindedir” diye konuştu. Maskal, “Dengbêjlik bu toplumun bilincinde tarihin yeniden yeşermesidir” diyerek, toplum bilincinin diri tutulması için dengbêjliğin korunması gerektiğini vurgu yaptı.[1]
ئەم بابەتە بەزمانی (Türkçe) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
Bu makale (Türkçe) dilinde yazılmıştır, makaleleri orijinal dilinde açmak için sembolüne tıklayın!
ئەم بابەتە 890 جار بینراوە
هاشتاگ
سەرچاوەکان
[1] ماڵپەڕ | کوردیی ناوەڕاست | kurdistangercekleri.tumblr.com
بابەتە پەیوەستکراوەکان: 16
پۆل: کورتەباس
زمانی بابەت: Türkçe
ڕۆژی دەرچوون: 30-11-2008 (16 ساڵ)
پۆلێنی ناوەڕۆک: هونەری
پۆلێنی ناوەڕۆک: موزیک
پۆلێنی ناوەڕۆک: کلتوور / فۆلکلۆر
جۆری دۆکومێنت: زمانی یەکەم
جۆری وەشان: دیجیتاڵ
زمان - شێوەزار: تورکی
وڵات - هەرێم: باکووری کوردستان
تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
کوالیتیی بابەت: 99%
99%
ئەم بابەتە لەلایەن: ( سارا کامەلا )ەوە لە: 01-10-2022 تۆمارکراوە
ئەم بابەتە لەلایەن: ( هەژار کامەلا )ەوە لە: 02-10-2022 پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە
ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: ( سارا کامەلا )ەوە لە: 01-10-2022 باشترکراوە
ناونیشانی بابەت
ئەم بابەتە بەپێی ستانداردەکانی کوردیپێدیا هێشتا ناتەواوە و پێویستیی بە داڕشتنەوەی بابەتی و زمانەوانیی زۆرتر هەیە!
ئەم بابەتە 890 جار بینراوە

ڕۆژەڤ
ژیاننامە
مێجەر سۆن
26-11-2008
هاوڕێ باخەوان
مێجەر سۆن
ژیاننامە
ماریا سام - ئیمان سامی مەغدید
07-03-2022
ڕۆژگار کەرکووکی
ماریا سام - ئیمان سامی مەغدید
ژیاننامە
جەوهەر غەمگین
14-11-2022
ڕۆژگار کەرکووکی
جەوهەر غەمگین
ژیاننامە
دلێر محەمەد نوری
23-02-2024
هومام تاهیر
دلێر محەمەد نوری
ژیاننامە
ڕێژین دۆسکی
23-02-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ڕێژین دۆسکی
 چالاکییەکانی ڕۆژی
بابەتی نوێ
پەرتووکخانە
87 چیرۆکی منداڵان
23-02-2024
زریان سەرچناری
پەرتووکخانە
ئامێدی (عەمادیە) لە بەڵگەنامەکانی عوسمانیدا 1811-1920، بەرگی 16
23-02-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
ژیاننامە
سەفین جەلال فەتحوڵڵا
23-02-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
عەباس چنارانی
23-02-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
ڕێژین دۆسکی
23-02-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
ئەرسەلان ئالانی
23-02-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
ئەرسەلان ئەمیری
23-02-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
دلێر محەمەد نوری
23-02-2024
هومام تاهیر
ڤیدیۆ
دەزگای ئاساییشی هەرێمی کوردستان دەستگیرکردنی 30 تیرۆرست ڕادەگەیەنێت
23-02-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
پەرتووکخانە
شیعر وەک شاهیدی تەنیایی
22-02-2024
شادی ئاکۆیی
ئامار
بابەت 510,156
وێنە 102,916
پەرتووک PDF 18,682
فایلی پەیوەندیدار 92,507
ڤیدیۆ 1,188

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.25
| پەیوەندی | CSS3 | HTML5

| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0.11 چرکە!