دەستپێک
تۆمارکردنی بابەت
کوردیی ناوەڕاست (# 250,331)
Kurmancî - Kurdîy Serû (# 58,100)
English (# 3,308)
کرمانجی - کوردیی سەروو (# 5,175)
هەورامی (# 62,101)
لەکی (# 39)
عربي (# 12,244)
Kurdîy Nawerast - Latînî (# 1,154)
فارسی (# 2,632)
Türkçe (# 2,351)
עברית (# 13)
Deutsch (# 647)
Ελληνική (# 13)
Française (# 291)
Svenska (# 57)
Español (# 34)
Italiano (# 38)
Nederlands (# 127)
日本人 (# 18)
Fins (# 11)
中国的 (# 11)
Norsk (# 14)
Pусский (# 807)
Հայերեն (# 10)
پەیوەندی
دەربارە!
FacebookKurdipedia on Facebook
TwitterKurdipedia on Twitter
Dark modeDark Mode
زۆرتر
Kurdipedia
🏠 | 📧 | دەربارە! | پەڕتووکخانە | 📅 | English Menu
🔀 بابەت بەهەڵکەوت
❓ یارمەتی
📏 رێساکانی بەکارهێنان
🔎 گەڕانی ورد
➕ تۆمارکردنی بابەت
🔧 ئامرازەکان
🔑 هەژماری من
✚ بابەتی نوێ
📖 یانەکانی کەرکوک کۆنترۆڵی پاڵەوانێتی نیشان شکاندنی کوردستان دەکەن
پاڵەوانێتی نیشان شکاندنی یانەکانی کوردستان بۆ ماوەی دوو ڕۆژ لە شاری سلێمانی بەڕێوەچوو، کە تێیدا 60 یاریزان لە کچان و کوڕان و 13 یانە بەشداریان تێدا کردبوو، پاڵەوانێتییەکە بۆ هەردوو جۆری تفەنگ و دەمانچ
📖 یانەکانی کەرکوک کۆنترۆڵی پاڵەوانێتی نیشان شکاندنی کوردستان دەکەن
👫 ئاتا داود
ناو: ئاتا
ناوی باوک: داود
شوێنی لەدایکبوون: دهۆک
جۆری یاری: تۆپی باسکە
یانە: یانەی وەرزشی زێرەڤانی
ژیاننامە
یاریزانێکی ئاست بەرز یاریزانی تۆپی باسکەیە لە یانەی وەرزشی زێرەڤانی، یاریزانی باسکەی ع
👫 ئاتا داود
👫 دێرین بەختیار
ناو: دێرین
ناوی باوک: بەختیار
شوێنی لەدایکبوون: سلێمانی
یانە: یانەی وەرزشی سیروانی نوێ
جۆری یاری: گۆڕەپان و مەیدان
ژیاننامە
یاریزانی گۆڕەپان و مەیدانە، توانی دوو پلەی یەکەمی بۆ یانەی وەرزشی سیرو
👫 دێرین بەختیار
📖 پێنجەم فێستیڤاڵی سکی سەر بەفر لە چۆمان ئەنجام درا
پێنجەمین فێستیڤاڵی سکی سەر بەفر لە سێکانیانی بناری چیای کۆدۆ بەڕێوە چوو.
ئەم فێستیڤاڵە وەک نەریتێکی ساڵانە و لەپێناو فراوانکردنی یاری سکی و هاندانی گەشتی زستانە و بینینی ئەو دیمەنە جوانانەی سروشتی نا
📖 پێنجەم فێستیڤاڵی سکی سەر بەفر لە چۆمان ئەنجام درا
👫 سەمەد یاسین
ناو: سەمەد
ناوی باوک: یاسین
رۆژی کۆچی دوایی: 03-10-2022
شوێنی لەدایکبوون: کەرکوک
شوێنی کۆچی دوایی: کەرکوک
ژیاننامە
یاریزانی دێرینی تۆپی پێی شاری کەرکوک بوو، لە ڕێکەوتی 03-10-2022 لە شاری کەرکوک
👫 سەمەد یاسین
👫 جوانە تەیمەسی
ناو: جوانە
نازناو: تەیمەسی
شوێنی لەدایکبوون: سنە
ژیاننامە
کچە ڕۆژنامەنوسێکی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە، ئەندامی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە، چالاکی مافەکانی ژنانە و چەندین وتار و نووسینی لە
👫 جوانە تەیمەسی
📕 ململانێی ڕووسیا و ئەمریکا لە چوارچێوەی قەیرانی ئۆکرانیادا
ناونیشانی پەڕتووک: ململانێی ڕووسیا و ئەمریکا لە چوارچیوەی قەیرانی ئۆکرانیادا
ناوی نووسەر: سوارە شاکەلی
شوێنی چاپ: سلێمانی
چاپخانە: چوارچرا
ساڵی چاپ: 2022
ژمارەی چاپ: یەکەم

ئەم کورتە باسە ئاماد
📕 ململانێی ڕووسیا و ئەمریکا لە چوارچێوەی قەیرانی ئۆکرانیادا
📖 بەشی ڕۆشنبیریی منداڵانی سلێمانی پاڵەوانێتییەکی وەرزشی ڕێکخست
بابەت: وەرزشی
لە کاروچالاکییە بەردەوامەکانیدا بەشی ڕۆشنبیریی منداڵانی سلێمانی بە هاوکاری تیپی وەرزشی چوارچرا پاڵەوانێتی فوتساڵی تۆپی پێی بچووک بۆ چوار تیپی منداڵانی تەمەن (12-10) ساڵ ڕێکخست.
تیپەکان
📖 بەشی ڕۆشنبیریی منداڵانی سلێمانی پاڵەوانێتییەکی وەرزشی ڕێکخست
📕 مەتەڵی کوردەواری
ناونیشانی پەڕتووک: مەتەڵی کوردەواری
ناوی نووسەر: حەمەڕەشید حەسەن بەگ مێشەرۆ
چاپخانە: گەنج
ساڵی چاپ: 2012
ژمارەی چاپ: یەکەم [1]
📕 مەتەڵی کوردەواری
📕 ئەو نامانەی لەدڵ خنکان
ناونیشانی پەڕتووک: ئەو نامانەی لەدڵ خنکان
ناوی نووسەر: سیا چیا
چاپخانە: چاپی ئەلکترۆنی
ساڵی چاپ: 2022
ژمارەی چاپ: چاپی یەکەم [1]
📕 ئەو نامانەی لەدڵ خنکان
🔤 تەپڵی گوش
جۆری وشە: ناو
واتا:
کوردی: پەردەی گوێ
(پۆسی تەپڵی گۆش نەم کێشان کەم کەم) مەولەوی
فارسی: پرده گوش (هەنبانە بۆرینە) [1]

پەردەی گوێ: (فەرهەنگی ڕێژگە)
کوردی: پەردەیەک کە دەنگ دەیلەرێنێ.
فارسی: ص
🔤 تەپڵی گوش
🎵 فیلمی سینەمایی تارمایی جەنگی پێشوو
ناوی فیلم: تارمایی جەنگی پێشوو
دەرهێنەر: هاوڕێ مستەفا
بەرهەمهێنەر: جەبار محەممەد
نووسین: پشتیوان حەسەن خاوێی - هاوڕێ مستەفا
چەشنی فیلم: ئەکشن - دراما
مۆسیقا: ئاکۆ عەزیز عینایەت
دەستکاری: ئاوات ع
🎵 فیلمی سینەمایی تارمایی جەنگی پێشوو
📕 مێشکی فزووڵ!
ناونیشانی پەڕتووک: مێشکی فزووڵ!
بە من چی! بە تۆ چی! بە ئێمە چی!
ناوی نووسەر: د. عەلی شەمیسا
ناوی وەرگێڕ: زریان مەحمود
ساڵی چاپ: 2022
[1]
📕 مێشکی فزووڵ!
📕 ڕاستییەک دەربارەی گزیکردن
ناونیشانی پەڕتووک: ڕاستییەک دەربارەی گزیکردن
ناوی نووسەر: دان ئاریلی
ناوی وەرگێڕ: سامان عەبدوڵڵا
ساڵی چاپ: 2022
[1]
📕 ڕاستییەک دەربارەی گزیکردن
📕 ڕاستییەکان دەربارەی؛ دۆناودۆن و هەستی شەشەم
ناونیشانی پەڕتووک: ڕاستییەکان دەربارەی؛ دۆناودۆن و هەستی شەشەم
ناوی نووسەر: د. کەمال عوسمان بەگ
ناوی وەرگێڕ: دڵسۆز عومەر
ساڵی چاپ: 2022
[1]
📕 ڕاستییەکان دەربارەی؛ دۆناودۆن و هەستی شەشەم
📕 موعجیزەی زیادکردن لە بە بازاڕکردنی تۆڕیدا
ناونیشانی پەڕتووک: موعجیزەی زیادکردن لە بە بازاڕکردنی تۆڕیدا
ناوی نووسەر: مەسعود لەعلی
ناوی وەرگێڕ: سامان عەبدوڵڵا
ساڵی چاپ: 2022
[1]
📕 موعجیزەی زیادکردن لە بە بازاڕکردنی تۆڕیدا
📕 بیانووگرتن قەدەغەیە
ناونیشانی پەڕتووک: بیانووگرتن قەدەغەیە
ناوی نووسەر: برایان تریسی
ناوی وەرگێڕ: سامان عەبدوڵڵا
ساڵی چاپ: 2022
[1]
📕 بیانووگرتن قەدەغەیە
📕 هونەری ڕووخسارناسی
ناونیشانی پەڕتووک: هونەری ڕووخسارناسی
ناوی نووسەر: بۆی لافایت دومێنت
ناوی وەرگێڕ: سامان عەبدوڵڵا
ساڵی چاپ: 2022
[1]
📕 هونەری ڕووخسارناسی
📕 تانگ فۆ؛ شێوازی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ کەسە ئاڵۆزەکاندا
ناونیشانی پەڕتووک: تانگ فۆ؛ شێوازی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ کەسە ئاڵۆزەکاندا
ناوی نووسەر: سام هۆرن
ناوی وەرگێڕ: سامان عەبدوڵڵا
ساڵی چاپ: 2022
[1]
📕 تانگ فۆ؛ شێوازی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ کەسە ئاڵۆزەکاندا
👫 ناگەهان ئاکارسەل
ناو: ناگەهان
نازناو: ئاکارسەل
رۆژی کۆچی دوایی: 04-10-2022
شوێنی کۆچی دوایی: سلێمانی
ژیاننامە
ناگەهان ئاکارسەل سەر لە بەیانی 04-10-2022، لە گەڕەکی بەختیاری شاری سلێمانی دەستڕێژی گوللەی لێکرا و دە
👫 ناگەهان ئاکارسەل
📕 محەمەد سادق شەرەفکەندی، ژیان و تێکۆشانی سیاسیی
ناونیشانی پەڕتووک: محەمەد سادق شەرەفکەندی، ژیان و تێکۆشانی سیاسیی (1938-1992)
ناوی نووسەر: هۆشمەند عەلی مەحمود حەمەد
شوێنی چاپ: زانکۆی کۆیە
ساڵی چاپ: 2015[1]
📕 محەمەد سادق شەرەفکەندی، ژیان و تێکۆشانی سیاسیی
📕 غەنی بلوریان ژیان و تێکۆشانی سیاسی
ناونیشانی پەڕتووک: غەنی بلوریان ژیان و تێکۆشانی سیاسی (1924-2011)
ناوی نووسەر: هۆشمەند عەلی مەحمود حەمەد
شوێنی چاپ: هەولێر
چاپخانە: چاپخانەی حاجی هاشم
ساڵی چاپ: 2015[1]
📕 غەنی بلوریان ژیان و تێکۆشانی سیاسی
📕 تورکیا لەماوەی فەرمانڕەوایەتی عیصمەت ئینۆنۆدا 1938-1950
ناونیشانی پەڕتووک: تورکیا لەماوەی فەرمانڕەوایەتی عیصمەت ئینۆنۆدا 1938-1950، لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی لە بارودۆخی سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتی.
ناوی نووسەر: هۆشمەند عەلی مەحمود حەمەد
شوێنی چاپ: زانکۆی ک
📕 تورکیا لەماوەی فەرمانڕەوایەتی عیصمەت ئینۆنۆدا 1938-1950
📕 واتای کاریگەری لە بواری ڕاگەیاندندا
ناونیشان:واتای کاریگەری لە بواری ڕاگەیاندندا - لێکۆڵینەوەیەکی سیمانتیکی و پراگماتیکیە
نووسەر: پ. ی. د. عەبدولواحید موشیر دزەیی
شوێن: کۆلێجی ئاداب- زانکۆی سەڵاحەدین
ساڵ: 2004
لاپەڕە: 153ل (نامەی
📕 واتای کاریگەری لە بواری ڕاگەیاندندا
📕 پێکهاتنی ئاخاوتن لە زاری هەولێردا
ناونیشان:پێکهاتنی ئاخاوتن لە زاری هەوڵێردا
نووسەر: پ. ی. د. عەبدولواحید موشیر دزەیی
شوێنی چاپ: هەولێر
ساڵی چاپ: 1999
ژمارەی چاپ: یەکەم
شوێن: کۆلێجی ئاداب- زانکۆی سەڵاحەدین
لاپەڕە: 82ل (نامەی
📕 پێکهاتنی ئاخاوتن لە زاری هەولێردا
ئاگاداری: کوردیپێدیا لە چەند کاتژمێری داهاتوو بە دیزاینێکی نوێوە دێتەوە خزمەتکردنتان.. بۆ ئەو مەبەستە بۆ ماوەیەکی کورت ماڵپەڕەکە داون دەبێت!
👫 کەسایەتییەکان
جەلال تاڵەبانی
✌️ شەهیدان
میلاد پورساحێب
✌️ شەهیدان
هاجەر زەرگە
✌️ شەهیدان
رەیحانە کەنعانی
👫 کەسایەتییەکان
ناگەهان ئاکارسەل
📖 PEYMANA QESRA ŞÊRÎN | پۆل: کورتەباس | 🏳️ زمانی بابەت: 🏳️ Kurmancî - Kurdîy Serû
⠪ بەشکردن
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
👍
⭐ نرخاندنی بابەت
⭐⭐⭐⭐⭐ نایاب
⭐⭐⭐⭐ زۆر باشە
⭐⭐⭐ باش
⭐⭐ خراپ نییە
⭐ خراپ
☰ زۆرتر
⭐ بۆ ناو لیستی کۆکراوەکان
💬 رای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!

✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
🏷️ Metadata
RSS

📷 گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🔎 گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🏁 وەرگێڕان
کوردیی ناوەڕاست0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0
✍️✍️ ئەم بابەتە باشتر بکە!
| 👁️‍🗨️

PEYMANA QESRA ŞÊRÎN
PEYMANA QESRA ŞÊRÎN
Mûrad Ciwan

Peymana ku welatê kurdan kir du beş, di 17ê gulana 1639’ê de li Deşta Zohabê ya nêzî Qesra Şêrîn a ser bi Îranê ve hat mohrkirin.1
Kurd giringiyeka mezin didin vê peymanê; ew wek destpêka êş û jana kurdan a îroyîn tê nirxandin.
Destpêka vê êşê esas berî wê bi 500 salan, bi hatin û vegirtina oxuzan a Îranê, Kurdistanê, Azerbaycanê, Ermenîstanê, Gurcistanê û Erebistanê, piştre bi pêla duyê[2] ya du sed û pêncî salan bi hatina moxolan û sed û pêncî salan pişt re bi ya siyê[3] cardin bi hatina moxolan bû. Fermanrewatiyên seranserê welatê kurdan; Şeddadî, Rewadî, Merwanî, Eyyubî û yên din ên hûr û gir di bin dagirkerî û sulteyên wan de man, gav bi gav wenda bûn, çûn.
Piştî 400 salan ku ev hersê pêlên xezebê ji deverê vekişiyan, Qereqoyunî û Aqqoyunî li ser mîrasên wan hilhatin û berfireh bûn. Di hundurê sedsaleka din de Aqqoyunuyan zora Qereqoyunuyan bir, pişt re ew jî ji hev ketin.
Di destpêka sedsala 16-ê de (1501) Şah Îsmaîlê Safewî paytexta Aqqoyunuyan Tebrîz zeftkir û şahîtiya xwe îlan kir. Di 13-14 salan de Şah Îsmaîl ji Maveraunehrê heta bi Erzincanê, rojhilatê Sêwasê, Kurdistan, Ermenistan û Azerbaycan xist destê xwe. Hidûdê li gel Memlukiyan bû Firat, daket heta Xelîca Besrayê. Kurdistan ji Loristanê heta Dersimê, rojhilatê Sêwasê û rojavayê Erzincanê ket bin destê Safewiyan. Meletiye û rojavayê Firatê; bakurê Helebê tabiê Memlukiyan bû. Meraş û Kilîs di bin serweriya Mîrekiya Dulqadiriyan de bûn.
Şah Îsmaîl mîrên kurdan kuştibûn, zindan kiribûn yan dabûn alî, beg û fermanrewayên ji mezhebê şîe danîbûn ser kele û bajarên kurdan, zor dida ku kurd bibin şîe.
Wê wextê Osmanî ji Erzincanê, Sêwasê û Antalyayê rojavatir, dewleteka Ewropayê/Balkanan bûn. Li ser daxwaza mîrên Kurdan ku Îdrîsê Bedlîsî nuneratiya wan dikir, di bin serweriya Yavuz Sultan Selîm de sefereka Osmanî hat ser Îranê, li Çaldiranê şer di navbera Safewiyan û tifaqa Osmanî û kurdan de derket. Safewî têkçûn.
Bi derfeta ji vê serkeftinê û bi alîkariya orduya Osmanî kurdan serî hilda, Safewî ji welatên xwe derxistin. Kurdan di nav Osmaniyan de îdareyên xwe yên muxtar û nîv muxtar avakirin.
Lê di 1514-15’ê de hemû Kurdistan xelas nebû. Ji rojhilatê Erzincanê, bakurê mîrekiya Bedlîsê; hewzeya Gola Wanê û berjortir heta Qefqasyayê, beşeka mezin a mîrekiya Hekkariyê, beşeka mîrekiya Soran, mîrekiya Erdelan ku heta rojhilatê Mûsilê dihat, Şarezor digirt nav xwe û Mîrekiya Loristan ser bi Safewiyan ve man.
Yavuz bi orduya osmanî û kurdan di 1516-18’ê de dewleta memlukiyan hilweşand rex bi rexê rojavayê Firatê , pişt re heta Deryaya Sor; Erebistan û bajarên pîroz ên Îslamê jî xistin destê xwe, bû xelîfeyê îslamê.
Yavuz di 1520’ê de, Şah Îsmaîl di 1524-ê de mir. Qanûnî û Şah Tahmasp hatin ser desthilatê. Tahmasp 10 salî bû, şerê desthilatê di nav axa û fermanrewayên Safewî de destpêkir. Özbekan ji rojhilatê ve hicûmî Îranê kir. Di vê rewşê de, di 1533yê de, di ‘Sefera Îraqeyn’ (İraqa Ecem û İraqa Ereb) de, Qanûnî berê Sedrezem Îbrahîm Paşa şand ser Azerbaycanê, pişt re ew jî derket seferê. Di 1534’ê de Tebrîz hat girtin. Şer ber bi Xelîcê ve hat dirêjkirin, Bexdad, Besra, Necef û Kerbela ketin bin destê Osmaniyan(1534).
Sefera Qanûnî ya di 1548-49’ê de, ber bi Şêrwan û Qefqasyayê ve bû, ji Tebrîzê wêdetir tu der nehatin zeftkirin, lê di vê navberê de hewzeya Gola Wanê, Erzirom, temamiya Hekkariyê bû tabiê Osmaniyan. Li van deran jî mîrekiyên kurdan li ser esasê mîrasên xwe, bûn xwedan serwerî.
Çend carên din seferên ber bi Naxîcewanê û Rewanê de bûn, lê destkeftin nebû. Di 1555’ê de bi Peymana Amasyayê lihevkirina hidûdan di navbera osmanî û îraniyan de pêkhat. Osmaniyan serweriya xwe li ser xeta serheda rojhilat, ew deverên ku ji Rewanê heta Besrayê girtibûn bi Îraniyan da qebûl kirin.
Piştre di dewra Sultan Muradê III. de di salên 1580-90’ê de osmaniyan Rewan û Naxîcewan jî xistin destê xwe û bi peymana 1591’ê serweriya li ser van deran tekez kir. Bi van seferan osmanî di tarîxa xwe de li alî rojhilat li Qefqasyayê, Azerbaycanê û Kurdistanê gihaştin hidûdên xwe yên herî berfireh. Temamê Kurdistanê heta Rewanê, Tebrîzê û Urmiyeyê jî bi hevkariya mîrên kurdan li ser esasê statuya mafên wan ên irsî bû tabiê dewleta osmaniyan. Li devera Bradost, Mukriyan û Erdelanê jî praniya erdên kurdan hatin ser Kurdstana mezin. Loristan bi giranî di bin serweriya safewî de ma, li wan deran jî mîrên kurdan bûn xwedan mafên xwe yên irsî. Gelek caran meylên mirekiya Loristanê jî ber bi tevêbûna dewleta osmanî dihat diyarkirin.

Lê di dawiya sedsala 16ê û destpêka sedsala 17ê de (1598-1612) ku Şah Abbasê I. bû şahê Îranê, mixalefeta xwe da alî, xwe xurt kir û destpêkir hicûmê ser erdên bin destê osmaniyan ên li Azerbaycanê, Kafkasyayê kir; Qerebax, Gence, Naxîcewan, Tebrîz û pişt re Rewan (Erîvan) ji osmaniyan stend.
Di dema ku Îran gihaştibû dewreka bin desthilata Şahekî xurt, dewleta osmanî li Ewropayê li alî Avusturyayê, Macaristanê û Sirbistanê hatibû dawiya hidûdên xwe, li Ewropayê şerên giran dikir. Pirraniya orduyên xwe yên Anadoluyê û Kurdistanê jî kêşabû ser wan şeran. Di şeran de têkçûn jî dibûn, eskeran firar dikir, vedigeriyan Anadoluyê, piraniya wan li vir dest bi eşqiyatiyê û talangêriyê dikir.
Di dawiya qirnê 16’ê û destpêka yê 17’ê de padîşahên osmanî yan gelek zarok bûn wek Mehemedê III., Ahmedê I. û Muradê IV. , yan jî wek Mistafayê I. dîn bûn. Îdareya navendî ya li Îstanbulê katibû nav destên wezîran, paşayan, serdaran û dayikên sultanan, entrîkayên serayan, rişwet, hîle û reqabeta/minafeseya siyasî gelek dijwar bûbû. Li Anadoluyê serîhildanên bi navên celaliyan, li Kurdistanê şer û pevçûn û neliheviyên navbera paşayên osmanî û mîrên kurdan û ya navbera paşayên osmanî yên dewşirme bi xwe krîzeka mezin dabû destpêkirin.
Beglerbegiyê Wanê Ahmet Paşa di 1601’ê de Mîr Şeref Xanê Mîrê Bedlîsê kuşt, mal û milkên wî talan kir. Caxala Sînan Paşa, li Wanê di dema sefereka ser osmaniyan de di 1605ê de Mîrê Kilîsê û mîrêmîranê Helebê Mîr Husên Canpolat kuşt. Li ser vê biraziyê Husên Canpolat û wekîlê wî Mîr Ali Canpolat li Helebê bi orduyeka qasî 30 hezar kesan serî hilda. Gelek caran zora osmaniyan bir. Dawiya dawî Quyucu Mûrad Paşa bi orduyeka 70 hezar eskeran û gelek top û tivingan hat ser Alî Canpolat, orduya wî şikand, welatê wî tevî Kilîs û Halebê hilweşand, talan kir û da merivên xwe.
Alî Canpolat vekişiya, ji wir çû Îstanbulê, bi Sultan Ahmedê I. re li hev kir. Sultan Mîrekiya Sirbistanê dayê, ew çû Belgradê. Lê gava Quyucu Murad vegeriya Îstanbulê ev lihevhatin qebûl nekir, ferman da ku ew li Belgradê bê zîndankirin bê şandin Îstanbûlê. Welê bû. Mîr Alî Canpolat li Îstanbulê hat bidardekirin.

Di sefereka din de ji ber ku beglerbegiyê Wanê Tekelî Mehmet Paşa sala 1617’ê li ser şerekî li hember Safewiyan li gel mîrên kurdan ket nav pevçûnê ew û Yehya Begê kurê mîrê Hekariyan Zekeriya Xanî rabûn hev bi kêran, hevdu birîndar kirin, herdu jî ji ber birînên xwe mirin.
Sadrazam û serdarê osmanî Xusrew Paşa di dema sefera xwe de ya ber bi rizgarkirina Bexdayê ve ya ji bin destên Safewiyan, li devera Şarezorê li ser fesadî û pîjkirina waliyê Diyarbekirê Halicizade, mîrê Hezoyê Mîr Mihemed Xan bi hîle û bêbextî kuşt. Goya mîrên kurdan eskerên xwe hildabûn pê re derketibûn sefera ser Bexdayê.
Kuştina mîrê Hezoyê Mehemed Xan bû sedemê aciziyeka mezin li nav mîrên kurdan ên di seferê de. Welê bû ku Xusrew Paşa mecbûr ma poşmaniya xwe nîşan bide û beglerbegiyê ku fesadî û pîjkirin kiribû jî bikuje. Gelek buyerên din ên bi vî awayî di wê demê de li Kurdistanê rûdan.
Di vê navberê de gelek caran osmaniyan li Azerbaycanê û Qefqasyayê sefer birin ser ciyên ji bal Şah Abbas ve ji wan stendî, lê fêde nebû.
Di 1612’ê de peymanek di navbera osmaniyan û îraniyan de çêbû ku xwe li ser esasê peymana Amasyayê (1555) girt. Maddeyek ew bû ku; Seyid Xanê (Mîrê Amediyê) û Helo Xanê (mîrê Erdelan) ku erdên Huweyzeya nêzî Bexdadê û yên Şarezorê îstîla kiribûn, ji bal safewiyan neyên destekkirin.
Di 1623’yan de Şah Abbas, Baxdad û derûdora wê jî ji destê osmaniyan derxistibû. Li ser vê, osmaniyan du caran sefer bir ser Bexdayê (1625-26 bi serdariya Hafiz Ahmed Paşa, 1629-30 bi serdarîya Xusrew Paşa) lê biserneket. Cara sisiyê, di 1638’ê de, di bin fermandariya Sultan Muradê IV’ê de sefer çû ser Bexdadê, ew hat vegerandin
Wê demê Şah Abbas miribû (1629), neviyê wî Şah Safî (Sam Mîrza) hatibû ser hukum.
Peymana Qesra Şêrîn piştî vê serkeftina osmaniyan hat. Sultan Murad bi xwe zû vegeriya Îstanbulê, lê pirsa lihevhatin û bestina peymanê bi safewiyan re hişt ji wezîrê azam Kemankêş (Kevankêş) Mustafa Paşa (bi eslê xwe devşîrmeyekî arnawudî bû) re.
Di vê seferê de Sultan Murad du sedrezam wenda kiribûn, ev ê sisiya bû. Behram Paşa hê di hatinê de li Urfayê miribû, Teyyar Mehmet Paşa jî di dema muhasereya Bexdayê de hatibû kuştin.
Di hemû van seferên ser Îranê de orduya osmanî bi piranî li Diyarbekirê, carina jî li Erzurumê diciviya. Ji her eyaletê mîrêmîran, beg û paşa li gel eskerên xwe tevî seferê dibûn. Sefer carina li bakur, li alî Azerbaycanê, Rewanê û Şêrwanê, carina jî li başûr, li alî Şarezorê, Bexdayê û Besrayê bû. Di hemuyan de mîrên kurdan ên tabi’ê Osmaniyan jî tevê dibûn. Li alî safewiyan jî mîrên derûdora Rewanê, Naxîçewanê, dora Urmiyê, Salmasê û Somayê tevî eskerên xwe li rex Şah cih digirt. Carina wan sef jî diguhert. Bi pirranî meyla wan li alî osmanîyan bû. Li başûr Erdelan di navbera herdu dewletan de parve bûbû. Mîrên wan geh li vî, geh li wî aliyî bûn. Loristanê hema hema bi temamî li alî Îranê sef girt. Hukmê Safewiyan bi temamî li ser wan derbas dibû.

Peymana Qesra Şêrîn
Peymana Qesra Şêrîn piştî ew qas pêlên çûn û hatina şerên herdu dewletan û cara dawî bi zeftkirina Bexdayê ji bal osmaniyan ve hat mohrkirin. Sultan Murad bi xwe piştî serkeftinê zû vegeriya Îstanbulê, wezîrê ezemê xwe hişt ji bo guftûgoyan û lihevkirinê.
Li alî Îranê wekîlê Şah Safî Sarû Xan bû. Orduya Osmanî li Zohabê danîbû. Sarû Xan tevî maiyeta xwe hatibû qerargeha orduya osmanî. Li alî osmaniyan, Sadrezam û serdarê orduyê Kara Mustafa Paşa hebû. Peyman li xîveta Sedrezem hat îmzakirin. Li dora sedrezem mîrêmîranên Kurdistanê û yên osmanî, rîsipî û mezinên yenîçeriyan hebûn. Li gel Sarû Xan ê wekîlê Şah jî elçiyê destpêkê Mîraxurê Şah Mehemedqulî amade bû. Peyman di saet 4’ê piştî nîvro de ji bal Sedrezem Kara Mustafa Paşa û Sarû Xan ve hat mohrkirin.
Wekîlê Şah, doza vegerandina Kela Qersê kir, lê sedrezem qebûl nekir. Piştî minaqeşeyên dijwar biryar wiha hat dan
Ji eyaleta Bexdayê Hassan, Bedre, Mendelcîn (Mendelî), Derne, Derteng heta Sermenelê (Sermediyê!?,) ew çolistanên ku di navbera wan de dimînin, qebîleyên Ziyauddîn û Harûnî yên eşîra Cafan, gundên li rojavayê Kela Zencîrê û çiyayên li rajora Kela Zalim-Elî ya nêzî Şarezorê; quntarên wan ên li vê keleyê nihêrtî, heta ku digihê geliyê ber bi Şarezorê ve vebûyî, Qizilce Qele û derûdorên bi ser wê ve ê ji bal Padîşah[ê osmanî] ve bên zeft kirin. Ji bilî van, Axiska, Qers, Wan, Şarezor, Bexdad û Besra, hemû kele, welat, nahiye, erd(erazî), çiya û girên di nav wan de, ê tu carî ji bal Şah ve tûşî êrîşê nebin. Û keleyên ji Mendelicinê(Mendeliyê) heta Dertengê, Bîre, Zezduvî (ku Zemrud Me’wa jî tê gotin), gund, kele, daristanên rojhilatê Kela Zencîrê û cihên ser bi wan ve, Mihriban (osmaniyan ji Merîwanê re digot. MC) û cihên ser bi wê ve ê di destê şah de bin. Osmanî ê dest nedin cihên di nav wan deveran de. .. Kela Zincîrê, keleyên Koturê û Makuyê, yên ser hidûdê Wanê û keleya Magazberd ya li alî Qersê ê ji bal her du terefan ve bên hilweşandin….
Peymana morkirî merivekî elçiyê Şah Mehmedqulî girt da bigihîne Şah Safî ku ew wê mohr bike. Sê roj middet hat dayin. Di hundurê çar rojan de Şah Safî peyman mohr kir û ew vegeriya. Mehmedqulîyê elçiyê Şah ew girt da bibe Îstanbûlê ji bo morkirina Sultan Muradê IV’ê.
Roja pêşî, sedrezamê Osmanî ziyafeteka mezin da heyetên herdu aliyan. Roja duyê Saru Xan ziyafeteka mezin da. Piştre Sarû Xan ber bi Şah ve birêket. Mehmedqulî li gel orduya osmanî ma da biçe Îstanbulê ji no mohrkirina Sultan. Ew berî orduyê bi rê ket, ordu jî di pey re dest bi vegerê kir.
Mehmedqulî di 19’ê Îlona 1639’ê de gihaşt Îstanbulê, bi şertê ku li ser Bexdayê doza tu mafî neke, Rewan ji Şah re hat berdan û bi merasimeka muezzem, Muradê IV’ê peyman mohr kir. Elçî ew girt û vegeriya welatê xwe.
Bi vî awayî osmanîyan û îraniyan ji 1514’ê bi vir de dawî li şerên wek pêlên med û cezîrê ên deryayê ên nêzî 125 salan anîn.
Li herdu aliyan jî serhedên van dewletan qadên şerên wan Kurdistan bû, li her du aliyan ew di bin piyên du orduyên gelek mezin de pêpes dibûn, dihat talankirin.
Xan û mîrên Kurdistanê ji mecbûrî li herdu aliyan tevî orduyan dibûn, dihatin hemberê hev, gelek can û mal didan. Wek nimûne di sefera sala 1625-26ê a ser Bexdayê ya bi serdariya Hafiz Ahmed Paşa de heft mîrên Kurdistanê beşdar bûbûn; Mîrê Hezoyê Şeref Xan, Mîrê Egilê Mu’mîn Xan, Mîrê Tercilê Îbrahîm Beg, Mîrê Paloyê Hesen Beg, Mîrê Erxeniyê Alî Begê Başibuyukzade, Mîrê Xarpêtê ÎbrahÎm Beg û Mîrê Îmadiyê Seyid Xan beşdar bûn.

1، Li ser pêwendiyên osmaniyan û îraniyan ên dema Safewiyan, şer û peymanên navbera wan, rewşa Kurdistanê û rola mîrekiyên kurdan di van peywendiyan de, di arşîvxaneyên herdu dewletan de belgeyên (name, tezkîrê, peyman hwd) orîjînal ên wê demê hene. Arşîva osmanî ya serokwezaretiya Tirkiyeyê ji vî aliyî ve gelek giring e. Di nav wan de gelek belge li ser mîrên kurdan jî hene. Mixabin ku heta demek berê ji ber sedemên înkarkirina kurdan li Tirkiyeyê ew dihatin veşartin û ne li ber destên her lêkolerî bûn. Pişt re nuha hêdî hêdî ew tên serbestberdan û îmkana xwe gihandina wan bidest dikeve. Lê ji aliyekî ve ku tesnîfkirina gelekan ji wan hê temam nebuye, ji aliyê din ve ku lêkoleran, bi taybetî jî yên kurd ciddî ciddî berê xwe nedane wan, yan jî neslê nuha ku nikare destnivîsên bi erebî û farisî û osmanî bixwîne, ji wan nayê îstîfadekirin.
Wekî din hin weqayîname, fezleke, rûzname û tezkîre jî li herdu aliyan hene, pirê wan bi farisî û hin jî bi erebî ne. Hin ji van jî hatine wergerandin tirkî, lê kurd zêde hay ji wan nînin.
Pişt re hin gerok, dîplomat û pisporên Ewropî di demên cuda de ji van weqayînameyan û arşîvan îstîfade kirine û tarîxa pêwendiyên Osmaniyan û Îranê ta dereceyeke ji a pispor û dîrokzanên herdu welatan li ber çavan raxistine.
Lêkolerên dema me jî hene ku mihaweleya ronahîdaxistina ser peywendiyên van herdu welatan kirine, lê ew hem gelek hindik in hem tevî ku germayiya şer û peywendiyan li ser axa Kurdistanê a di navbera herdu dewletan de dabeşbûyî, qewimîne jî wan giringî nedane ser cih û rola mîrekiyên kurdan.
Di vê meqaleyê de zêdetir pişt bi Tarîxa Naîma ku bi berfirehî li ser wan deman e û wî agahiyên berfireh ji Fezlekeya Katip Çelebî, Peçewî û hinên din wergirtine. Li alî Îranê jî Tarîxê Alemarayê Abbasî (du cild û zeyla wê) a Îskender Begê Munşîyê Tirkmanî jî bi berfirehî li ser peywendiyên van deman radiweste. Eslê wê farisî ye, mixabin heta nuha nehatiye wergerandin ser tirkî û kurdî. Lê van salên dawiyê li Azerbaycanê hatiye wergerandin ser Azerî ku ji wêhatiye îstîfadekirin.
Tarîxa Dewleta Osmanî (Osmanlı Devleti Tarihi) a Joseph V. Hammer a ku ji 18 cildan pêk tê û cara pêşî di nîveka sedsala 19-ê de li Avusturyayê (Nemsayê) hatiye weşandin jî hema hema bi temamî xwe dispêre, weqayîname, tezkîre, fezleke û tarîxên îranî û pirtir jî yên osmanî, gelek agahiyên hêja li ser peywendiyên herdu dewletan dide, ku di beşê demên safewî û osmaniyan ên dema peymana Qesra Şêrîn de xwe dispêre Tarîxa Naîma û Fezlekeya Katip Çelebî. Kitêba Hammer hatiye wergerandin ser tirkî. Di vê nivîsarê de ji wê hatiye Îstîfadekirin, Wekî din ji lêkolîneka pisporekî Tirk ê hemdem Özer Küpelî ya bi navê Osmanlı-Safevi Münasebetleri, (Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2014) hatiye îstîfadekirin. İslam Ansiklopedisi ya Diyaneta Tirkiyeyê jî wek çavkanî hatiye bikaranîn.
[2] ya moxolên cengîzî.
[3] moxolên bi serkêşiya Tîmûr.

[1]

⚠️ ئەم بابەتە بەزمانی (🏳️ Kurmancî - Kurdîy Serû) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
⚠️ Ev babet bi zimana (🏳️ Kurmancî - Kurdîy Serû) hatiye nvîsandin, klîk li aykona bike ji bu vekirina vî babetî bi vî zimana ku pî hatiye nvîsandin!

🗄 سەرچاوەکان
[1] ماڵپەڕ | 🏳️ Kurmancî - Kurdîy Serû | muradciwan.com

📚 فایلی پەیوەندیدار: 1
🖇 بابەتە پەیوەستکراوەکان: 2
📖 کورتەباس
1.👁️معاهدة قصر شيرين
👫 کەسایەتییەکان
1.👁️Mûrad Ciwan
📂[ زۆرتر...]

⁉️ تایبەتمەندییەکانی بابەت - Meta-data
🏷️ پۆل: 📖 کورتەباس
🏳️ زمانی بابەت: 🏳️ Kurmancî - Kurdîy Serû
📅 رۆژی دەرچوون: 31-03-2020
📙 پەڕتووک - کوورتەباس: ⚔ مێژوو
📄 جۆری دۆکومێنت: ⊶ زمانی یەکەم
📔 جۆری وەشان: 💽 دیجیتاڵ
🗺 وڵات - هەرێم: ➡️ رۆژهەڵاتی کوردستان
🏙 شار و شارۆچکەکان: ⚪ قەسری شیرین

⁉️ تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
✨ کوالیتیی بابەت: 99% ✔️
99%
✖️
 30%-39%
خراپ👎
✖️
 40%-49%
خراپ
✖️
 50%-59%
خراپ نییە
✔️
 60%-69%
باش
✔️
 70%-79%
زۆر باشە
✔️
 80%-89%
زۆر باشە👍
✔️
 90%-99%
نایاب👏
99%
✔️
ئەم بابەتە لەلایەن: (👨 راپەڕ عوسمان عوزێری 📧)ەوە لە: 25-06-2022 تۆمارکراوە
👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (👨 رۆژگار کەرکوکی 📧)ەوە لە: 26-06-2022 پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە
✍️ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (👨 رۆژگار کەرکوکی 📧)ەوە لە: 26-06-2022 باشترکراوە ✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
☁️ ناونیشانی بابەت
🔗
🔗
⚠️ ئەم بابەتە بەپێی 📏 ستانداردەکانی کوردیپێدیا هێشتا ناتەواوە و پێویستیی بە داڕشتنەوەی بابەتی و زمانەوانیی زۆرتر هەیە!
👁 ئەم بابەتە 196 جار بینراوە

📚 فایلی پەیوەستکراو - ڤێرشن
جۆر ڤێرشن 💾📖🕒📅 👫 ناوی تۆمارکار👫
📷 فایلی وێنە 1.0.1116 KB 25-06-2022👨 راپەڕ عوسمان عوزێریر.ع.ع.
📊 ئامار
   بابەت 400,104
  
وێنە 79,638
  
پەڕتووک PDF 15,371
  
فایلی پەیوەندیدار 64,148
  
ڤیدیۆ 384
  
سەرچاوەکان 21,969
  
تایبەتمەندییەکانی بابەت 1,335,548
  
بابەتە پەیوەستکراوەکان 647,322

📚 پەڕتووکخانە
   ئەو نامانەی لەدڵ خنکان
   محەمەد سادق شەرەفکەندی...
   غەنی بلوریان ژیان و تێ...
   تورکیا لەماوەی فەرمانڕ...
  📖 زۆرتر...


📅 کڕۆنۆلۆژیای رووداوەکان
   05-10-2022
   04-10-2022
   03-10-2022
   02-10-2022
   01-10-2022
   30-09-2022
   29-09-2022


👫 هاوکارانی کوردیپێدیا
💬 بیروڕاکانتان
⭐ کۆکراوەکان
📊 راپرسی
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
بۆ پێشخستنی کارەکانی رێکخراوەکەمان و باشترکردنی ماڵپەڕەکەمان تکایە وەڵامی پرسیارەکانی ئەم راپرسییەمان بدەرەوە..
زۆر سوپاس بۆ هاوکاریتان!
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
📌 رۆژەڤ
جەلال تاڵەبانی
ناسراو بە مام جەلال، لە 6ی نیسان دوای هەڵبژاردنی لەلایەن کۆمەڵەی نیشتمانیی عێراقەوە لە 2005 پۆستی سەرۆک کۆماری عێراقی پێدرا، بەوەش بوو بە یەکەم سەرۆکی کوردی لە مێژووی سیاسی عێراقدا کە پۆستی سەرۆکی وڵاتی لەئەستۆ گرت، هەروەها یەکەم سەرۆک کۆماری هەڵبژێردراوە لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لەوەتەی مێژووی دروستبوونی عێراقەوە لە بیستەکانی سەدەی رابردوەوە.
مام جەلال کوڕی شێخ حیسامەدین کوڕی شێخ نورەڵا کوڕی شێخ غەفووری تاڵەبانییە. هاوینی ساڵی 1933 (هەرچەند لە ناسنامەدا 1934 نووسراوە)لە گوندی (کەلکان)
جەلال تاڵەبانی
میلاد پورساحێب
ناو: میلاد
نازناو: پیرساحێب
رۆژی شەهیدبوون: 28-09-2022
شوێنی شەهیدبوون: کۆیە
ژیاننامە
میلاد پیرساحێب، یەکێکە لە شەهیدانی بۆردومانەکەی ڕۆژی 28-09-2022ی داگیرکەری ئێران بۆ سەر بارەگای حیزبی دیموکرات لە کۆیە.[1]
میلاد پورساحێب
هاجەر زەرگە
ناو: هاجەر
نازناو: کەریمی
رۆژی شەهیدبوون: 28-09-2022
شوێنی شەهیدبوون: کۆیە
ژیاننامە
هاجەر کەریمی یەکێکە لە شەهیدانی بۆردومانەکەی ڕۆژی 28-09-2022ی داگیرکەری ئێران بۆ سەر بارەگای حیزبی دیموکرات لە کۆیە. [1]
هاجەر زەرگە
رەیحانە کەنعانی
ناو: ڕەیحانە
نازناو: کەنعانی
رۆژی شەهیدبوون: 28-09-2022
شوێنی شەهیدبوون: کۆیە
ژیاننامە
رەیحانە کەنعانی، پێشمەرگەی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران، بەهۆی بۆردومانەکانی ئەمڕۆی ئێران بۆ سەر بارەگای (حدکا) لە سنووری کۆیە، دووگیان بوو دوای بریندار بوونی دەگەیەنرێتە نەخۆشخانە و خۆی گیان لەدەست ئەدا و منداڵەکەی ڕزگار ئەکرێ و بەزیندوویی ئەمێنێتەوە ناوی ئەنێن وانیار ڕەحمانی بەڵام لەدوای مانەوەی نزیکەی 24 کاتژمێر بەزیندوویی وانیار گیان لەدەست. [1]
رەیحانە کەنعانی
ناگەهان ئاکارسەل
ناو: ناگەهان
نازناو: ئاکارسەل
رۆژی کۆچی دوایی: 04-10-2022
شوێنی کۆچی دوایی: سلێمانی
ژیاننامە
ناگەهان ئاکارسەل سەر لە بەیانی 04-10-2022، لە گەڕەکی بەختیاری شاری سلێمانی دەستڕێژی گوللەی لێکرا و دەستبەجێ گیانی لەدەستدا. بەگوێرەی میدیاکانی پەکەکە، ناگەهان ئاکارسەل خەڵکی شاری کۆنیای تورکیایە و بە ڕەچەڵەک کوردە، چالاکوانی بواری ژنان و ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری ژنۆلۆژی و ئەندامی ناوەندی ئەکادیمیی ژنۆلۆژی بووە. [1]
ناگەهان ئاکارسەل


Kurdipedia.org (2008 - 2022) version: 14.10
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0.172 چرکە!
009647508574727 | 009647503268282 | 009647509744770
| 0031654710293


Kurdipedia Project is an initiative of
(Bakhawan Software 1998 - 2022)