Kurdipedia.org
🏠 دەستپێک
EnglishEnglish
📧پەیوەندی
ℹ️دەربارە!
FacebookKurdipedia on Facebook
TwitterKurdipedia on Twitter
زۆرتر
Kurdipedia
English
🏠|📧|دەربارە!|پەڕتووکخانە|📅
🔀 بابەت بەهەڵکەوت
❓ یارمەتی
📏 رێساکانی بەکارهێنان
🔎 گەڕانی ورد
➕ تۆمارکردنی بابەت
🔧 ئامرازەکان
🏁 زمانەکان
🔑 هەژماری من
✚ بابەتی نوێ
💬 هەرچەندی دەتکەمە بن زگ هەر دەبیەوە بە بن پاروو
هەرچەندی دەتکەمە بن زگ هەر دەبیەوە بە بن پاروو
وتراویشە(من هەر بە پاڵووت ئەکەم و تۆ هەر ئەبیتەوە بە پاشوو)، پاڵو واتە پەراسو، لەوڵاغی وەک گوێدرێژیش پاڵو واتە تەنگە، ئینجا کورتان یان کۆپان بۆ توندکرد
💬 هەرچەندی دەتکەمە بن زگ هەر دەبیەوە بە بن پاروو
💬 مردی لەوە چاکتر ناشورێ
مردی لەوە چاکتر ناشورێ
دوای مردنی مرۆڤ لە کۆمەڵی کوردەواریدا مردووەکە دەبرێتە سەر تاتەشۆر و ئاوی بۆ گەرم دەکرێت و جوان و پاک دەشۆردرێت و دواتر کفنی بۆ دەبڕدرێت و بەبەریا دەدرووێت، ئەوە لایەنی ڕاستەقی
💬 مردی لەوە چاکتر ناشورێ
💬 باری کەر دایم قورسه
باری کەر دایم قورسه
ئاژەڵی کەر، گوێدرێژ لەناو کورداندا بووە بە هێما و گوزارشتی دەبەنگی و نەفامی و نەزانی بۆیە لەبری نەزان بەکەسێکی نەفام دەوترێت(کەر)، لەبنەمادا ئاژەڵی(کەر) بۆ باربردن و گواستنەوەی کە
💬 باری کەر دایم قورسه
📷 کەشتی ئالان کوردی
بەمەبەستی بەزیندویی هێشتنەوەی ناوی (ئالان کوردی) رێکخراوی هاوکاری چاوی دەریا (Sea-Eye) کە ڕیکخراویکی خێرخوازی مرۆیی تایبەتە و بارەگای سەرەکی لەشاری ریگینسبۆگە لە ئەڵمانیا، ناوی کەشتییەکی لە (پرۆفیسۆر
📷 کەشتی ئالان کوردی
📕 جینۆساید لە باکوری کوردستان
تەها سڵێمان
2018 [1]
📕 جینۆساید لە باکوری کوردستان
📖 ئەوروپا کەشتی ئالان کوردی 114 کۆچبەری لە دەریای ناوەڕاست لە خنکان رزگار کرد
رێکخراوی سی ئای رایگەیاند: کەشتی ئالان کوردیی سەر بە رێکخراوەکەیان توانیویەتی 114 کۆچبەر لە دەریای ناوەڕاست رزگار بکات. کۆچبەرەکان ویستوویانە لە لیبیاوە لەرێگەی چەند بەلەمێکی ماسیگرتنەوە خۆیان بگەیەنن
📖 ئەوروپا کەشتی ئالان کوردی 114 کۆچبەری لە دەریای ناوەڕاست لە خنکان رزگار کرد
📖 بەڵگەکان چی دەسەلمێنن؟
نامەکان بڵاودەکەنەوە! نامەی نەوشیروان مستەفای سکرتێری کۆمەڵەی ڕەنجدەران، بۆ ئێمەی زیندانیی دەستوپێ شەتەکدراوی نێو کونجی زیندانەکانی کۆمەڵەو یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان. نامەیەک کە فەرمانی وەکو خاین ئیع
📖 بەڵگەکان چی دەسەلمێنن؟
📖 چارەنووسی جنێو - (بەبۆنەی کاردانەوە سیاسی و کەلتورییەکانی ئەم چەند ڕۆژەی کوردستانەوە)
نوسینی :وەلید عومەر
جنێو، کردارە. کردارێکی زمانی. کردارێکە خۆی لەبنەڕەتدا شاردنەوەی کردارێکی ترە(کە لەدوا ئەگەردا کوشتنە)، بەڵام ئەمڕۆ و بگرە دەمێکیشە وەک کردارێکی کرچ و راستەوخۆ سەیردەکرێت کە جۆرێکی
📖 چارەنووسی جنێو - (بەبۆنەی کاردانەوە سیاسی و کەلتورییەکانی ئەم چەند ڕۆژەی کوردستانەوە)
👫 د. محەمەد عەلی
د.محەمەد عەلی بەرپرسی ژوری توێژینەوەی سیاسی بزوتنەوەی گۆران بوو دواتر لە 18-10-2018 بە فەرمی دەستی لە کار کێشایەوە.
👫 د. محەمەد عەلی
📖 لەبری بیرەوەری\'م خوێندەوە
نوسینی محەمەد عەلی
چەند رۆژێک لەمەوپێش کتێبی لەبری بیرەوەری، نوسینی: کاک مەلا بەختیار، بە پی دی یٔێف بەدەست گەیشت وخوێندمەوە.
یەک: بەپێچەوانەی یٔیدیعاکانی سەرەتای کتێبەکەوە، کە باس لە گێڕانەوەی ڕودا
📖 لەبری بیرەوەری\'م خوێندەوە
👫 ئایە عەباس زەنوون
ئایە ناوێکی نوێیە و بە بچوکترین کچە کوردی ئێزیدیی رزگاربووی دەستی چەکدارانی ڕێکخراوی تیرۆریستیی داعش دەناسرێت، لە خانەیەکی بێسەرپەرشتانی کەربەلا دۆزرایەوە و ڕۆژی یەکشەمە 20-09-2020 وەزیری کۆچبەرانی عێ
👫 ئایە عەباس زەنوون
👩 شيرين عەتيش پاش لەدەستدانی منداڵەکانی و بێهودەیی خۆی سوتاند
شیرین عەتیشی ئێزدی 53 ساڵان لە کەمپێکی شاری دهۆک کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا. سەرچاوەیەکی نزیک لە رووداوەکی راگەیاند ئافرەتێکی ئێزدی بەناوی شيرين عەتيش خۆی سووتاندووە و گیانی لەدەستداوە. رووداوەکە ڕۆژی 1
👩 شيرين عەتيش پاش لەدەستدانی منداڵەکانی و بێهودەیی خۆی سوتاند
📊 لە هەفتەیەکدا زیاتر لە 50 هەزار گەشتیار چوونەتە سۆران
تەنیا لە هەفتەی رابردوودا زیاتر لە 50 هەزار گەشتیار چوونەتە ناوچە گەشتیارییەکانی سۆران. بەڕێوەبەری گەشتوگوزاری قەزاکەش دەڵێت ئامادەکارییەکی زۆر باش لە ناوچە گەشیارییەکان کراوە.
بارزان محەممەد، بەڕێوە
📊 لە هەفتەیەکدا زیاتر لە 50 هەزار گەشتیار چوونەتە سۆران
📕 هاتیڕاڵارم (یادەوەرییەکانم)
ئەم کتێبە بە زمانی تورکی نوسراوە و یەکێکە لە پڕخوێنەرترینەکان لە باکووری کوردستان و تورکیا، ساڵی 1992 بڵاوکراوەتەوە و 4 جار لە چاپدراوەتەوە. هاتیڕاڵارم 406 لاپەڕەیە و بەمزووانە بە شێوەزاری سۆرانی دەکە
📕 هاتیڕاڵارم (یادەوەرییەکانم)
📖 رزگاربووانی کیمیابارانی سەردەشت داوادەکەن رووداوەکە بە کۆمەڵکوژی بناسێنرێت
33 ساڵ بەسەر کیمیابارانکردنی شاری سەردەشت لە رۆژهەڵاتی کوردستان تێپەڕیوە، کەچی رزگاربووانی ئەو هێرشەی رژێمی سەدام حوسێن، هێشتا دەناڵێنن، ئەوان تاوەکو ئێستا هەوڵدەدەن بۆ ئەوەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دان ب
📖 رزگاربووانی کیمیابارانی سەردەشت داوادەکەن رووداوەکە بە کۆمەڵکوژی بناسێنرێت
📝 ڕاگەیەندراوی ژمارە 207 ی وەزارەتی تەندروستی سەبارەت بە ڤایرۆسی کۆرۆنا
دەقی راگەیێندراوەکە:
ڕاگەیاندراوی (24) کاتژمێری تایبەت بە نەخۆشی ڤایرۆسی کۆڕۆنای نوێ COVID19 ژمارە (207)
1. پشکنین: (4446 پشکنینی نوێ)
(1494 هەولێر)، (690 سلێمانی، 213 گەرمیان)، (1999 دهۆک)، (50 ه
📝 ڕاگەیەندراوی ژمارە 207 ی وەزارەتی تەندروستی سەبارەت بە ڤایرۆسی کۆرۆنا
📝 کەجەکە: بە فراوانکردنی هەنگاوەکە دەتوانرێت کۆتایی بە پێشێلکاریەکان بهێنرێت
هاوسەرۆکایەتی دەستەی بەڕێوەبەری کەجەکە لەبارەی هێرشە نەژادپەرستیەکان راگەیەنراوێکی بڵاکردەوە.
راگەیەنراوەکە بەم شێوەیەیە:
ئەو کوردانەی کە لە تورکیا دەژین، ئەوانەی بۆ کار دەچنە تورکیا یان لە زانکۆکان
📝 کەجەکە: بە فراوانکردنی هەنگاوەکە دەتوانرێت کۆتایی بە پێشێلکاریەکان بهێنرێت
📝 پەژاک و کۆدار: هەڵمەتی “بەڵێ بۆ دیمۆکراسی، نا بۆ سێدارە” هەڵمەتی سەرجەم گەلانە
لە راگەیاندراوە هاوبەشەکەی پەژاک و کۆداردا هاتووە ئێمە وەک ” پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک)” و “کۆمەڵگای دیمۆکراتیک و ئازادی رۆژهەڵاتی کوردستان (کۆدار)” لە رێی ئەو لێدوانە هاوبەشەوە هەڵمەتێکی بەرف
📝 پەژاک و کۆدار: هەڵمەتی “بەڵێ بۆ دیمۆکراسی، نا بۆ سێدارە” هەڵمەتی سەرجەم گەلانە
📝 کەجەرە: پێویستە گەنجان لەدژی زۆڵم و زۆرداری رژێمی داگیرکەری ئێران راپەڕن
دەقی راگەیاندراوەکەی کەجەرە
پێویستە گەنجان لەدژی زۆڵم و زۆرداری رژێمی داگیرکەری ئێران راپەڕن
هەتا رۆژی ئەمڕۆمان کەسانێک کە لە بەرامبەر رژێمی داگیرکەری ئێران و زوڵم راوەستاون، بەردەوام رووبەڕووی هێرش
📝 کەجەرە: پێویستە گەنجان لەدژی زۆڵم و زۆرداری رژێمی داگیرکەری ئێران راپەڕن
📝 هەپەگە: لە گەڤەر 7 داگیرکەر سزا دران
ناوەندی راگەیاند و چاپەمەنی هێزەکانی پاراستنی گەل-هەپەگە لە بارەی چالاکیی گەریلاکان و هێرشی داگیرکەران راگەیێنراوێکی بڵاو کردەوە کە تێیدا هاتووە:
گەڤەر
بەرەبەیانی 13ی ئەیلول سوپای داگیرکەری تورک لە
📝 هەپەگە: لە گەڤەر 7 داگیرکەر سزا دران
📝 ڕێکخراوی مافی مرۆڤی کوردستان داوای ئازادکردنی دەستگیرکراوانی بادینان دەکات
ە ڕاگەیەندراوێکدا لقی دهۆکی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی کوردستان داوا دەکات بەزووترین کات دەستگیرکراوانی بادینان ئازاد بکرێت، هەروەها ئاماژەی بە چەندین پێشێلکاریی هێزە ئەمنییەکانی دهۆک کردووە بەرامبەر بە خۆپی
📝 ڕێکخراوی مافی مرۆڤی کوردستان داوای ئازادکردنی دەستگیرکراوانی بادینان دەکات
📝 ڕاگەیاندنی کۆمیسیۆنەکانی باشووری کەجەدەکەی ئەوروپا بۆ هەڵمەتی (کات کاتی ئازادییە)
دەقی راگەیاندراوەکەی کۆمسیۆنەکانی باشووری کەجەدەکەی ئەوروپا
کات کاتی ئازادیی ڕێبەر ئاپۆیە، کاتی کۆتایهێنانە بە قڕکردن و داگیرکاری
لە دەستپێشخەریی ڕێکخستنەکانی ئەوروپای کۆنگرەی کۆمەڵگای دیموکراتی کور
📝 ڕاگەیاندنی کۆمیسیۆنەکانی باشووری کەجەدەکەی ئەوروپا بۆ هەڵمەتی (کات کاتی ئازادییە)
✌️ شەهیدان
موسا عەنتەر
👫 کەسایەتییەکان
بەهادین عەبدوڵڵا ئیبراهیم -...
✌️ شەهیدان
جەعفەر جەمال فەرەج مارف
👫 کەسایەتییەکان
مەریەم ئەڤدک
👫 کەسایەتییەکان
ژیان حسێن مەحمود
📖 زمانی عەرەبی لە کوردستانی عیراقدا | پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
⠪ بەشکردن
Facebook
Twitter
LinkedIn
Whats App
Viber
SMS
Facebook Messenger
E-Mail
👍
⭐ نرخاندنی بابەت
⭐⭐⭐⭐⭐ نایاب
⭐⭐⭐⭐ زۆر باشە
⭐⭐⭐ باش
⭐⭐ خراپ نییە
⭐ خراپ
☰ زۆرتر
⭐ بۆ ناو لیستی کۆکراوەکان
💬 رای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!

✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
🏷️ Metadata
RSS

📷 گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🔎 گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
✍️✍️ ئەم بابەتە باشتر بکە!
زمانی عەرەبی لە کوردستانی عیراقدا
📖 کورتەباس

سامی داوود
وەرگێڕان لە عەرەبییەوە/ شارا رەشید
پێداچوونەی بەیان سەلمان
زمانی عەرەبی خاوەن پلە و پایەیەکی دامەزرێنەرانەی ناسنامەی رۆشنبیری کوردییە. بۆیە دەروازەی لێکۆڵینەوە لە مێژووی زمانی عەرەبی لە کودستاندا واڵا دەبێت بەڕووی کاریگەری رۆشنبیری کوردی بەسەر رۆشنبیری عەرەبیدا.
بابەتەکە سنووردار ناکرێت لە ڕۆڵی تازەکردنەوە لە زمانی عەرەبی لەلایەن زانا کوردەکانی وەک (مەلای نۆدێ) (1753-1838) و (موفتی و زەهاوی) باوکی شاعیر (جمیل سدقی ئەلزەهاوی) هەروەها(بەیتوشی) سوفیگەرو بلیمەت و خاوەن کتێبی ”کیفایە المعانی فی حروف المعانی”، کە ناسینی بەرهەمە ناوازەکانی یەکیک بوو لە گرنگترین بەروبوومی ئەم گوتارەبوو، هەروەها چەندین ناوی تر کە لێرەدا جێگەی ناوهینانیان نابێتەوە. بەڵکو رەنگدانەوەی کارلەیەکترکردنی نێوان ئەم دوو ڕۆشنبیریە درێژ دەبێتەوە بۆ پەیدابوونی کۆمەڵێک کەسایەتی رۆشنگەر کە لە نواندنی ناسنامەی شارستانیەتیەکەیاندا پابەند نەبوون بە هیچ سنوورێکی ئیتنی وەک کەسایەتی (مەعروف ئەلرسافی) خاوەن “الرسالە المحمدیە” ئەو کوردەی ژیاننامەکەی چڕوپڕە بە زۆرێک لە گۆڕانکاری هزری کە لە پەیوەندیە رەخنەگرانەکەیدا لە (شاە فەیسەل) و ناکۆکیەکانی لەگەڵ (زەهاوی)دا سەبارەت بە بیرۆکەی ناسنامەی ئیتنتیکی بەرجەستە دەبوو. بەرلەوەش بەدەیان ساڵ، بە سەرهەڵدانی سوفیگەرێتی کوردی، ئەم لەگەڵ خۆیدا دەوڵەمەندی و فراوانی زمانەوانی و دانسقەییەکی وەهای هێنا، کە لەڕووی زمانەوانییەوە هیچ سوفیگەرێتیەکی دی شانی لە شانی نادات.
زمانی کوردی لە نێوان هەردوو زمانی عەرەبی و فارسیدا
نالی شاعیر(مەلا خدر ئەحمەد میکائیلی 1800-1856) قەسیدەکانسیدەکانی بە زمانیکی کراوە بەسەر زمان وروشنبیریە جیاوازەکاندا نوسیبوو، گەر ئەو دەربڕینە شیاو بێت؛ هەر دێڕە شیعرێک دەستەواژەی کوردی و عەرەبی و فارسی و تورکی لەخۆدەگرت. ئەمەش وایکردبوو کە وەرگێڕانی وەک شیعر بۆ زمانێکی دی مەحاڵبێت. وەرگێڕانیشی وەک پەخشان لەدەستچوونی تێدا بێت بە تایبەت بۆ فێلەزمانەوانیەکانی و بۆ ئەو ریتمانەش کە بە رستەی لێکدراو لە دەستەواژە هاومانا دەنگییەکان بەرهەمی دەهێنێت، وەک وشەی (ندم) لە عەرەبی، کە لە کوردیدا دابەشیکردووە بۆ دوو بڕگە / ن دم/ بۆ گوزارشتکردن لە (لێو) و (کات) و (پەشیمانی) بە تاقە وشەیەک کە سێبارە کراوەتەوە.
بەهەمان شێوە، مەولانای مەولەوی (1806-1882) و گەورەی ڕەوانبێژی و شاعیری زۆر بە فەلسەفە مەحوی(1831- 1906) ئەمانیش وەک سۆفیگەرە کوردەکانی تر کە بە زمانێکی لێکدراو لە چەندین زمان دەیاننووسی. پەیوەندیشیان بە زمانی عەرەبییەوە تایبەتمەند بوو بەوەی کە زمانی عەرەبی تاقە زمان بوو بەبێ سەپاندن رژابۆوە نیو زمانی گوزارشتیانەوە. ئاین وەک هاوبەشێکی ڕۆحی و سەرچاوەیەکی ڕەوانبێژی و فیقهی، وایکردبوو کە زمانی عەرەبی بە زمانێکی خۆماڵی وێنا بکرێت. بەڵام، پەیوەندی زمانی کوردی بە زمانی فارسیەوە کە نزیکترینە بۆ زمانی کوردی، پەیوەندیەکە کە زۆرەملێی لەخۆ دەگرێت. ئیتر بەکارهێنانی زمانی کوردی لە کوردستانی ئێراندا، بوو بە نەیارێکی ڕامیاری لە پاش بڕیارەکەی (شاە بەهلەوی 1878- 1944) بە قەدەغەکردنی بەکارهێنانی هەموو زمانێکی تر، بێجگە لە زمانی فارسی. لەو پەیوەندییەش خراپتر پەیوەندی زمانی کوردی بوو بە زمانی تورکی، کە هەر وەک زمانێکی دوورخەرەوەی ئەنترپۆلوژی بەرامبەر مایەوە؛ تاوەکو ئەم ساتەش نەبووە بە زمانێکی بێ غەوشی نەژادی، بەڵکو دەزگایەکی نەژادییە بەپێی دەستوور و ڕۆشنگەرێتی.
بەغدا لە سەردەمی پادشایەتی و لە ماوەی فەرمانڕەوای (عەبدولکەریم قاسم) دا قیبلەنمایەکی رۆشنبیری کوردی بوو. ئیزگەی بەغدا/ بەشی کوردی و بڵاوکراوە کوردیەکان کە بە هەردوو زمانی عەرەبی و کوردی لە شارە کوردیەکان چاپ و پەخش دەکران، شوێنگەی بەغدای کردە لەوەڕگایەک بۆ کارلێتێکردنی ناوەکی نێوان هەردوو زمانەکە، کە بەهۆیانەوە کتێبخانەیەکی کوردی- عەرەبی دامەزرا لەسەر دەستی مامۆستایان و شاعیرانی کوردی، وەک شاعیری پێشەنگ و نوێگەری شیعری کوردی (عەبدوڵلا گۆران) کە مامۆستای ئەدەبی کوردی بوو لە زانکۆی بەغدا و میژوونووس (کمال مەزهیر ئەحمەد) (موحومەد ئەمین زەکی) و زۆر کەسایەتی تر کە شوینگەی کوردییان واڵا کرد بە ڕووی رۆشنبیری عەرەبیدا، کە بەغدا و بەسرە نۆینەرایەتیان دەکرد.
بە هۆی ئەمەوە ڕۆشنفکرانی کورد دەرکەوتن، کە بە زمانی عەرەبی دەیانووسی و کارەکانیان وەرگیڕدرایە سەر زمانی کوردی، لە وانیش ئەزموونەکەی (بڵند حەیدەری) و (مەسعود موحەمەد) و (موحیدین زەنگەنە) و زۆربەی بەرهەمەکانی زانا و شارەزا (موستەفا زەڵمی).
لە نێوان زمانی عەرەبی و کوردیدا تانپۆن نییە
لە یەکەم دەستوری عیراقدا1921، زمانی کوردی وەکوە زمانی فەرمی لەباڵ عەربی دەستنیشان کرا و دەوڵەتی عیراقی دژایەتی زمانی کوردی لە کوردستانی عیراقدا نەکرد، بەڵکو دەبێت بگوترێت کە لە سەرەتای حەفتاکاندا زمانی کوردی لە قوتابخانە عەرەبیەکانی موسل و بەعقوبە دەخوێندرا. بۆیە زمانی کوردی لە کوردستانی عیراقدا بێ ئەوەی نوێنەری ڕژێمێکی زۆردار بێت، وەک زمانێکی فەرمی مایەوە. ئەمیش پێگەیەکی رۆشنبیریی لەنێو ویژدانی کوردیدا لە کوردستانی عیراقدا بۆ پاراست. نەوەی پێش ڕاپەڕینە کوردیەکەی ساڵی1991 هەستی نەتەوەیی، یاخود ڕامیاری دژەبەرامبەر زمانی عەرەبی نییە. ئەم بابەتەش نەبو بە نەیارێکی دژواری نێوان لایەنە بەرهەڵستکارە عیراقیەکان لە سەردەمی (سەدام حوسێن)دا. بەڵام، لە بەرامبەردا ناکۆکیەکی ناوەکی دەرکەوت لە نێوان بزافی کوردی بەرهەڵستکار لە ئێراندا و پارتی (تودە)ی ئێرانی بەرهەڵستکار، کە پشتگیریی بڕیارەکەی (شاە رەزای بەهلەوی) دەکرد، سەبارەت بە قەدەغەکردنی بەکارهێنانی غەیرە زمانی فارسی.
قوتابخانە عەرەبییەکان لە کوردستانی عیراقدا مابوونەوە، تەنانەت دوای ئازادبوونی کوردستانیش لە ڕژێمی بەعس ساڵی1991، وەک قوتابخانەی (جەواهیری) لە سلێمانی و چەندین قوتابخانەی تر کە تاوەکو ئەمڕۆش هەر ماون. هەروەها بایەخدان بە بڵاوکراوە، وەک گۆڤاری ”کەلاویژی نوێ” و ”سەردەمی عەرەبی” و گۆڤاری “گوڵان” و ڕۆژنامەی “التاخی” و ڕۆژنامەی الاتحاد” و چەندین چاپکراوی تر کە هەوڵیان دەدا ببنە بردێکی پەیوەندی ڕۆشنبیری لە نێوان زمانی عەرەبی و زمانی کوردیدا. وێڕای سنوورداریەتی بڵاوکردنەوە و نەبوونی شارەزایی لە بواری بەبازاڕیکردن لەنێو دەزگا ڕۆشنبیریەکاندا. هەروەها پڕوگرامی خوێندن لە کۆلێژەکانی زانستی مرۆڤایەتی لە هەردوو زانکۆی سەلاحەدین لە هەولیر و زانکۆی سلێمانی و زانکۆی دهۆکدهۆک و سۆرانسۆران و کۆیەکۆیە و گەرمیانگەرمیان، بە زمانی عەرەبی مایەوە لەگەڵ پێشکەشکردنی وانەکان بە زمانی کوردی.
پاش ئازادکردنی عیراق لە فەرمانڕەوایەتی (سەدام حوسین)، گەڕانەوە بۆ بەغدا وەک ئاسۆیەکی رۆشنبیری و خولگەیەکی ناسنامەیی کارلێتێکەر نەکرا، ئیتر نەوەی پاش ڕاپەڕینی کوردی دابڕا لە ناوچە عەرەبیەکانی عیراق، بەدەگمەن نەبێت. هیچ هۆکارێکی پەیوەندیش بە زمانی عەرەبییەوە نەما.
تەکنەلۆژیای نوێ لە دوای 2003 رژایە کوردستانەوە، زمانی عەرەبییش هاوشانی ئەو تەکنەلۆژیایە لە سەرەتادا لەڕێگەی زنجیرە دراما سوریەکانەوە و دواتریش لە ڕێگەی گۆرانییە عەرەبیە بەجیهانکراوە هونەریەکان رژایە نێو کوردستانەوە، کە ئەمەش خراپترین شێوازی هاتنەناوەوە بوو بۆ زمانی عەرەبی، بەهوی لە خۆگرتنی ئەو بەهایانەی کە دەگەڕێنەوە بۆ بوارە ناعەرەبیەکان. دواتر، هاتنی دراما تورکییەکان کە لە سەر هەموو ئاستەکان بە کارەسات دادەنرێت، وایلێهات زەق و بریقەداریی نوێگەرایەتی قەڵب بە کامڵ داندرا.
ئامێری بەکاربردن لە کۆمەڵگای کوردی نەگەتیڤ بەجیهانگیرکرا و لە ڕاهێنانی نەوەی کوردی نوێ بە مۆرکی بازاری هاوچەرخ دەستی پێ کرد. ئارەزووی نوێ و پێداویستی پێشوەخت دروستکراو، کۆمەڵگای کوردی تێکشکاندو کردی بە کۆپییەک بۆ ئەو کۆمەڵگایانەی کە بریتین لە کۆڵاجێکی خێرا. هەروەها، لە نێوان هەڵبژاردە بەردەستەکانی ئێستادا، گۆڕانە بۆ ڕووەوئاراستەی زمانی ئینگلیزی کە لە چوارچێوەی سنووری بەکارهێنانی ڕۆژانەدا بەربڵاوە. تەنانەت زۆرێک لە لاپەرەکانی فەیسبوکی کوردی، گەنجانی کورد تیایاندا گوزارشت بە زمانی ئینگلیزی زاڵترە وەک لە زمانی کوردی؛ ئەم دۆخەش تیشکدانەوەی هەستکردنە بە خۆکەمزانین، زیاتر لەوەی خۆهاویشتن بێت بۆ نێو زمانی شارستانیەتێکی بەکاربەری بەجیهانکراو. کاتێکیش کەسێک زمانی دایک فەرامۆش بکات، ئیدی چارەنووسی زمانی عەرەبی چۆن دەبێت؟ هەروەها پووکاوەیی قەبارەی زمانی عەرەبی لە ئینتەرنێتدا وایکردووە کەسانێکی زۆر پەنا بەرن بۆ زمانی ئینگلیزی بەهۆی زەبەلاحی و نوێگەرایەتی و هەمەڕەنگی ئەو بابەتانەی کە دەتوانرێت پشتی پێ ببەسترێت.
تەوژمی نەتەوەیی
هەندێک لەو گوتارانەی زمانی عەرەبییان خستۆتە بەر باس و خواست، هەوڵیانداوە پێگەیەک و چارەنووسی زمانی عەرەبی بخەنە شوێنگەیەک لە کینەیەکی ڕووکەشانە، کە دەکرێت بەبێ بیانووی زمانەوانی پێشکەش بکرێت، بەڵام ئەم گوتارانە، تەنانەت لەئاستی ستروکتووری گووتارەکان هاودژ و قەڵبن. بایەخدان بە زمانی عەرەبی بەهۆی بوونی تەوژمێکی نەتەوەیی بەرهەڵستکاری زمانی عەرەبی پاشەکشیێ نەکرد، چونکە تەوژمە نەتەوییەکان کە هەوڵی پێچانەوەی کۆبونەوە نەخۆشەکانیان ئەدەن بە درووشمی قەڵب، لە هەموو کۆمەڵگایەکدا بوونیان هەیە، بەڵام لە کوردستاندا پووکە و دەستەوەستانە لە بانگەشەکردن بۆ کینایەتی بەرامبەر. بگرە هەڵوێستەیەکی فەرمی کوردی کاری لەسەر پاراستنی زمانی عەرەبی کردووە لەنێو پروگرامە فێرکاریەکاندا و لەداموودەزگاکانی ڕاگەیاندندا، تەنانەت ڤیستسڤاڵی رۆشنبیری (گەلاوێژو) لە سەرەتای بوونیەوە کە 21 سال بەر لە ئیستا دەکات و چەند فێستیڤاڵێکی تریش، بە هەرسێ زمانی کوردی و عەرەبی و فارسی کارەکانیان بەڕێوە چوو.
سەبارەت بە هەوڵە یەک لە دوای یەکەکانی بەعسیش بۆ تەعریبکردنی ململانییەکەی دژ بە کورد، ئەمەیان شکستی هێنا. چونکە لە سەرتاسەری ئەرشیفی خەباتی کوردییش تەنها یەک وشە نییە دژ بە عەرەب بێت. ئەوجا لەسەر ئەم بنەمایە، دوورکەوتنەوەی نەوەی نوێی کورد لە فێربوون و بەکارهێنانی زمانی عەرەبی هۆکاری لێکدراوی هەیە؛ لەوانەش بەجیهانگیرکردنی کۆمەڵگای کوردی و ئامادەنەبوونی بەرنامەی ڕۆشنبیریی عەرەبی و نەبوونی دامودەزگای رۆشنبیریی سەربەخۆ کە توانستی ئاڵوگۆڕکردنی سەرمایەی ڕوشنبیری هەبێت لە دەرەوەی چوارچێوەی بەخششی پارتەکان.
لە ڕووی زمانەوانییەوە جیهانگیری بنەمای نەنا بۆ بونیادنانی (بورجێکی بابل)ی هاوچەرخ، بەڵکو دوورخستنەوە و هێرشبردنێکی شێوە کولینیالی بوو بۆ زمانێک لە بەرەنگاربوونەوەی بۆ زمانەکانی تر. هەروەها ئابووریی ڕاگوزەر و ڕەتبووی سنوورەکان، کۆمەڵگا لاوازەکان لەڕووی ڕۆشنبیریەوە بەبۆتەی ڕەفتاری بە بەشکراو دەئەندازێنی. بۆیە لە کوردستاندا هەوەسێکی ڕووکەشانە لەمیانەی بەها دژوارەکاندا بەدی دەکەین، لە پەنادا دوو نموونەی عەرەبی (دوبەی و بەیرووت) دەبینین. (دوبەی) وەک فانتازیایەکی دروستکاری و (بەیرووت)یش کە بەو چێشتخانانەی خواردەمەنی سەیر پێشکەش دەکەن هاتنە کوردستانەوە و بەو ئارایشتگایانەش کە (هەیفا وەهبی) و (نانسی عەجرەم) دەکەنە مۆدێلی پەیڕەوکردن.
عەرەبەکان ئامادەنین
(پۆڵ فریللو) جاریک ئاماژەی دا بەو پاشکۆیەی کە ئەمریکا هاوپێچی کردبوو بە ڕێکەوتنی خەڵوز، کە لەپاش جەنگی جیهانی دووەم لەگەڵ ئۆروپادا واژووی کرد. تەنها بڕگەیەک ڕێگەی دا بە ئەمریکا هێزی بیرکردنەوەی هۆڵیوودانەی خۆی ڵە ساڵۆنە ئۆروپیەکاندا نمایش بکات. خەڵوز وەک سەرچاوەیەکی وزە کۆتایی پێهات، بەڵام فیلمە ئەمریکاییەکان بەردەوام بوون لە پروگرامکردنی ڕۆشنبیریان لە ماڵە ئۆروپییەکاندا. ئەمەیش وایکرد فەرەنسا گەڕانەوەی ئەمریکا بۆ نێو (ڕێکخراوی یونسکو) ساڵی 2003 دوور بخاتەوە. چونکە نەیاری وەبەرهێنان لە زمان و ڕۆشنبیریدا، پڕۆژەیەکی دواڕۆژییە کە پشکی ڕۆژهەڵاتی تێدا نییە. بۆ ئەم مەبەستەش وڵاتی چین بڕی ملیارەهای تەرخان کرد، جیهانی ڕۆژئاوایی فرانکفۆرتی ئینگلوساکسونیش لە تانپۆی بەردەوامدان.
کوردستانی عیراق لاوازترە لەوەی بەراورد بکریت بەم نزیککردنەوەیە، بەڵام تووشی هەمان بابەت هات. زنجیرە دراما تورکییەکان کە چۆونەتە نیو ماڵە کوردیەکانەوە بوون بە بەشێک لە نەیارەکانی جیابوونەوە لە دادگا کوردییەکاندا. هەر وەها کاریگەرییان هەیە بەسەر پڕۆسەی بەکارهێنان و بەباشترزانینی کەلوپەلی تورکی و گەشتکردن بۆ شوێنی وێنەگرتنی ئەو درامایانە، کە نمایشکردنیان ساڵێکی تەواو دەخایەنێت. هەر وەها کردنەوەی چەندین قوتابخانە و چێشتخانەو مارکێتی تورکی، لە کاتێکدا هیچ ئامادەبوونێکی ڕۆشنبیریی عەرەبی نییە، ئەوەندە نەبێت کە دامودەزگا کوردیەکان پێشکەشیدەکەن. عەرەبەکان ئامادەنین، ئامادەبوونیشیان کەم دەبێتەوە لە بەشداربوونیان لە پێشانگای نێودەوڵەتی هەولێرهەولێر بو کتێب و بەشداربوونی هەندێک ناو لە چالاکیە ڕۆشنبیریە کوردییەکان. تەنانەت ئامادەبوونی ڕۆشنبیری عەرەبی لە کتێبخانەی کوردی، وازلێهێنراوە بۆ هەوڵدانی تاکە کەسیی، کە هەندێک لە رۆشنبیرە کوردەکان گرتویانەتە ئەستۆ، وەک ئەزموونی شاعیر (عبد الله بەرزنجی) کە خۆی هەستا بە وەرگێڕانی زنجیرەیەک شیعری شاعیرانی عەرەب بۆ سەر زمانی کوردی، لەو شاعیرانەش، (مەحمود دەرویش)، (عەباس بەیزون)، (موحەمەد ئەلماغوت)، (سەنییە ساڵح)، (رفعت سەلام) و (موحەمەد ئادەم). لەپاڵ وەرگێڕانی تر کە وەک هەوڵی تاقە کەس دەمێنیتەوە.
پوختەی وتەکانمان ئەوەیە، کە بەرنامەیەکی ڕۆشنبیریی عەرەبی نییە کە وەرگێڕدرابێت بو دەزگایەکی کاریگەر لە کوردستانی عیراقدا. پردەکە هەیە، بەڵام یەک لایەنەیە، ئەو نمایشە ڕاپۆرت ئاسایەیەی ژمارەی قوتابخانە عەرەبییەکان و لافیتەی سەرشەقامەکان کە بە زمانی عەرەبی نوسراون دەخاتە ڕوو، تەنها حەشاردانەوەی ڕاستی ئامادەنەبوونی کرداری ڕۆشنبیری عەرەبییە لەنێو بوارە کوردییەکەدا، کە بەسواندن دەستی بەسەردا گیراوە.
سەرچاوەی بابەتەکە:
سامي داوود، اللغة العربية في کردستان العراق، جريدة العربي الجديد/ لندن، 26 فبراير 2017[1].
16-09-201916-09-2019
🗄 سەرچاوەکان
[1] 📡 ماڵپەڕ | 🏳️ کوردیی ناوەڕاست | ترانسكلتور
🖇 بابەتە پەیوەستکراوەکان: 2
📅 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)
1.👁️16-09-2019
👫 کەسایەتییەکان
1.👁️بەیان سەلمان
📂[ زۆرتر...]

⁉️ تایبەتمەندییەکانی بابەت - Meta-data
🏷️ پۆل: 📖 کورتەباس
🏳️ زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
📅 رۆژی دەرچوون: 16-09-2019
📙 پەڕتووک - کوورتەباس: 📖 ئەدەبی / رەخنەی ئەدەبی
📙 پەڕتووک - کوورتەباس: 🌐 زمانەوانی و رێزمان
📄 جۆری دۆکومێنت: ⊷ وەرگێڕدراو
🌐 زمان - شێوەزار: 🏳️ کرمانجیی ناوەڕاست
🗺 وڵات - هەرێم: ⬇️ باشووری کوردستان
🌐 وەرگێڕدراو لە زمانی: 🇸🇦 عەرەبی

⁉️ تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
✨ کوالیتیی بابەت: 97% ✔️
97%
✖️
 30%-39%
خراپ👎
✖️
 40%-49%
خراپ
✖️
 50%-59%
خراپ نییە
✔️
 60%-69%
باش
✔️
 70%-79%
زۆر باشە
✔️
 80%-89%
زۆر باشە👍
✔️
 90%-99%
نایاب👏
97%
✔️
ئەم بابەتە لەلایەن: (نالیا ئیبراهیم)ەوە لە: Oct 2 2019 11:39AM تۆمارکراوە
👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Oct 2 2019 3:07PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە
✍️ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Oct 2 2019 3:07PM باشترکراوە
☁️ ناونیشانی بابەت
🔗
🔗
👁 ئەم بابەتە 307 جار بینراوە

📚 فایلی پەیوەستکراو - ڤێرشن
جۆر ڤێرشن 💾📖🕒📅 👫 ناوی تۆمارکار
📷 فایلی وێنە 1.0.1662 KB Oct 2 2019 11:43AMنالیا ئیبراهیم
📚 پەڕتووکخانە
  🕮 جینۆساید لە باکوری کور...
  🕮 سیمیۆلۆجیای گوتار لە ن...
  🕮 سەرنج
  🕮 کورتە ڕێگایەک بۆ ئارام...
  🕮 زۆرتر...


📅 کڕۆنۆلۆژیای رووداوەکان
  🗓️ 21-09-2020
  🗓️ 20-09-2020
  🗓️ 19-09-2020
  🗓️ 18-09-2020
  🗓️ 17-09-2020
  🗓️ 16-09-2020
  🗓️ 15-09-2020


💳 کۆمەکی دارایی
👫 هاوکارانی کوردیپێدیا
💬 بیروڕاکانتان
⭐ کۆکراوەکان
📊 راپرسی
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
بۆ پێشخستنی کارەکانی رێکخراوەکەمان و باشترکردنی ماڵپەڕەکەمان تکایە وەڵامی پرسیارەکانی ئەم راپرسییەمان بدەرەوە..
زۆر سوپاس بۆ هاوکاریتان!
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
- راپرسی دەربارەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا (کۆڤید 19)
ڤایرۆسی کۆڕۆنا مرۆڤایەتیی خستووەتە مەترسییەکی گەورەوە، ئەم مەترسییە کوردستانییانیشی گرتووەتەوە.. هەربۆیە گرنگە وەڵامی ئەم راپرسییە بدرێتەوە تاوەکو بزانین چۆن رەفتار لەگەڵ ئەم کێشەیەدا بکەین!
- راپرسی دەربارەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا (کۆڤید 19)
📌 رۆژەڤ
موسا عەنتەر
روشنبیر، نووسەر و هونراوەنووسی کورد، لە سالی 1920 لە گوندی (ئەسکیماغارا) لە نوسەیبینی سەر بە پارێزگای ماردینی کوردستانی باکور لە دایک بووە،موسا عەنتەر لە درێژای ژیانی خوی دا بەرگری لە دوزی رەوای کوردی کردوتەوە و لە پێناوی ئەم خەباتەدا تیرورکراوە لە لایەن هێزە تاریکەکانی تورک پەرستەکان دایکی موسا عەنتەر یەکەم موختاری ژن بووە لە تورکیا، خاوەن سێ زاروک بووە، دوو کور و کچێک، لە کودەتای 27ی مایس دا لە زیندان دا بووە، لە درێژای ژیانی دا 11.5 سال لە زیندان دا ماوە، لە روژی 20-09-1992 لە لایەن هەندێک کە
موسا عەنتەر
بەهادین عەبدوڵڵا ئیبراهیم - بەهادینی حەلیم
لە ساڵی 1953 لە گەڕەکی کانیسکانی شاری سلێمانی لە دایک بووەو لە ساڵی 1980 بۆتە پێشمەرگ ەو لەنێوان ساڵەکانی 1982 بۆ 1986 لێپرسراوی مەکتەبی سەربازی ی.ن.ک بووە و لە 1993 شدا لێپرسراوی ئیدارەی مەکتەبی سیاسی لە ئەستۆبووه.
لە بواری هونەریشدا خزمەتێکی بەرچاوی کردووەو دامەزرێنەری بەرنامەکانی کەشکۆڵ و رەنگاڵە بووەو خاوەنی چەندین کاری هونەرییە لە بواری کۆمیدیو زنجیرە دراماکان. ناوبراو لە 21-09-2010 بە هۆی نەخۆشییەوە کۆچی دواییکرد.
بەهادین عەبدوڵڵا ئیبراهیم - بەهادینی حەلیم
جەعفەر جەمال فەرەج مارف
ساڵی 1981 لە گوندی کانی میرانی شارۆچکەی پێنجوێنی پارێزگای سلێمانی لە دایکبووە،لە ساڵی 2007وە چەکی پێشمەرگایەتی لەشان کردووە و لەناو ریزەکانی هێزەکانی 70 لە فەوجی 1ی لیوای 106 درێژەی بە خەباتی خۆی داوە. بەداخەوە لە ئێوارەی 21-09-2016 لەسەر رێگای ناحیەی رەشاد بۆ حمیرا لەدەستی چەپی رێگەکە لەگوندی سوربەقەناس لەلایەن چەکدارانی داعشەوە تەقەی لێکراوە و پاش گەیاندنی بە نەخۆشخانە، شەهید بووە. ئەمڕۆ 22-9-2016 لە گوندی کانی میران بەخاکسپێردراوە.
جەعفەر جەمال فەرەج مارف
مەریەم ئەڤدک
مەریەم ئەڤدک ژنێکی دانیشتوی شاری عەفرینەو چەکدارانی ئەحراری شەرقیە لە گوندی قاسمی سەر بە ناوچەی راجۆی عەفرین لە رۆژی 16-09-2020 ڕفاندیان.
مەریەم ئەڤدک
ژیان حسێن مەحمود
ژیان حسێن مەحمود، لە ساڵانی 1980ەوە پەیوەندی بەرێکخستنەکانی مامۆستایان لە دەربەندیخان کردووە، هاوڕێی شەهید نەسرین، بووە، خەباتی رێکخستنیان لە ناوچەکە کردووە. مامۆستا ژیان بەردەوامی داوە بەخەباتی کوردایەتی و پەوەردەکردنی منداڵانی قەزاکە و بەڕێوەبەری، قوتابخانەی راپەڕینی بنەڕەتی هاوڕێی منداڵ. پاش ململانێیەکی زۆر لەگەڵ نەخۆشی شێرپەنجە بۆ دواجار لە 18-09-2020 کۆچی دوایی کرد.
ژیان حسێن مەحمود

Kurdipedia.org (2008 - 2020) version: 12.09
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0,312 چرکە!
☎ +9647701579153 +9647503268282
| ☎ +31654710293 +31619975574