🔓 چوونەژوورەوە
➕ تۆمارکردنی بابەت
📁 زۆرتر ...
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا: گەپنامە - وەشانی 2ەم
🏠|📧|دەربارە!|پەڕتووکخانە|📅 22-10
🏠 دەستپێک|📧 پەیوەندی|💡 دەربارە!
|
📅 ئەمڕۆ 22-10 لە مێژوودا
📅کڕۆنۆلۆژیای رووداوەکان
📅 رۆژەکان
📆22-10-2019
📆21-10-2019
📆20-10-2019
📆19-10-2019
📆18-10-2019
📆17-10-2019
📆16-10-2019
📂 زۆرتر ...
📅22 October
📝 بەڵگەنامەکان
📊 ئامار و راپرسی
✌️ شەهیدان
💚 ئەنفالکراوان
☪ قوربانیی شەڕی دەوڵەتی ئیسلامی - داعش
😞 قوربانیی شەڕی ناوخۆ
👩 قوربانیی توندوتیژی
📅 رۆژی لەدایکبوون
📅 رۆژی کۆچی دوایی
|💳 کۆمەکیارمەتیمان بدە بۆ پێکهێنانی کوردیپێدیایەکی باشتر. تەنانەت کۆمەکێکی بچووکیش دەبێتە یارمەتیدەرمان.
یارمەتیی ئێوەمان دەوێت بۆ:
* بەدەستهێنانی تەکنەلۆجیای باشتر و خێراتر...
* دانانی ئۆفیسێک بۆ رێکخراوی کوردیپێدیا لە باشووری کوردستان.
* دامەزراندنی چەند کارمەندی تایبەت بەخۆیەوە، تا بەردەوام ناوەڕۆکی کوردیپێدیا باشتر بکرێت.
|📕 پەڕتووکخانەگەورەترین و پۆلێنکراوترین پەڕتووکخانەی دیجیتاڵی کوردی! - (10,483) پەڕتووک|||
📅 16-10-2019
رۆژی 8ەمی داگیرکاریی تورک بۆ رۆژاوا
- دوای ئەوەی چەتەکانی داعش لە کەمپی عەین عیسا هەڵهاتن بەیارمەتی چەتەکانی سەربە دەوڵەتی تورک کەمپەکەیان سوتاند.[1]
- لە بەیاننامەیەکدا کە ئاراستەی رای گشتی کراوە، بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر لە رۆژئاوای کوردستان تورکیا بە بەکارهێنانی چەکی قەدەغەکراو لە هێرشەکانیدا تۆمەتبار دەکات.[1]
- سوپای سووریا گەیشتە کۆبانێ.[1]
- شەڕڤانان 17 گوندی سنوری ناوچەکانی عەین عیسا و گرێ سپی-یان لە دەستی چەکدارانی هاوپەیمانی تورکیا ئازادکرد.[1]
باکووری کوردستان
- سەرلەبەیانی ئەمڕۆ پۆ
📅 16-10-2019
🏷️ پۆل: رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)
ژنە شەڕڤانەکان بە رەنگەکانی منداڵێکی کورد
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
📅 15-10-2019
رۆژی 7ەمی داگیرکاریی تورک بۆ رۆژاوا
- شەڕڤانان دەستبەسەر هەمەرێکی سوپای تورکدا دەگرن.[1]
رۆژهەڵاتی کوردستان
- بەپێی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا، کۆڵبەرێکی کورد بە ناوی سمکۆ خەلیلی باغچە، خەڵکی شاری سەڵماس، بە تەقەی هێزەکانی سپای پاسداران، لە سنووری ئەو شارەدا، بەسەختی پێکرا.[1]
📅 15-10-2019
🏷️ پۆل: رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)
لە مانشێتەکانی ئەمڕۆ: 15-10-2019
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
📅 14-10-2019
رۆژی 6ەمی داگیرکاریی تورک بۆ رۆژاوا
- داگیرکەری تورک هێزی زۆرتر رەوانەی بەرەکانی شەڕ دەکات.[1]
- سوپای داگیرکەری سووریا چووەناو شاری تەبقەوە و نزیک دەبێتەوە لە سنوورەکانی باکوور و رۆژاوا.[1]
- سەربازانی سووپای سوریا بە دروشمی (بیلروح، بیلدەم نفدیک یا بەششار) و (ئەڵڵا، سوریا، بەششار و بەس) بەرەو رۆژاوای کوردستان بەڕێدەکەون.[1]
- روانگەی سوری بۆ مافەکانی مرۆڤ ئاشکرایکرد کە هێزە سەربازییەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژ بە داعش دەستیان بەکشانەوە کردووە لەسەربازگەیەکی ناوچەی خەراب عەشک لەشاری کۆبان
📅 14-10-2019
🏷️ پۆل: رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)
بەڵگەنامەکانی ئەمڕۆ: 14-10-2019
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
📅 13-10-2019
رۆژی 5ەمی داگیرکاریی تورک بۆ رۆژاوا
- هەسەدە رایدەگەیێنێت، تەواوی گەڕەکەکانی سەرێ کانی و گرێ سپی لەژێر کۆنترۆڵی هێزەکانیانە.[1]
- ئەو یەکە سەربازییەی هێزەکانی ئەمریکا کە لەدوای دەستپێکردنی هێرشی داگیرکاریی تورک لە رۆژئاوای کوردستان لە نزیک گرێ سپی جێگیر ببوون، بەرەبەیانی ئەمڕۆ ناوچەکەیان جێهێشت و بەرەو عەین عیسا گەڕانەوە.[2]
- سوپای داگیرکەری تورک کاروانێکی ئۆتۆمبیلی خەڵکی مەدەنی کە لە جەزیرە بەرەو سەرێکانی دەچوون کردە ئامانج. ژمارەیەکی زۆر کوژران و برینداربوون. هێرشەکە لە ڕێگەی فڕۆکەوە ئەنجا
📅 13-10-2019
🏷️ پۆل: رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)
لە چالاکییەکانی ئەمڕۆ: 13-10-2019
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
کەمترین هاوکاری بۆ رۆژاوا، گەمارۆی ئابووریی تاکی کوردە لەسەر شمەکی تورکی، درامای تورکی و گەشتوگوزار لە تورکیا!
📊 بابەت 365,237 | وێنە 55,382 | پەڕتووک PDF 10,483 | فایلی پەیوەندیدار 34,607 | 📼 ڤیدیۆ 151 | 🗄 سەرچاوەکان 12,420 |
📌 رۆژەڤ
📂کاندیدەکانی هەڵبژاردنی 2018
📂کاندیدی پارتە کوردییەکان
📂عەفرین
📂خۆپیشاندان
📂بوومەلەرزە
📂حەشدی شەعبی
📂کەرکوک
📂جەلال تاڵەبانی
📂مووچە
📂ریفراندۆم
📂داعش
🏰 خورماتوو | 🏷️ پۆل: شوێنەکان | زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
⭐ نرخاندنی بابەت
⭐⭐⭐⭐⭐ نایاب
⭐⭐⭐⭐ زۆر باشە
⭐⭐⭐ باش
⭐⭐ خراپ نییە
⭐ خراپ
تاکو ساڵی (1946) ناحێیەکی بچووک بووە وەسەر بە قەزای کفری بوە وە لە ساڵی (1947) بەسراوە بە قەزای (داقوقداقوق – دقوقا و) وەکو ناحیەیە لە ناحیەکانی تری ئەو قەزایە.
وە لە دوای گەشە کردنی ئەم شارە هێواش هێواش وای کرد دووز خورماتوو بکرێت بە قەزاو وە داقوق بکرێت بە ناحیەیە کە سەر بە قەزای دووز خورماتوو بێت.
وە دوای ئەوە وای کرد دوز خورماتوو جیا بکرێتەوە و لە کاتی رژێمی بەعسدا بخرێتە سەر پارێزگای (صلاح الدین) لە ساڵی (1976) ئەمیش وەکو بەرنامەیەکی دارێژراو وە بۆ تەعریب کردنی ئەو قەزایە. وە داقوق ماوە وکو ناحیەیە سەر بە پارێزگای کەرکوککەرکوک، وکەرکوکیش لە چوار جێوی بەرنامەکانی بەعس کە دەستی رەشی پێ گەیشت و ناوی گۆری وکردی بە (التڕمیم) ئەمش وەکو بەرنامەیەکی دارێژاربوو بۆ کەرکوک و دەورو بەری لە پێشدا.
دووز خورماتوو پێنچ ناحیە بە خۆیەوە دەبەستێت:-
1- ناحیەی مەڵبەندی شار کە دانیشتوانی لە هۆز وعەشیرەتەکانی (داودەداودە و زەنگنە و لەک و بەیات) پێکدێت.
2- ناحیەی قادر کەرەم کە نزیکەی (80) گوند لە خۆی دەگرێت کە لەم عەشیرەتانە پێکهاتووە (زەنگنە، تالەبانی، شیخان، جباری، شیخەکانی بەرزنجە) کە هەر هەمووی کوردن و، ئەم ناحیەیە بە خۆی هەموو دێهاتەکانی کە لە خۆی دەگرێت روخێندراوە لە کاتی پرۆسەی بەدناوی ئەنفالئەنفالدا.
3- ناحیەی نەوجول پێکهاتووە لە (32) گوند هەر هەمووی لە عەشیرەتی داودەن ئەم ناحیە خۆی و گوندەکانی روخێندرا لە ساڵی (1988) لە پرۆسەی ئەنفالدا.
4- ناحیەی ئامرلی نزیک (31) گوند لە خۆی دەگرێت، هەر هەمووی لە عەشیرەتی بەیات و هەندێ لە عەشیرەتی داودە.
5- ناحیەی سلێمان بێگ لە (11) گوند پێکهاتووە ولە عەشیرەتی بەیاتی تورکمانن کە سەرۆکەکانی ئەم عەشیرەتە ئەیانوت ئێمە عەرەبین لە بەر بەرژەوەندی خۆیان.
سەر ژمێری دانیشتوانی شاری خورماتوو لە کاتی حوکمی عوسمانیەکاندا (1749) کەس بووە، وە (756) ماڵی تێدا بووە لەگەڵ (3) خان کە لە کاتی خۆیدا وەکو ئۆتیڵ تەماشاە دەکرا بۆ شوێنی حەوانەوەو نووستن (96) فرۆشگا و (3) چایخانە و (35) باخچە ویەک خوێندنگای سەرەتایی تێدا بووە.
دووز خورماتوو بە (16) کات ژمێر بەپێ دورە لە کەرکوکەوە وەکو هاتووە لە جوگرافیای عوسمانیەکاندا لەو سەردەمە کە لە چاپ دراوە لە ئەستەنبول لە ساڵی (1329) کۆچی.
بەڵام خاوەنی کتێبی (دلیل الالویة العراقیة) لە سەر دووز خورماتوو نویسیویەتی مەڵبەندی ئەم شارە دووزە کە دورە لە باشوری شارۆچکەی داقوقەوە بە دوری (20) میل وە لە باشوری کەرکوکەوە بە (80) میل وەئەم شارە یەکێکە لە هەرە شارە بەهێزە سروشتی لە نەوت، وەلە چوارچێوەی ئەو خاکەدایە کە جێگای تایبەت مەندی خۆی هەیە لەلایەن (کۆمپانیای نەوتی عێراق) وە دوو رێگای سەرەکی دەبەستێتە خۆیەوە بەغدای پایتەخت بە کەرکوکەوە. ئەمیش مەبەستی لە رێگای کەرکوک – بەغداد وهێڵی ئاسنی بۆ ماوەیەک لە کارخرا پاشان هەڵگیرا و داوتر ئەم هێڵە بە بڕیارێکی شۆڤینانە لادرا. لە تەنیشتیەوە ئاوی (ئاوەسپی) یە کە ئەویش دەروانێتە ناو روبەری (العڤیم) وە.
وە دوو خوێندنگای سەرەتایی تێدایە وەبەرێوەبەری ئەو دوو قوتابخانە (بهجت فەتاح الونداوی و خلیل ێبری ربراهیم) کە هەردوکیان خەڵکی شاری کفرین. رێژەی دانیشتوانی (23) هەزار کەسە وپێک هاتووە لەم هۆزو عەشیرەتانە وەکو (بەیات و داودە) وەهەندێ لە عەشیرەتەکانی تری ئەو ناوچەیە.
لە خۆرهەڵاتی ئەم شارەوە زەنجیر چیای (هەنجیرەیە) کە نزیکەی (300) مەتر لە دەریاوە بە سەرەوەیە وتەپە گەورەکانی چیای هەنجیرە مەزاری (موسی علی) و (کەلی هەنجیر) ە و (دەربند سلیمان) و (خوێکەیە)
وەئەم شارە لە باکوریەوە داقوق ولە باشوریەوە سلیمان بێگ و لە رۆژهەڵاتەوە شاری کفری ولە خۆرئاوایەوە دیی (یەنگیجەیە) ولە رووی سروشتیەوە ئەم شارە سووتەمەنی و خەڵوز وشتی تری زۆر زۆرە... وە بە باشی ئەزانین کە باسی لەوە بکەین کە لە دەیان شۆین، کانی وبیری نەوتی تێدایە وە لەو شوێنانە (بناری گل دیی تازە شار ودێهاتەکانی عەشیرەتی لەک) بە بێ ئەوەی ترومپا وپاڵفگەی نەوت دابنرێت لەو سنوورەدا وئەم ناوچەیە تا کاتی روخاندنی رژێمی بەعس بە ناوچەی قەدەغە کراو ناو دەبرا لە نێوان سوپای عێراق وهێزی پێشمەرگەی کوردستان، وەخەڵکی ئەو گوندانە سودیان لەو کانی نەوتانە وەرگرتوە لە کاتی گەمارۆی ئابووری لە سەر کوردستان لە دوای راپەرینە مەزنەکەی بەهاری ساڵی 1991 وە تا کاتی روخاندنی بەعس لە 2003.
لە ساڵی 1970 سەر ژمێری شاری دووز خورماتوو گەیشتۆتە (86742) لەوانە (25081) لە ناو شار و ناحیەکانی و دەوروبەری و (61661) لە لادێیەکانی.
دووز خورماتوو لە میژووی کۆندا...
لەم شارەدا پارچەیەکی کۆن دوزراوەتەوە کە دەیسەڵمێنێت شارەکە هەوارگەیەکی کۆنە و دەگەرێتەوە بۆ سەدەکانی پێشوو تێیدا ئەڵی ناوی ئەم شارە ناسراوە بە (خرشیتو) یان (خرشیتوم) وشەیەکی ئەکەدیە و هاتووە لە یەکێک لە نووسراوە مسمارییەکان (المدونات المسماریە) لە کاتی ئەکەدییەکان وسەرجەلەی حوکمرانی (ڕور) ی سییەمدا باسی پاشاکەی دەکات کە ناوی (مارهونی) یە و ژیاوە لە سەردەمی حوکمی پاشای سۆمەری (یورسین) وپاشای (اردکینا) کە وڵاتەکەی جیا بووە لە ناوی (خارشا) یان (خروشیتوم) وە تا کاتی کورەکەی (ابتاویر) وپاشا (بازامو) کە لە سەردەمی پاشای سومەری (شولکی) دووەم پاشای گشتی سەرجەلەی حوکمرانی (ڕور) سییەمدا ژیاوە کە حوکمڕان بووە لە نێوان ساڵانی (2049 – 2041) پێش زاینی، وە لە کاتی بابلییەکاندا هەستان بە دروست کردنی قەڵایە داڵدەی بۆ میدییەکان بە ناوی (دز خورشید – قلعە الشمس) بە زمانی ئاری کۆن ولەگەڵ پێشکەوتندا ناوەکە گۆرا بۆ بە (دز خورمات) و لە راستیدا ئەم رایە زۆر نزیکە لە باوەرپێکردنەوە لە گشت ئەو رایەکانی تر لە سەر ریچەلەکی ناوی شارەکە، وا باس دەکرێت شاری (کفری) دراوسێ ی جیا بۆتەوە وەکو وڵات لە کاتی حوکمی پاشا (شولکی) وناوی کفری لە نزیک (3000 ساڵی پێش زاینی) ناسرابوو بە (کیرو کیماش).
شایەتی مێژووناسەکان پێویستە:-
(المنشی و البەغدادی) لە سەر دووز خورماتوو ئەڵی نێوان دووز خورماتوو و کفری (7) فراسخ (رحال) ئەڵی لە نێوانیاندا رووبەری (قوری چای) هەیە ولەو شوێنەدا عەشیرەتی بەیات دادەنیشێت وە بە هەرسێ زمان قسە دەکەن (کوردی، عەرەبی، تورکی). هەندێکیان سوونە مەزهەبن وەئەوانی تر شیعە مەزهەبن، لەم شارەدا لە رووی سروشتیەوە ئەڵی زۆر دەوڵەمەندن وەکو (گەج، باروت، خەڵوز) وە لە سەر شاخی ئەم شارە قەڵایەک دروست کراوە بە گەچ وچوار دەرگای هەیە. زۆربەی دانیشتوانی ئەم شارە ئارەق خۆرن وە دەنگێکی خۆشیان بەلاوەیە ولە بواری موزیک ژەنیندا لە هەموو جۆری شارەزای باشیان هەیە، بە دوو زمان ئەدوێن (کوردی، تورکمانی) وە زۆر رێز لە میوان دەگرن، هەزار خانووی تێدایە ودائیرەی پۆستی بەریدیشی لێیە.

بەڵام (جیمس ریچ) ئەڵێ کە کاتی رێی کەوتۆتە ئەم شارە ساڵی (1820) زاینی دەربارەی ئەم شارە ئەڵێ بیری نەوتی تێدایە بە قوڵی (15) پاە لە سەر ئەو رێگایە کە بەرەو چیاکانی شارەکە دەرۆیت، وە لە نزیکی خوێیشی تێدایە وبیرێکی نەوتی تر هەیە لە باشوری شارەکەدا، وە کۆی گشتی سودو قازانجی ئەو بیرە ساڵانە دەگاتە (20) هەزار قورش و دابەش دەکرێتە سەر بنەماڵەی (الدفتردار) باوکی عمر بەگ کە خاوەن گەنجینەیە وە درێژەی پێ دەدات وئەڵێ خەڵکی ئەم شارە ساڵانە خۆشی وشادی ئەکەن وقوربانی زۆر لە مەر و بزن سەردەبڕن کە هەموو ساڵی ئەو بیرانە پاک بکەنەوە. وئەبێت بڵێن ئەم چاو لە یەک برینە ئەگەڕێتەوە بۆ کۆن، وەریان گرتوە لە کۆنەوە تێگەیشتنی وایان هەیە کە ئەم بیرە نەوتانە بەرهەمی زۆر تر دەبێت.
دووز خورماتوو وئامادەبوونی فروانی لە خەباتی نیشتمانی:-
هیچ کاتی شاری دووز خورماتوو دەست بەردار نەبوە لە خۆ ئامادەکردن لە شۆرش و راپەرینەکاندا وە ئامادەبوونی راستی خەڵکی کوردستان بەرامبەر هەر شتێک کە زەرەری گەیاندوە بە گەلی کورد. ئەگەر لاپەرەکانی میژوو هەڵبدەینەوە لەم شارە ئەبینین ئامادەبوونی خەڵک چۆن بەردەوام بووە. لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا لە ساڵی (1914) زاینی نامق ئاغای داودە کۆمەڵی خەڵکی کۆکردۆتەوە و بەرەو شوعەیبە لە بەسرە بەرێ کەوتوە لەو هێزانە بوونە کە سەر بە (شیخ مەحمودی حەفید) بووە لەوی لەگەڵ هۆزو عەشیرەتەکانی فوراتی ناوەراست بەشداریان کردوە بەرامبەر ئنگلیز کە هێزەکانیان لە شاری بەسرەی باشوری عێراق جێ نشین بوون و شایەتحاڵان باسی ئازای نامق ئاغا دەکەن لە کاتی شەرەکەدا چەند قارەمانانە شەری کردوە دژ بە هێزەکانی ئینگلیز بە خەنجەرە کوردییەکەی تا وەکو شەهید بوە لە مەیدانی جەنگدا وە لەوی بە خاک سپێردرا وە گۆرەکەی تاکو ئێستا وەکو شتێکی پیرۆز سەردانی دەکرێت لەلایەن خەڵکی ئەو ناوچەیەوە، وە ئەگەر باسی رفعت ئاغای داودە بکەین کە یەکێکە لە هەرە سەرکردە قارەمانەکانی عەشیرەتی داوێیە کە یەکێکە لە عەشیرەتە گەورەکانی کورد لە ناوچەی گەرمیان سەرکردەی یەکێک لە خیڵەکانی داودەی کرد بۆ پەیوەندی کردن بە شۆرشی ئیبراهیم خانی دەلۆوە بۆ رزگار کردنی شاری دووز خورماتوو وە توانی لە ماوەی چەند رۆژێکدا شارەکە رزگار بکەن. وە لەو شارەدا ئەنجومەنێکی حوکمرانی مەحەلی دامەزراند و هەلبژاردنێکی ئەنجامدا بۆ ئەنجومەنی شارەوانی. وە کاتی ئینگلیز هەوڵی دووبارە کۆنترول کردنی شارەکەیدا بە هاریکاری پیاوانی خۆیان یەکێک لەوانە (شێخ حەمیدی تاڵەبانی) بوو، بەڵام جارێکی تر رفعت ئاغای داودە هەستا بە پاراستنی شاری خورماتوو لە دژی ئینگلیز وای کرد سوپای ئینگلیز تێک بشکی و رووبکەنە دیی (ئەلبو سەباح) جارێکی تر سوپای ئینگلیز هەوڵیاندا بە فرۆکەی جەنگی مەلەکی رفعت ئاغا دور بخەنەوە وە رزگاریان لیی بێت بەڵام ئەم جارەش شکستیان هێنا.
لە راستیدا شێخ مەحمودی حەفید پەیوەندیەکی بتەوەی هەبووە لەگەڵ سەرۆکەکانی عەشیرەتی داودە دا وە جارێکیان شێخ مەحمود نۆینەرێکی خۆی دەنێرێ بۆ لای (حسن بەگی داوی) لە گوندی (شاەسەیوان) نزیک خورماتوو بۆ خۆ ئامادەکردن بۆ شەڕی (ئاوباریک) وە لە راستی دا روون وئاشکرایە رۆڵی هۆزە و عەشیرەتە کوردیەکانی ناوچەکە لەو شەرەدا بە دەیان شەهیدو قوربانیان بەخشی لە پێناو رزگاری وسەرفرازی گەلەکەیاندا...
وە لە کاتی هەڵگیرساندنی شۆرشی ئەیلولی مەزندا لە ساڵی (1961) کۆمەڵی لە لاوی ئەم شارە پەیوەندیان کرد بە ریزەکانی شۆرشەوە وە دروستکردنی مەفرەزیەکی تایبەت و رێژەیان بەرەو بەرزبوونەوە دەچو رۆژ لە دوای رۆژ وە لە کاتی شەهید بوونی بەشێک لە لاوی خوێن گەرمی شاری خورماتوو کۆمەڵیکی تریان پەیوەندیان دەکردە ریزەکانی شۆرشەوە، هەتا وای لێ هات لە مەفرەزوە بون بە پەل و دواتر لق و دواتر بوە (بەتالێون) وناوی نرا بەتالێونی دووزی یەکەم کە سەر بە هێزی کەرکوک بووە وە سنووری چالاکیان لە باشوری کەرکوکەوە تا چیاکانی حەمرین بووە وە بە یەکەم بەتالیون ناسراوە کە جێگای رێز و ستایش بووە لە لایەن سەرۆکی شۆرش (مەلا مستەفای بەرزانی) وە لە رێگەی ئێزگەی گەلی کوردستانەوە سوپاس نامەیان بۆ خوێندرایەوە پێش کاتێکی کەم لە پیلانە شومەکەی جەزائیر. وە لە شۆرشی ئەیلولدا لە شاری خورماتوو کۆمەڵی کادر و پێشمەرگەی ئازاو بە توانا پەیدا بوون وەکو (حەمەی لالە عەزیز، عەلی حەبە، عەباس خەیات، ئەحمەد فەتاح عەبدولڕەحمان ئاغا ناسراوە بە (ئەحمەد خانم)، ئەحمەد قوشەلانی، خورشید تالام، محەمەد عەلی فارس، حاجی هیدایت عزیز نوجولی، حاجی کەریم ئەحمەد، کادر حسین تەیار، دەرویش نوری، محەمەد عەلی نەجم، مام خدر لەک، رەشید توتنچی، حاجی مەحمود توتنچی، وبراکەی حاجی جومعە توتنچی، مەلا رەزا ئەحمەد عەبدولڕەحمان، حمە رەحیم بارنەوەری) وە کۆمەڵی خەڵکی تێکۆشەری ئەم شارە گیانی خۆیان کردە قوربانی لەو کاتەدا لەوانەش (عیزەدین عەلی حوسین، نوری لەکی، نەجمەدین عەلی، مام حسن چەتە، سلیمان ئیبراهیم قادر، عەزیز عەلی حەبە، فایق جوامیر، مەلا حەیدر (کە لە سێدارە درا لە لایەن رژێمی بەعسەوە کە سەرۆک مەسعود بەرزانی زۆربەی لاپەرەکانی کتێبەکەی دەربارەی شۆرشی ئەیلول نووسیویەتی و تەرخانی کردوە بۆ باسی ئەم شەهیدە قارەمانە) ئەنور جەعفەر، وشەهید غرباو تورکمانە لە ساڵی (1976) لە سێدارە دراوە)
و لە دوای شکست هێنان بە شۆرشی ئەیلول و بەرپابوونی شۆرشێکی تازە لە گۆرەپانی سیاسی کورد دا بە ناوی (یەکێتیی نیشتمانی کوردستان) وە کۆمەڵی لاوی ئەم شارە هەستان پەیوەندیان کرد بە شۆرشەوە وە رۆڵی بەرچاویان هەبووە لە ریزەکانی شۆرشی نویی گەلەکەمان و بە دەیان شەهیدو قوربانیان دا لە پێناو ئەم رێبازەدا ئەگەر باسی ئەو شەهیدە قارەمانانە بکەین وەکو (محەمەد زەنگنە، حسین محەمەد ئەحمەد، سید مالک سید محەمەد بابا ناسراو بە (سەرهەنگ)، غایب عەلی حەمید کە سەربەرشتیاری کەرتەکەی دەکرد بە پلەی ئەندام کەرت، نامق سدیق سەعید، کادری سیاسی مستەفا عەلی ئەمین، مەجید دووزی، بایز حەمید، ئەحمەد نسرالدین، ئازاد عەبدوڵڵا بەرغەش، ئاسو کەرکوکی، جەلال جەبار، ئازاد رەشید، نادر مەجید جوامیر، عادل قادر، شوکر قەڵایی، غایب رحمن، عەلی مەردان، سید ئیبراهیم ئەحمەد خەلیل، غالب ئەمین... وهتد)
راپەرینە مەزنەکەی بەهاری ساڵی (1991) ی شاری خورماتوو و رۆڵی بەرچاوی خەڵکی شار
دیارە راپەرینەکەی ئاژاری ساڵی 1991 بە یەکێک لە هەرە گەورە رووداوە گرنگەکانی گۆرەپانی سیاسی ومێژووی دەناسرێت، وە حوکومەتی هەرێمی کوردستان بەرهەمی ئەو راپەرینەیە، وبەشداری کردنی خەڵکی شاری خورماتوو لەو راپەرینەدا پێویست بەوە دەکات زۆربەی ئەو کەسانەی ماونەتەوە لە ژیاندان و شایەتحاڵی ئەو راستیەن بۆ باس کردن لە سەر ئەو رووداوە مێژوویە، ئەو راپەرینەی کە بە یەک دەست لە رژێمی بەعسی دا ئەویش تێکەل بوونی پێشمەرگە وە شانە چەکدارەکانی (نهێنی) ناو شار کە سەر بە رێکخستنەکانی ناو شار لەگەڵ جەماوەردا بۆ لیدانی دامودەزگاکانی بەعس لەو شارەدا، لە دوای رزگار کردنی شاری کفری لە بەرواری 10-03-1991 بە سەرپەرشتی شەهید (حەمەرەش) دواتر ئەو هێزەی کە شاری کفری رزگار کرد بەرەو شاری خورماتوو بە رێکەوتن و پەیوەندیان کرد بە مەفرەزەکەی (کاک عوسمانی حاجی مەحمود) کە سەر پەرشتیاری قۆلی دووز خورماتووی دەکرد ولە کات ژمێر (3) عەسر لەو رۆژەدا چەکدارەکان و پێشمەرگە قارەمانەکانی شاخ لەگەڵ رێکخستنە نهێنیەکانی ناو شاردا تێکەڵ بوون و لەگەڵ خەڵکی چەوساوەی شاری دووز خورماتوو بە دەستی بەعس ودار ودەستەکەی هەڵسان بە ڵێدانی نیشانەکانی دامودەزگەکانی درندەی بەعس هەر لە (ئەمن و مقر حزب و ئیستخبارات) نەیان توانی بەرگری لە خۆیان بکەن بۆیە کۆمەڵ کۆمەڵ خۆیان دەدا بە دەستەوە. وە هیچ شتێکی تر نەما تەنها چیاکانی حەمرین نەبێت کە سنووری سروشتی کوردە کە چەندین ساڵە خەبات لە پێناویا دەکات. بەڵام لە بارودۆخێکی کتوپردا کە روویدا بۆ دواخستنی هێزەکان بەرەو چیای حەمرین وە لەوێشەوە بەرەو بەغدای پایتەخت. وە ئەو کۆسپەی دروست بوو لە بەردەم ئەو هێزەدا هۆکاری هێزە بە کرێ گیراوەکانی (مجاهدی خلق) ئیران بوو کە بارەگایەکیان لە نەوجول بوو لە باکوری رۆژئاوای شارەکەوە وە دوای رزگار کردنی شارەکە ئەو سەربازگەیەی کە لیی بوون بە جێیان هێڵاو بەرەو باشوری بەغداد بە رێکەوتن لە سەر شەقامی سەرەکی کە دەکەوێتە ناوەراستی شارەوە کە زانیان شار رزگار کراوە نوێنەریەکیان لە خۆیان نارد بۆ لای هێزی پێشمەرگە وتیان ئێمە هیچ حەقمان نیە بە سەر ئێوەوە بەس ئەوەنە داواکاریمان هەیە رێگامان بۆ بکەنەوە بۆ ئەوەی بگەینە سەربازگەکەمان کە لە (عڤیم) ە کە نزیک شاروچکەی خالێە وە دوای ئەوەی کە وەڵامیان ورگرد بۆ ئەو مەبەستە رێگایان پێ درا لە دووز دەرچون بێ ئەوەی هیچ کەسێک دەستیان لێ بوەشێنێت وە دوای پەرینەوەیان لە پردەکەی (ئاوەسپی) هەڵسان بە تۆپ بارانی خەڵکی شارەکە بە گولە هاون بە هەموو جۆرە چەکێک وە لە ناحیەی سلیمان بێگ نیشتەجێ بوون. دور لەوەی کە مەبەستیان رۆیشتن بێ بۆ شوێنی خۆیان لە عزێم. وای کرد رژێمی بەعس بتوانێ سەر لەنوی هێزەکانی خۆی دووبارە کۆبکاتەوە. لە بەر چەند هۆیەکی ستراتیجی ئەم شارە و خۆبەستنەوەی لەگەڵ چەند شەقامێکی سەرەکی کە دەیبەستێت بە خۆیەوە وەکو رێگای خوشکەر بەرەو تکریت ئەمە لە رووانەگەیەکەوە وە لە رووێکی ترەوە رێگای بەغداد وە رژێمی بەعس هەستا بە پەلە هێزێکی گەورە دروست بکات وە ئەو هێزە بدات بە دەستی گۆر بە گۆر (بارق حاج حنگە) کە رژێمی بەعس دەیان جار نیشانەی ئازایەتی پێ بەخشیوە وە بۆ ئەو هەموو کارە چالاکانە ئەنجامی داوە بەڵام دوای ئەوەی حونتە ئەم شەرەی دواییە لەگەڵ خەڵکی شاری دووز خورماتوو کە تێیدا دۆرا بە دەستی راستی خۆی و وە بە دەمانچەکەی خۆی کە دەیان جار نیشانی ئازایەتی کرد بە باڵایدا لە کۆتایدا هەر خۆی کوشتی دوای ئەوە دکتاتور کوری مامی خۆی (علی حسن المجید) کە ناسراوە بە عەلی کیمیاوی بۆ خۆ ئامادە کردن وناردنی بۆ سەرپەرشتی کردنی ئەو شەرە لە سنووری شاری کەرکوکدا لە رێگای فرۆکەیەکی هەلیکۆپتەرەوە لە دوای ئەوەی شاری کەرکوک رزگار کرا لە رۆژی نەوروزدا لە بەرواری (21-03-1991)
لەم شەرەدا کە تێیدا بەعس بە هەموو قورسای خۆی بەشدار بوو وە لەگەڵ موجاهیدی خلق بەرامبەر هێزی پێشمەرگە و خەڵکی بە شەرەف و قارەمانی شاری کەرکوک بۆ ماوەی (9) رۆژ شەر لە نێوان خەڵکی شار و هێزی بەعسدا بەردەوام بوو، دەیان کەسی بێتاوان بوون بە قوربانی وشەهید بوون لە پێناو خاکی کوردستاندا. وە بەدەیان ئامێری جەنگیان سووتاند لەوانە زرێپۆش و تانک وە لەم شەرەدا کە لە پێنچ قۆڵەوە دەستی پێکرد وەدەیان پێشمەرگەی شۆرش گێرو قارەمان بوون بە قوربانی لە سەروی هەموویانەوە (شەهید حمە رەش ئەندامی سەرکردایەتی هێزی پێشمەرگەی کوردستان، شەهید سوڵتان حەمید، ێالح محەمەد حسین (کاکە)، نادر مەجید جوامیر، ئەحمەد زەرداوی، شوکر قەڵایی، ئازاد رەشید، رمزی حسین، کمال سابیر قازی، کەریم خلیل... وهتد)
ولەو شەرەدا نزیکەی (390) کەسی بێ تاوان شەهید بوون لە ناویاندا منداڵ و گەورە وبچووک بە هۆی ئەو تۆپ بارانە کوێرانە کە ئاراستەی ناو شاریان دەکرد لە فرۆکەخانەی حلیوە کە نزیکەی (15) کلم لە خۆرئاوای شارەکەوەیە.
هەستان بە دابەش کردنی شار بۆ پێنچ قۆڵ بۆ بەرگری کردن بەم شێوەیە:-
1- عوسمان حاجی مەحمود کە بووبە لێپرسراوی سەرکردەی گشتی هێزەکە لە دوای شەهید بوونی (شەهید حمە رەش).
2- رێگای تکریت کە دەکەوێتە خۆرئاوای شارەکەوە بە سەر پەرشتی تەیب برای شەهید (سوارە).
3- رێگای بەغداد لە باشوری شارەکەوە بە سەر پەرشتی شەهید مەجید دووزی وجەبار مەلا عەلی.
4- قۆڵی مەشروعەکە لە نزیک سایلۆکەوە بە سەر پەرشتی (شەهید حەمە ئەخە).
5- رێگای کەرکوک کە دەکەوێتە باکوری شارەکەوە بە سەر پەرشتی (مەلا سەعید ئەحمەد محەمەد) جێگری پێشووی پارێزگاری کەرکوک بووە.
6- قۆڵی چیای (هەنجیرە) لە رۆژئاواوە بە سەر پەرشتی (ملازم عباس و شەهید حەمە دووزی).
7- قۆڵی خوێکە بە سەر بەرشتی شەهید (سوڵتان حەمید).
ئەو هێزانەی حکومەت کە دابەش کرابوون بۆ لێدانی شارەکە لەم هێزانە پێک هاتبوون (لیواکانی 65، 68، 62 لە هێزی تایبەت، لیوای مغاویر دوو کە سەر بە فەیلقی دووە، هێزی بارق، تەشکیلەی سیف القائد، یەکەی سەربازی سەرکردایەتی سێ پاسەوانی سنوور، تەشکیلاتی جیش الشعبی و جاشە خۆفرۆشەکانی کورد) (بۆ زانیاری زیاتر لە سەر راپەرینەکەی شاری خورماتوو ئەتوانی سەردانی کتێبی (شعلە الانتفاچە فی محرقە مدینە گوز – عپمان حاجی مەحمود) لە بڵاوکراوەی بەشی راگەیاندنی کە سەر بە مەڵبەندی (3) ی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان).
سێ گۆشەی (تەعریب و تەبعیس و تەهجیر)
ڕژێمی بەعس لە دوای دەسەڵات گرتنی بە سەر عێراقدا هەوڵی جدی داوە بۆ گۆرینی راستی دیموگرافیای سنووری کورد کە دەیبەستی بە پارچەی تری خۆیەوە ئەویش عەرەبستانە هەر بۆ ئەو مەبەستەش سیاسەتی بە عەرەب کردنی خەڵکی ئەو سنوورە وە وبە بەعسی کردنیان بە زۆر وبە دەرکردنی کورد لە خاکی خۆی ورەوانە کردنیان بۆ هەولێر و دهۆک و سلێمانی لە پێناو ئەم سیاسەتەدا مەلاین دیناری بە کار هێنا بۆ ئەو بەرنامە شۆڤینیەی کە پارەکەشی لە نەوتی خاکی کوردستان دەری ئەهێنا.
دیارە شاری دووزخورماتوو یەکێکە لە هەر شارە گرنگەکانی بەرنامەی بەعس بۆیە لە پێناویا هەموو قورساییەکی خۆی بە کار هێناوە کە هەستا بە دابرانی دووز لە کەرکوک وبەستنی بە پارێزگای (سەڵاحە دین) ەوە وەمەبەست لەم بڕیارە درندانەی بەعس ئەوە بوو کەم کردنەوەی رێژەی کورد لە سنووری سروشتی خۆی کە کەرکوکە کەم بکاتەوە. ئەمە لە روانگەیەکەوە وە لە روانگەیەکی ترەوە کورد ببێت بە کەمینە لە پاریزگای (سەڵاحە دین).
وە دواتر هەستا بە دروست کردنی ئۆردگای نیشتەجێ بوون بۆ ئەو عەرەبە هاوردانەی کە هێنایانی بەناوی عەرەبی شۆڤینیەوە و ناویان لێ نرا وەکو (یافا) و (حیفا) ئەمیش بۆ دروست کردنی سنوورێکی جیابوونەوە لەنێوان گەلی کورد وگەلی فەلەستین کە هەردو لایان وەکو یەک هاوپەشی خەباتن لە پێناو رزگاری خاکەکەیاندا وئەم جۆرە سیاسەتانە لە پەیرەوی زایونیەوە وەری گرتوە کە رۆلێکی بەرچاویان هەبوە بۆ گەیاندنی بەعس بۆ لوتکەی دەسەڵات لە ئێراقدا.
وە لە سەر زمان حالی (علی ێالح السعدی) یەکێک لە سەرکردەکانی رژێمی پێشووی بەعسە لە ساڵی (1963) ئەڵێ (اتینا الی الحکم بقگار امریکی) ئێمە بە قەتاری ئەمریکی هاتین بۆ دەسەلات لە ئێراقدا.
ئەگەر تەماشای ئەو شەرمەزاریە عەرەبیە بکەین کە هۆکاری رژێمی بەعس بوو لە ئەنجامی ئەو هەموو شەرو پێکدانانەی کە چەند هەرەمەکیانە مامەڵەی کردوە ئەم حیزبە.
دواتر هەستا بە دەرکردنی ماڵە کوردەکان و وە رەوانە کردنیان بەرەو باشوری ئێراق یان بۆ (ناوچەی بە ناو ئوتونۆمی) کە هەوڵی دەدا لە چوار چێوەی سێ پارێزگاکەدا بێت.
وهەستان بە دابەش کردنی هەزاران دۆنم زەوی کشتوکاڵی بە سەر بنەماڵەی خۆیان بە تایبەتی (بەرزان تکریتی زر برای ێدام) کە گەورەترین کیلگەی مریشکی تێدا دروست کردبوو بێجگە لەمەش رژێم هەستا بە دروست کردنی (مەشروع ێدام الاروائی) بۆ سەرنج راکێشانی عەشیرەتە عەرەبەکان بۆ ناوچەکە وئەم بەنداوە نزیکەی یەک میلۆن ونیو دۆنم لە زەوی دابەش ئەکات بە سەر ئەو ماڵانەدا سەرای ئەو زوڵمو زۆرەش هەستا بە دروست کردنی فرۆکەخانەی (حلێوە) ی سەربازی بۆ لێدانی شۆرشی کورد وگوندەکانی دەوروبەری ئەو سنوورەو سوتماتکردنی ناوچەکە بە بیانووی ئەوەی گوندە کورد نیشینەکان هاوکارو پشتیوانی هێزی پێشمەرگەن بەر لە پرۆسەی ئەنفال.
شاری دوز خورماتو و پرۆسەی بەدناوی ئەنفال:-
هیچ شوێنێک لە کوردستاندا وەکو سنووری گەرمیان بە گشتی و سنووری شاری دوز خورماتو بە تایبەتی زەرەرمەند نەبووە لە شاڵاوی رەشی ئەنفالدا هەموو دێهاتەکانی روخاندو سووتاندی و بە تاڵانی برد هەر لە گوندەکانی سەر بە عەشیرەتی (داودە و زەنگنە و لەک و بناری گل) بە سەریاندا و دەست گیرا بە سەر خەڵکی ئەو ناوچانەدا لە دوای ئەوەی کە خۆیان دا بە دەستەوە بە رەزامەندی خۆیان وایان زانی کە حکومەتی بەعس لە سەر بەڵینەکەی خۆیەتی کە پێیانی دابوو ئەویش (لێ بوردنی گشتیە) و ئەو هەموو منداڵ و پەککەوتە و ژنەی خستە ژێر سزاوە بێ ئەوەی هیچ تاوانێکیان هەبێت، رژێم هەستا بە کۆکردنەوەیان بە زیلی سەربازی بۆ شۆینی نە ناسراو وە هەر بەشێک لەم خەڵکانە بە شێوەیەک زیندە بە چاڵ کران، هەندێکیان وەکو خەڵات بەخشران بە وڵاتانی دراوسێ کە بە برا و هاوری دەدرێن لە قەڵەم وهەندێکی تریان فرۆشران وەکو چۆن لە کاتی جاهیلێت دەفرۆشران لە بازاری رەشدا و هەنێکی تر لەوانە چەکی قەدەغەکراویان پێ تاقیکرایەوە بە زیندویەتی و لەم بارەیەوە دەیان بەڵگەنامە کەوتۆتە بەر دەستی هاوڵاتیان ودامودەزگاکانی حکومی وحیزبی و رێکخراوەی بۆ ئەم راستیانە، کۆمەڵێکی زۆریان بە زیندویەتی خرانە شێر خاکەوە لە گۆرە بە کۆمەڵەکانی باشوری عێراقدا تەنها هەندێکی رزگاری بوو لەو کارەساتە وە لە نێوانیاندا منداڵی بە ناوی تەیمورەوە توانی خۆی رزگار بکات ودەربچێت لەو گۆرە بە کۆمەڵە کە بەشێکیان بە زیندویەتی دەخرانە ئەو گۆرە بە کۆمەڵانەوە وایان زانی بوو هەر هەموویان مردون وکابرایەکی بەدەوی خەڵکی سەماوە ئەم منداڵەی بە خیۆ کرد و هەستا بە تیمارکردنی ئەو برینانەی کە هەیبوو کە لە ناو چاڵەکەدا تووشی بوو وە هەستا پاراستی لە لای خۆی بۆ ماوەیەکی زۆر تا توانی ئەم کابرا قارەمانە بچێتە کوردستان وە خزمو کەسوکاری تەیمور بدۆزێتەوە لە ناحیەی رزگاری (سمود) وە کۆمەڵی رۆژنامە نووسی بیانی توانیان چاویان پێ بکەوێت وە چاوپێکەوتنی لەگەڵدا ساز بکەن لە نێوانیاندا رۆژنامەنووسی ئەمەریکی (جوناپان راندل) وە هەستی کرد کە مەترسی لە سەر ژیانی ئەم منداڵە هەیە کە دەژێت لە شوێنێکدا نزیکە لە بارەگای سەربازی عیراقیەوە و دامودەزگاکانی ئەمنی وئیستخباراتی رژێم بۆیە بە پەلە هەستا بە ئاگادار کردنەوەی هەڤاڵ مام جەلال وە وتی مەترسی گەورە لە سەری هەیە وای کرد هیرۆ خانی خێزانی هەستا تەیمور بگرێت بە خۆیەوە وەکو منداڵی خۆی بێپارێزێت کە شایەتحالی زیندوە لە سەر کارەساتی ئەنفال کە نزیکەی (182) هەزار خەڵکی بێ تاوان تێیدا رۆی، وە لە دوای ئەوەش چەند کەسێکی تر گەرانەوە لەوانە، یەکێکیان خەڵکی شاری دووز خورماتووە کە رزگاری بووە لە مردن وە لە لایەن رۆژنامەنووسی کورد عارف قوربانیوە چاوپێکەوتنێکی دورو درێژی لەگەڵیدا ساز کرد لە سەر ئەنفال کە دواتر هەستا بە چاپکردنی لە سەر شێوەیی نامیلکە بڵاوی کردەوە لە کوردستاندا. وە لە دوای رزگار کردنی بەشێک لە کوردستان هیچ هەوڵی نەدرا بۆ ئاوەدانکردنەوەی ناوچەی داودە لە دووز خورماتوو لە بەر ئەوەی لە چوار چێوەی ئەو ناوچەیەدایە کە بە ناوچەی قەدەغە کراو ناسراوە لە نێوان هێزی پێشمەرگە و سوپای رژێمدا وە لەو دێهاتانەی کە ئاوەدان کراونەتەوە تەنها ئەمانەیە (وارانی سەرو، وارانی خوارو، لەفتی ئاغا، چەوری، ساڵەیی، عەرەب ئاغا، گەرمک، زنانەی سەرو، زنانەی خوارو، مەحمود بەگ، گوندی حەسەن، باشتەپە، عومەر ێوفی) وە بەشێک لە گوندنشینەکان ئێستا لە کۆمڵگاکاندا دژین کە لە ێمود و بنی ێلاوە و کەورکۆسک... وهتد وهیچ لە رێکخراوەکان دەستی یارمەتیان بۆ درێژ نەکردون.
رۆڵی رووناکبیران و رۆشنبیرانی شاری دووز خورماتوو:-
سەرەرای ئەو هەموو کۆسپ و دۆزەخ وکارەساتەی کە بە سەر ئەم شارەدا هاتووە وە پەیرەوکردنی سیاسەتی تەعریب کردن و بە قەدەغە کردنی خەڵکی ئەو شارە لە بچوک ترین مافی خۆی ئەویش زمانی دایکە، بەڵام رۆشنبیران و رووناکبیرانی ئەم شارە کۆڵیان نەدا لە هەر هەموو ئەو دژایەتیەی کە لە لایەن رژێمەوە دەرحەق بە کورد ئەکرا وە دەیان شاعیر و نووسەری تێدا هەڵکەوت لەوانە شاعیری کلاسیکی (محاکی) و (محەمەد خورشید رەشید ئاغای دوراجی) (دوراجی) گوندێکی سەر بە ناوچەی داودەیە و دەکەوێتە نێوان کفری و دووزەوە، وە (سەقمی) وە (حەمەکە) وە (زەمان ئوغلو – شاعیرێکی تورکمانیە) وە ئەگەر باس بکەین لە وتەبیژان شاعیر و گۆرانی بێژی تورکمانی بە ناو بانگ ئەکرم دوزلو و شاعیر ئیکرام عەلی ئەمین و برایان عەبدوڵڵا تایر بەرزنجی و هاشم عەبدوڵڵا بەرزنجی و لە بواری چیرۆکدا چیرۆکنووسی ناودار (زوهدی الداودی) خاوەنی رۆمانی (الزنابق التی لا تموت) و ئێستا چەند ساڵێکە لە ئەلمانیا دەژێت و چێرۆکنووسی ناودار ئەحمەد محەمەد ئیسماعیل خاوەنی چێرۆکی (دارەکەی بەر مالمَمان – تلک الشجرە النابتە قبالە منزلنا) و (ئەسپ – الفرس) و (لە سێبەری ئەسپە شێدا – تحت مڤلە الفرس) و چێرۆکنووسی داهێنەر محەمەد ئەمین محەمەد خاوەن کتێبی (ئەبێ و نابێ – یجوز ولا یجوز) وە (رایەکی زمانەوانی – وجهە نڤر لغویە) وە چێرۆکنووس نجیب گەرمیانی خاوەنی باشترین کتێب دەربارەی ئەنفال و خواڵیخۆشبوو جمال سابیر قازی و لە رووی رۆشنبیری و کۆمەڵایەتی و ناودارانی پیاو ماقوڵانی شاری خورماتوو لەوانە عەبدولکەریم مەحمود سەفەر ئاغای زەنگنە و غزائی ومام عەبدوڵڵا ئەمین نایف ناسراو بە (عەبدوڵڵا بچووک) ومام زیدان و حمە ئەمین داودی کە نامە گۆرینەوەیان دەکرد لەگەڵ وێژەری گەورەی کورد کێوی موکریانی و مەلا عارف و مامۆستا و دکتۆر غالیب داودی خاوەنی کتێبی (الداودیە فی ماچیها وحاچرها) وە لە خۆشنووسان خۆشنوسی خوالێخۆشبوو ێفوەت مەحمود ندیم کە یەکێکە لە خوێندکارەکانی دەستی خۆشنوسی گەورەی عێراقی ناودار (هاشم الخگاگ) کە بووە بە یەکێک لە هەر خۆشنوسەکانی عیراق وکوردستان وە براکەی نووسەر و هونەرمەندی شێوەکاری وە رەخنەگر عەبدولحەکیم مەحمود ندیم وە بە پێویستی ئەزانین باس لەوانە بکەین کە بە ریشە دوزین بەڵام رۆژگار دوریانی خستۆتەوە لە شارەکەیان وەکو نووسەری پایەدار عەونی داودی و رۆژنامەنووس بیرقەدار سۆران داودی و داوای لێبوردن دەکەم ئەگەر نەم توانیوە ناوی ئەوانی تر بنووسم لە بیرم چوە لە بەر زۆری، وە لە بواری گۆرانی بێژیدا کە گەشتیاری بە ناو بانگ المنشئ البەغدادی ئەڵی لە سەر ئەم شارە نزیک دوو سەدەی پێش ئێستا خاوەنی دەنگێکی خۆشن، کۆمەڵی گۆرانی بێژی ناوداریان تێدا هەڵکەوتوە کە زۆریان خزمەتیان بە گۆرانی کوردی وتورکمانی ناوچەی گەرمیان دووز خورماتوو بەخشیوە. دووز خورماتوو بە یەکێک لە ئەرزیە رەسەنەکان دەناسرێ لە بواری مەقاماتی رۆژهەڵاتی کوردی رەسەن سەرچاوەی مەقامی (قەتار اللە وەیسی) لەوی هەڵهاتوە، وە لە مەقام بێژی گەورەی عێراق یەکەم (محەمەد قوبانجی) لە مەلا سمایلی کفریەوە وەری گردوە وکردویەتی بە گۆرانی لە بەغداد بە ناوی مەقام (قەتار) وبە یەکێک لە مەقامە گرنکەکانێتی لە جیهانی مەقامی عێراقیدا (لە کاتی تردا ئەم بابەتە بە شێوەیەکی گشتی شیدەکەینەوە)، لە گۆرانی بێژەکانی ئەم شارە مامۆستا حسین عەلی (گورجی) شارەزای باشی هەیە لە مەقام لە ئێزگەی کوردی و مامۆستا سەڵاح داودە و گۆرانی بێژان فایق داودە وە نەوزاد داودە ومام عەزیز و کورەکەی ئەحمەد نانەوا وە حەمەی حەسەن قەوان وە مستەفا نانەوا وە ئەحمەد فەرج وە لە گۆرانی بێژانی تورکمان ئەکرەم دوزلو و حەمید دوزلو و نازم عەبد و عەباس جەلال و حەسەن دوزلو و ئەوانی تر...
و لەم شارەدا چەند گروپێکی مۆزیکی دروست کراوە وەکو گروپی کۆماری کە دروست کردنی لە لایەن شەهید مستەفا عەلی ئەمین وە لە ساڵی 1983 وە گروپی کاروان و گروپی تایبەت بە تورکمان و چوار قۆلی قوریات (جۆرێکە لە شیعری چوار قۆڵی کە هەر یەک لە لای خۆیەوە بە جۆرێ ئەو مەقامانە ئەڵێتەوە)
ئەم وتارە شتێکی زۆر کەمە دەرحەق بە باس کردن لە سەر ئەم شارە کە زۆری دا بەڵام هیچی بۆ پێشکەش نەکرا وە لە ئایندەدا گەرانەوەیەکی ترمان دەبێت بۆ نووسین لە سەر ئەم شارە، وە داواکارین لە بەرپرسانی عێراقی تازە ئاورێ لەم شارە بدەنەوە وە نوێبونەوەی بکەن لە دوای ئەو هەموو ماڵ وێرانی و روخاندنەدا کە بە سەریدا هات لە کاتی رژێمی بەعسی پێشوو.
ئەم بابەتە لەلایەن فریاد زەنگنەوە وەرگێڕدراوە.

🗄 سەرچاوەکان
[1]📡 ماڵپەڕ | 🏳️ کوردیی ناوەڕاست | قەیس قەرەداخی - ماڵپەڕی کوردستان نێت

⁉️ تایبەتمەندییەکانی بابەت - Meta-data
🏷️ پۆل:🏰 شوێنەکان
🏳️ زمانی بابەت:🏳️ کوردیی ناوەڕاست
💎 جۆری شوێن / شوێنەوار▪️ شارەدێ
🌐 زمان - شێوەزار🏳️ کرمانجیی ناوەڕاست
🗺 وڵات - هەرێم⬇️ باشووری کوردستان

⁉️ تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
©️ خاوەنی ئەم بابەتە بەسوپاسەوە، مافی بڵاوکردنەوەیی بە کوردیپێدیا بەخشیوە! یان بابەتەکە کۆنە، یاخود بابەتەکە موڵکی گشتییە.
✨ کوالیتیی بابەت: 99% ✔️
99%
✖️
 30%-39%
خراپ👎
✖️
 40%-49%
خراپ
✖️
 50%-59%
خراپ نییە
✔️
 60%-69%
باش
✔️
 70%-79%
زۆر باشە
✔️
 80%-89%
زۆر باشە👍
✔️
 90%-99%
نایاب👏
✔️
ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Mar 16 2010 3:38PM تۆمارکراوە
✍️ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jul 6 2018 3:26PM باشترکراوە
☁️ ناونیشانی بابەت
🔗
🔗
👁 ئەم بابەتە 10,922 جار بینراوە

📚 فایلی پەیوەستکراو - ڤێرشن
جۆر ڤێرشن 💾📖🕒📅 👫 ناوی تۆمارکار
📷 فایلی وێنە 1.0.141 KB Mar 16 2010 3:38PMهاوڕێ باخەوان
✍️ ئەم بابەتە باشتر بکە!
☰ زۆرتر
⭐ بۆ ناو لیستی کۆکراوەکان
💬 رای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!

✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
🏷️ Metadata
RSS

📷 گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🔎 گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!

خورماتوو

📚 فایلی پەیوەندیدار: 6
📂[ زۆرتر...]
🖇 بابەتە پەیوەستکراوەکان: 12
📊 ئامار و راپرسی
1.👁️10 هەزار کوردی خورماتوو پاش ئاوارە بوونیان نەگەڕاونەتەوە زێدی خۆیان
2.👁️خورماتوو.. 885 رووداوی هاتووچۆ رویانداوە
📅 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)
1.👁️21-03-1991
🏰 شوێنەکان
1.👁️کۆکەز
📷 وێنە و پێناس
1.👁️ئاهەنگێکی کۆن لە خورماتو
2.👁️بەدیلی گرتنی سەدان سەربازی عوسمانلی لەلایەن هێزێکی پیادەی بەریتانیەوە لەناو شاری خورماتوو لە 1918-04-29
3.👁️پزیشکێکی بەتالیۆنی 7THی سوپای بەریتانی لەکاتی چارەسەرکردنی بریندارێکی تورک لە خورماتوو
4.👁️رێگای نێوان کفری و خورماتوو
5.👁️گرتن و دیلی کردنی تورکە عوسمانلێکان لەلایەن هێزی پیادەی سوپای بەریتانیەوە لە خورماتوو لە 29-04-1918
6.👁️گرتنەوەی سەنگەرەکانی سوپای عوسمانلی لەلایەن هێزە بەریتانیاکانەوە لە خورماتوو لە 29-04-1918
7.👁️کۆمەڵێک پۆلیس و سەربازی خورماتو
👫 کەسایەتییەکان
1.👁️عارف قوربانی
📂[ زۆرتر...]
🏁 زمانەکان...
🏁 زمانەکان بابەت%
کوردیی ناوەڕاست226,137%61.91
هەورامی61,567%16.85
Kurmancî - Kurdîy Bakûr56,518%15.47
عربي9,738%2.66
کرمانجی - کوردیی باکوور4,701%1.28
فارسی2,246%0.61
English1,756%0.48
Kurdîy Nawerast - Latînî1,181%0.32
Türkçe481%0.13
Nederlands189%0.05
Française188%0.05
Deutsch159%0.04
Pусский59%0.01
Svenska52%0.01
لەکی37%0.01
Italiano35%0.00
עברית29%0.00
Español27%0.00
日本人18%0.00
Ελληνική13%0.00
中国的11%0.00
Fins11%0.00
Norsk10%0.00
Հայերեն10%0.00
🏷️ پۆل...
🏷️ پۆل بابەت%
🔤 وشە و دەستەواژە227,776%62.37
👫 کەسایەتییەکان25,035%6.85
📕 پەڕتووکخانە21,900%5.99
🏰 شوێنەکان20,766%5.68
✌️ شەهیدان18,721%5.12
💬 پەند و ئیدیۆم12,034%3.29
📅 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)10,264%2.81
📝 بەڵگەنامەکان5,017%1.37
📷 وێنە و پێناس4,862%1.33
🚼 ناوی کوردی4,851%1.32
📊 ئامار و راپرسی4,753%1.30
📖 کورتەباس2,491%0.68
☂️ پارت و رێکخراوەکان1,605%0.43
🔣 هەمەجۆرە1,140%0.31
📄 بڵاوکراوەکان (گۆڤار، رۆژنامە و ...)946%0.25
😊 گاڵتەوگەپ730%0.19
🎵 کارە هونەرییەکان551%0.15
💎 شوێنەوار و کۆنینە465%0.12
💚 ئەنفالکراوان422%0.11
👪 هۆز - تیرە - بنەماڵە195%0.05
🌏 نەخشەکان175%0.04
📼 ڤیدیۆ151%0.04
🌳 ژینگەی کوردستان90%0.02
👩 دۆزی ژن82%0.02
🍛 خواردنی کوردی74%0.02
🎥 ئالبومەکان34%0.00
🔧 بەرهەمە کوردستانییەکان30%0.00
🏆 یارییە کوردەوارییەکان17%0.00
🔬 زانست14%0.00
💣 کەلوپەلی سەربازیی بەکارهاتوو لە کوردستان2%0.00
💕 هۆنراوە2%0.00
📕 پەڕتووکخانە...
📕 پەڕتووکخانە - 🏷️ پۆلPDF
💰 ئابووری94
📈 ئامار57
⁉️ ئایین و ئاتەیزم843
📖 ئەدەبی / رەخنەی ئەدەبی512
☭ ئەدەبی کرێکاری44
🐉 ئەفسانە30
📙 ئەنسیکلۆپیدیا8
😞 ئەنفال، هەڵەبجە و جینۆساید207
📖 بیبلۆگرافیا119
📄 بەڵگەنامەیی69
📃 پرۆگرام65
⛑ پزیشکی - تەندروستی86
🎒 پڕۆگرامی خوێندن66
🎒 پەروەردە112
☠ تیرۆریزم48
🌏 جوگرافیا47
📖 چیرۆک405
⚡ چیرۆکەکانی توندوتیژی1
☀️ دۆزی کورد726
📖 دەروونناسی105
📜 راپۆرت180
📰 راگەیاندن167
📖 رامیاری، جیۆپۆلیکیک و پەیوەندیی نێودەوڵەتی780
📖 رۆمان595
☢ زانست77
🌐 زمانەوانی و رێزمان382
👩 ژنان95
🌿 ژینگە4
🎦 سیناریۆ8
👮 سەربازی14
🎭 شانۆ / شانۆگەری177
📘 فەرهەنگ184
🤔 فەلسەفە / هزر315
🏕 گەشتنامە80
🔎 لێکۆڵینەوە239
📖 مافی مرۆڤ10
🚼 منداڵان183
🎵 موزیک16
⚔ مێژوو1,037
🎶 هونەری89
🔣 هەمەجۆرە623
🌼 هەڵبەست913
📄 وتار و دیمانە205
🏀 وەرزش10
🌾 کشتوکاڵ35
🎋 کلتوور / فۆلکلۆر146
📅 کڕۆنۆلۆژیا27
📚 کۆبەرهەم20
💻 کۆمپیوتەر32
👪 کۆمەڵایەتی74
👪 کۆمەڵناسی77
📚 کۆی بڵاوکراوەکان36
📝 یاداشت311
⚖ یاسایی139

Kurdipedia.org (2008 - 2019) version: 11.10
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0,093 چرکە!
☎ +9647701579153 +9647503268282
| ☎ +31654710293 +31619975574