🏠 دەستپێک
تۆمارکردنی بابەت
کوردیی ناوەڕاست
Kurmancî - Kurdîy Bakûr
English
کرمانجی - کوردیی باکوور
هەورامی
لەکی
Kurdîy Nawerast - Latînî
عربي
فارسی
Türkçe
עברית
Ελληνική
Française
Deutsch
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
Pусский
Fins
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
پەیوەندی
دەربارە!
FacebookKurdipedia on Facebook
TwitterKurdipedia on Twitter
Dark modeDark Mode
زۆرتر
Kurdipedia
🔎 English Menu
🏠|📧|دەربارە!|پەڕتووکخانە|📅
🔀 بابەت بەهەڵکەوت
❓ یارمەتی
📏 رێساکانی بەکارهێنان
🔎 گەڕانی ورد
➕ تۆمارکردنی بابەت
🔧 ئامرازەکان
🏁 زمانەکان
🔑 هەژماری من
✚ بابەتی نوێ
📕 شاری سلێمانی ململانێی گروپە کۆمەڵایەتییەکان
ناونیشانی پەرتووک: شاری سلێمانی ململانێی گروپە کۆمەڵایەتییەکان
نووسەر : مامۆستا جەعفەر (فازڵ کەریم ئەحمەد).
دەزگای چاپ : بنکەی ژین.
چاپی یەکەم : 2006
ژمارەی لاپەڕەکان : 300
📕 شاری سلێمانی ململانێی گروپە کۆمەڵایەتییەکان
📷 شاری کەرکوک ساڵی 1913
وێنەیەکی زۆر دەگمەنی شاری کەرکوک لە ئەرشیفی رۆژهەڵاتناسەکانەوە وێنەکە مێژوەکەی ئەگرێتەوە بۆ ساڵی 1913[1]
📷 شاری کەرکوک ساڵی 1913
📖 پەراوێزێک بۆ 16ی ئۆکتۆبەر
ناونیشانی بابەت: پەراوێزێک بۆ 16ی ئۆکتۆبەر

لە مێژووی نوێماندا، خیانەت و خاکفرۆشیی پارتخێڵەکان شتێکی کتوپڕ و چەند شکستێکی کاتی و لێکدابڕاو نییە.
ناشێ تاکە ئاڵقەیەکی مێژوو بگریت و لێی بکۆڵیتەوە، چا
📖 پەراوێزێک بۆ 16ی ئۆکتۆبەر
👫 فەیسەڵ دێهاتی
نووسەر و رووناکبیر. رۆژی 16-10-2021 کۆچی دوایی کرد.
👫 فەیسەڵ دێهاتی
📕 فەرهەنگی کوردی ناوی منداڵان
ناونیشانی پەرتووک: فەرهەنگی کوردی ناوی منداڵان
ڵێکۆڵینەوەیەکی زمانەوانی و دیرۆکییە لەناوی منداڵان
نووسەرو لێکۆڵەر: عەباس سلێمان سمایل
📕 فەرهەنگی کوردی ناوی منداڵان
📕 لەوەتەی هەم پێشمەرگەم بیرەوەریەکانی مامە غەفە
ناونیشانی پەرتووک: لەوەتەی هەم پێشمەرگەم بیرەوەریەکانی مامە غەفە
📕 لەوەتەی هەم پێشمەرگەم بیرەوەریەکانی مامە غەفە
📕 نەتەوەیەک بەبێ دەوڵەت کوردەکان لەسەرهەڵدانی ئیسلامەوە بۆ کازیوەی ناسیۆنالیزم
ناونیشانی پەرتووک: نەتەوەیەک بەبێ دەوڵەت کوردەکان لەسەرهەڵدانی
نووسەر: مایکڵ ئیپێڵ
وەرگێڕان: بادینان محەمەد
📕 نەتەوەیەک بەبێ دەوڵەت کوردەکان لەسەرهەڵدانی ئیسلامەوە بۆ کازیوەی ناسیۆنالیزم
📕 کەسایەتیی موحەممەد هەڵهێنانی مەتەڵێکی پیرۆز
ناونیشانی پەرتووک: کەسایەتیی موحەممەد هەڵهێنانی مەتەڵێکی پیرۆز
نووسەر: مەعروف روسافی
وەرگێڕان: مادەلی
📕 کەسایەتیی موحەممەد هەڵهێنانی مەتەڵێکی پیرۆز
📕 نیشتمانی فەلسەفە گەشتێک لەگەڵ پرۆفیسۆر حەمید عەزیز
ناونیشانی پەرتووک: نیشتمانی فەلسەفە گەشتێک لەگەڵ پرۆفیسۆر حەمید عەزیز
نووسەر: هەرێم عوسمان
📕 نیشتمانی فەلسەفە گەشتێک لەگەڵ پرۆفیسۆر حەمید عەزیز
📕 دمدم و حەماسەی خانی لەپزێرین
ناونیشانی پەرتووک: دمدم و حەماسەی خانی لەپزێرین
لێکدانەوەو هەڵسەنگاندنی چەند دەقێکی بەیتی دمدم بە شێوەزاری کرمانجی و موکریانی
لێکۆڵینەوەو ئامادەکردنی: عەبدولحەمید حوسەینی(سەپان)
📕 دمدم و حەماسەی خانی لەپزێرین
📕 دیوانی فانی 2
ناونیشانی پەرتووک: دیوانی فانی
ژیان و شیعرو نیشتیمان
بەرگی یەکەم و دووەم
کۆکردنەوەو لێکۆڵینەوە: کەمال میراودەلی
📕 دیوانی فانی 2
📕 تاريخ الأکراد دراسة تاريخية حضارية في ظل الخلافة العباسية
تاريخ الأکراد دراسة تاريخية حضارية في ظل الخلافة العباسية
تقديم استاذ الدکتور سحر السيد عبد العزيز سالم
دکتور ابراهيم محمد علي مرجونة
📕 تاريخ الأکراد دراسة تاريخية حضارية في ظل الخلافة العباسية
📕 دەستووری هەرێمی کوردستانی عێراق خوێندنەوەیەکی ئەکادیمیانەی بابەتی
نووسین: د.ڕەئوف عوسمان
[1]
📕 دەستووری هەرێمی کوردستانی عێراق خوێندنەوەیەکی ئەکادیمیانەی بابەتی
📷 وێنەیەکی زۆر دەگمەن ساڵی 1899ی زایینی تێکۆشەری قارەمان برایم خەلیل باران
وێنەیەکی زۆر دەگمەن و مێژوویی کورد، ساڵی 1899ی زایینی، تێکۆشەری قارەمان برایم خەلیل باران و دەستەیەک له هاوڕێیانی لە باکووری کوردستان[1]
📷 وێنەیەکی زۆر دەگمەن ساڵی 1899ی زایینی تێکۆشەری قارەمان برایم خەلیل باران
📕 ڕاپۆرتی کارگێڕیی دەڤەری کەرکووک: ماوەی نێوان 1ی کانوونی دووەم تا 31ی کانوونی یەکەمی 1919
ڕاپۆرتی کارگێڕیی دەڤەری کەرکووک: ماوەی نێوان 1ی کانوونی دووەم تا 31ی کانوونی یەکەمی 1919.
نووسەر : سەربەست کەرکووکی.
دەزگای چاپ : بنکەی ژین.
چاپی یەکەم : 2009
ژمارەی لاپەڕەکان : 180
📕 ڕاپۆرتی کارگێڕیی دەڤەری کەرکووک: ماوەی نێوان 1ی کانوونی دووەم تا 31ی کانوونی یەکەمی 1919
📷 دەربەندی بازیان ڕێگای نێوان کەرکوک و سلێمانی ساڵی 1919
وێنەیەکی دەگمەن و کەمبینراوی دەربەندی بازیان ڕێگای نێوان کەرکوک و سلێمانی.
ساڵی 1919ز[1]
📷 دەربەندی بازیان ڕێگای نێوان کەرکوک و سلێمانی ساڵی 1919
📷 وێنەیەکی مێژوویی ساڵی 1927 دوای داگیرکردنی پێنجوێن لەلایەن بەریتانیا
وێنەیەکی مێژوویی ساڵی 1927 دوای داگیرکردنی پێنجوێن لەلایەن حکومەتی داگیرکەری بەریتانیا و حکومەتی داگیرکەری عێراق. وێنەکە لەکاتی ڕێککەوتنی سیاسی نێوان هەردولا بوو. بۆ کورد، ئەو ڕێککەوتنە ناچاری بوو.
📷 وێنەیەکی مێژوویی ساڵی 1927 دوای داگیرکردنی پێنجوێن لەلایەن بەریتانیا
👫 کەسایەتییەکان
جەمیل سائیب
👫 کەسایەتییەکان
جەمال حامید ئەسعەد - جەمال ...
👫 کەسایەتییەکان
زریاب حەسەن عەلی نافیعە (زە...
👫 کەسایەتییەکان
لانە محەمەد ساڵح
👫 کەسایەتییەکان
ئامانج محەمەد نوری - ئامانج...
👫 جەلادەت عەلی بەدرخان | پۆل: کەسایەتییەکان | زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
⠪ بەشکردن
Facebook
Twitter
Telegram
LinkedIn
Whats App
Viber
SMS
Facebook Messenger
E-Mail
📋 Copy Link to Clipboard
👍
⭐ نرخاندنی بابەت
⭐⭐⭐⭐⭐ نایاب
⭐⭐⭐⭐ زۆر باشە
⭐⭐⭐ باش
⭐⭐ خراپ نییە
⭐ خراپ
☰ زۆرتر
⭐ بۆ ناو لیستی کۆکراوەکان
💬 رای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!

✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
🏷️ Metadata
RSS

📷 گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🔎 گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
✍️✍️ ئەم بابەتە باشتر بکە!
| 👁️‍🗨️ | 👂

جەلادەت عەلی بەدرخان
جەلادەت عەلی بەدرخان یان میر جەلادەت لە20ی مانگی نیسانی ساڵی 1893 لەئەستەنبول لەدایک بووە. ناو براو کوڕی سیاسەت مەدار و رۆشەنبیری بەناوبانگی کورد ئەمین عەلی بەدرخانەکەئەویش کوڕی میر بەدرخانە.میر جەلادەت کەلەدایک دەبێت بنەماڵەیان لەئەستەنبول لەمەنفا بوون. دایکی سەنیحەخانم چەرگەز بووەو باوکیشی ئەمین عەلی موفتی دادگای ئەستەنبول بووه. ناو براو لەو ساتەرۆڵێکی گرنگی هەبوو لەناو بزۆتنەوەی کوردایەتی دا. هێژا میر جەلادەت سیاسەت مەدار و رۆژنامەوان و زمان زانێکی گەورەی کورد بوو.ناو براو کوڕەگەورەی بنەماڵەی بەدرخانیان بوو.جەلادەت وەک پێشەنگی زمانی کوردی بەپیتی لاتینی ناسراوەو لەسەر زمانی کوردی خەبات و تێکۆشانێکی بەنرخی کردووەو دوور لەووڵات گۆڤاری هاوار و رووناهی دەرخستووه.خەبات و تێکۆشانی ئەدەبی ئەم گەورەپیاوەبووەبەرێبازی هاوچەرخی زمانی کوردی. هێژا لەژیانی سیاسیدا زۆر چالاکانەخەباتی نەتەویی دەکرد و ئەندام و دامەزنێنەری خۆیبوون بوو. دوای شەری بەدرخانیەکان لەدژی سوڵتان عبدالحمید هەموو خانەوادەیان بەرەو یەمەن دوورخرانەوە. دوای سەرکەوتنی بزوتنەوەی رزگاریخوازی تورکیا بەسەرۆکایەتی مستەفا کەمال ئاتاتورک هەموو مافەکانی گەلی کورد قەدەغەکران و ئەمین عەلی بەدرخان لەگەڵ هەرسێ کوڕەکانی فەرمانی خنکاندنیان دەرچوو.ئەمین و کوڕەکەی سورەیا بەرەو میسر و کامووران و جەلادەت بەرەو ئالمانیا رۆیشتن. ئەوان لەئالمانیا دەستیان کرد بەخوێندنی باڵا و جەلادەت لەحقوق دکتۆرای وەرگرت. ناو براو لەساڵی 1930 گەرایەوەشام و لەوێ دەستی کرد بەتێکوشانی نیشتیمانی و لەناو بزوتنەوەی خۆیبوون ئەندامێکی چالاک بوو. هەروەها جەلادەت یەکێک لەهاوکار و بەشدار بووەکانی سەرهەڵدانی ئاگری بووه. جەلادەت بێجگەلەزمانی کوردی ئەم زمانانەش زۆر بەباشی ئەزانی وەک : ئینگلیزی، فەرەنسی، ئالمانی، تورکی، فارسی، عەرەبی، عێبری، یونانی. بەرەی سێیەمی بنەماڵەی بەدرخانیەکان لەسەرەتای سەدەی بیستەم دا بەجەلادەت، کامووران و رەوشەن بەدرخان دەستی پێکرد و بەمانەش کۆتایی پێ هات. بێگومان لەبەرەی سێیەم جەلادەت بەدرخان رۆڵی زۆر گرنگی بینیووە. چونکەعوسمانیەکان قەدەغەیان کرد بوو کەبنەماڵەی بەدرخانیەکان بچنەکوردستان، ئەمین عەلی بۆ ئەوەی مناڵەکانی دا نەبڕێن لەچاند و زمانی کوردی لەکوردستان گۆرانی بێژ و چیرۆک بێژی دەهێنایەلای خۆیان.جەلادەت لەگەڵ خۆشک براکانی لەژێر دەستی ئەماندا گەورەبوون، هەروەها بەدرخانی لەئەستەنبول لەگەڵ بنەماڵەدوورخراوەکان وەک بنەماڵەی(شەمزینی و باببانی و جەمیل پاشا) پەیوەندیان هەبوو. عوسمانیەکان هەمیشەگومانیان لەبنەماڵەی بەدرخانیەکان بوو. هەر لەبەر ئەم هویەش بوو کەلەکاروباری فەرمی دانەئەمەزرا و زوو بەزوو جێگایان پێ ئەگۆری.جەلادەت ژیانی منداڵی لەگەل باوکی لەمەنفا لەئەستەنبول، ئەدرنە، کۆنیای ئاقا، ناهلووس و سەلانکێ بەسەر بردووە. لەتەمەنی 18 ساڵیدا دەستی بەخۆێندن کردووەلەمەدرەسەی حەربیه.لەساڵەکانی جەنگی جیهانی یەکەم وەک مامۆستای پێگەیاندنی ئەفسەر کاری کردووەو لەبەرەی قەفقاز دژی رووسەکان شەری کردووە. دوای لەئەنجامی جەنگی جیهانی یەکەم ئیمپراتۆری عوسمانی تێک چوو و لەناو وەڵاتپارێزانی کورد پرۆسەیێکی رێکخستنی دەستی پێکرد، جەلادەت لەئەستەنبول دەستی کرد بەکاری سیاسی و بوو بەیەکێک لەچالاکەکانی(کۆمەڵەی رێکخستنی کۆمەلگای کورد). ئەو لەدوای بەدەست هێنانی هەلێکی لەبار دەگەڕا بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی کوردی.دوای تەواو بوونی شەر وڵاتانی سەرکەوتوو وەک بریتانیا لەکوردستان کەوتەجموجۆڵ. جەلادەت لەساڵی 1919 لەگەڵ برای کامووران و ئەرکان جەمیل پاشا و فایق تەوفیقی بەرەو کوردستان رۆیشتن. چەند ئەفسەرێکی سیاسی بریتانیشیان لەگەڵ بوو وەک ماژۆر هۆێل. ئامانجیان ئامادەکاری پەیمانی سێڤر بوو. کەمالیستەکان کەلەمەبەستی جەلادەت و هاورێکانی ئاگادار بوون چەکداری ناردەسەریان و مەجبور کران بگەرێنەوە. جەلادەت بەدرخان لەگەشتەکەیدا بەرەو شاری(مالاتیا) رۆیشت و بەناو کوردستان دا گەڕا ئاگاداری بارودۆخی هەرێمەکەبوو.هەروەها لەم گەشتەیدا زۆر وشەو مەتەڵ و چیڕۆکی کوردی کۆ کردەوە. لەئەنجامی پەیمانی (سێڤر) بەچاودێری نوێنەری کوردەکان شەریف پاشا بەشێک لەمافەکانی نەتەوی گەلی کورد دەست نیشان کران.لەساڵی 1922 هاوکات لەگەڵ هاتنی کەمالیستەکان بۆ سەر حوکم شاری ئەستەنبۆلیان خستەژێر دەست و حوکمی لەسێدارەدانیان بۆ هەموو سەرکردەکانی کورد دەرکرد بەردخانیش یەکێک بوو لەو سەرکردانە، هەر لەبەر ئەم هۆیەش جەلادەت و براکەی کامووران، سەفدەر تەوفیق و برازاکەی حەقیلەساڵی 1923 بەرەو ئالمانیا کەوتنەڕێ و لەئالمانیا دەستیان کرد بەخوێندنی باڵا لەزانکو دا و هەروەها باوکی میر جەلادەت ئەمین عەلی لەگەڵ گشت ئەندامانی بنەماڵەکەی بەرەو میسر کۆچیان کرد. لەساڵی 1925 کەبزۆتنەوەی شێخ سەعیدی پیران لەباکووری کردستان دەستی پێ کرد جەلادەت بۆ بەشداربوون لەشۆرشی شێخ سەعید بەنهێنی بەرەو کوردستانی باکوور کەوتەرێ.بەڵام تا ناو براو گەیشتەکوردستان شۆرش هەرەسی هێنا بوو، جەلادەت بەهاوکاری کۆچەرەکانی کوردستان لەووڵات دوور دەکەوێتەوەو جارێکی تر بەرەو ئالمانیا دەگەرێتەوه.هەر لەم بەینەدا برای بچۆکی سەفدەر لەئالمانیا کۆچی دوایی دەکات و تەوفیقی برای بەرەو تورکیا دەگەرێتەوەو لەژێر فشاری کەمالیستەکان پاش ئەوەی ناوی خۆی دەگۆڕێت بە(چنار) دەکەوێتەخزمەت کردن بەتورکەکان.ڤەسیف چنار برازای میر بەدرخانی لەلایەن کەمال ئاتاتورکەوەوەک وەزیری پەروەردەدامەزرا بوو. (بۆ زانین ناو براو لەبنەماڵەی بەدرخانیەکان دەرکراوە).کامووران دوای گەڕانەوەی جەلادەت لەئالمانیا مایەوەو دکتۆرای لەحقوق وەرگرت. جەلادەت دوایی کەزانکۆی لەئالمانیا تەواو کرد بۆ تەواو کردنی خوێندنی باڵا چووەووڵاتی میسر. ئەو کاتەباوکی جەلادەت لەبەر مردن بوو. دوای مردنی باوکی چووەبەیروت و لەوێ نیشتەجێ بوو. لەو رۆژگارەدا لەبەر زۆڵم و زۆرداری کەمالیستەکان زۆربەی رووناکبیرانی کورد بەرەو سوریا کۆچیان کردبوو و لەو وڵاتەکۆببوونەوە. کەمالیستەکان دوای شۆڕشی شێخ سەعیدی پیران جارێکی تر کەوتبوونەگیانی رۆشنبیرانی کورد بەتایبەت ئەوانەی کەبەرەو هەندەران کۆچیان کرد بوو.جەلادەت دوایی لەبەیروت نیشتەجێ دەبێت ودەکەوێتەناو بزۆتنەوەی وەڵاتپارێزانی کورد. هەر لەم کاتەدا هەوڵدانێک بۆ دامەزراندنی رێکخستنێکی نەتەوی دەست پێ دەکات. دوای بەشدار بوونی جەلادەت لەرێکەوتی 5/ئەیلولی ساڵی 1927 لەلوبنان لەشاری بێحێمدوون کونگرەی دامەزراندنی رێکخستنی خۆیبوون دامەزرا. بێجگەلەجەلادەت بەدرخان رۆناکبیر (د.نوری دێرسمی، قەدری ڤان، د.نورەدین زازا، مەمدوح سەلیم وانلی، حەمزەبەگێ موکسی، ئەکرەم و قەدری جەمیل پاشا و سەرۆک عەشایری وەک حاجۆ ئاغا، ئەمینێ پەریخانێ، مستەفایێ شاهین بەگی بەرازی، بەدرەدین حەبزبنی) و زۆر کەسایەتی تر بەشداری کونگرەی دامەزراندن بوون. یەک لەبڕیارەکانی خۆیبوون ئەوەبوو کەبۆ پشتگیری لەبزووتنەوەی ئاگری لەسنورەکانی بن خەتێ (سنۆری تورکیا و سوریا) دەست بەتێکۆشانێکی چەکدارانەبکەن. بۆ جێبەجێ کردنی ئەم بڕیارەجەلادەت بەدرخان بەهاوکاری حاجۆ ئاغا و رەسووڵ ئاغای محەمەلەناوچەی تۆری و بەهاوکاری سواری کورد هێرش بەرنەسەر قەرەقۆلێکی تورکەکان. چۆنکەئامانجی سەرکەوتنیان بەدەست نەهێنا جەلادەت بەرەو شاخی ئارارات کەوتەرێ و لەبزۆتنەوەی سەرحەد بەشداری کرد.لەبەر ئەوەی ئەم بزۆتنەوەیەش سەری نەگرت ناو براو لەگەل ئیحسان پاشا بەرەو ئێران چوون. شای ئێران محەمەد رەزا پاهلەوی بۆ ئەوەی میر جەلادەت لەبزووتنەوەی کوردایەتی دوور بخاتەوەداوای لێ کرد لەیەکێک لەوەڵاتەکانی ئەم جیهانەوەک کونسلوسی ئێران کار بکات. چونکەجەلادەت داواکاری شای ئێرانی رەت کردەوەهەر ئەو کات لەئێران دەرکرا.دوای ئەوەی لەئێران دوورخرایەوەماوەیەک لەکوردستانی باشوور و لەشاری بەغداد پایتەختی عێراق مایەوە. بەڵام ئینگلیزەکان پێیان خۆش نەبوو ئەو لەعێراق بمێنێت ودا وایان لێ کرد کەعێراق بەجێ بهێڵێت، بەناچاری گەڕایەوەسوریا و لەکوردستانی خوارو بەردەوامی دا بەخەباتی خۆی. لەوێ بەهاوکاری بنەماڵەی جەمیل پاشا و حەمزەی مکسی و حاجو ئاغا بەناوی کومەڵەی هاوکاری کوردەکانی بەلنگاز کومەڵەیەکیان دامەزراند. ئامانجیان ئەوەبوو کەهاوکاری ئەو کوردانەبکەن کەلەباکووری کوردستان بەرەو سوریا هەڵاتوون. سوریا لەو کاتەدا لەژێر دەسەڵاتی (ئینتداب) داگیرکەری فەرەنسا دا بوو.پەیوەندی فەرەنسا و کەمالیستەکان لەئاستێکی باش دا بوو. لەبەر داواکاری و فشاری تورکەکان بۆ سەر فەرنسیەکان ئەوانیش بەدڵیان نەبوو ئەوان لەکوردستان بمینن. لەساڵی 1930 لەگەل چەند رۆشنبیر و سەرکردەیەکی کورد بەئیجبار لەشام نیشتەجێ کران.بێ ئەنجام بوونی خەباتی سیاسی و ژێردەستی وڵاتانی داگیرکەر و سەردەست جەلادەت بۆ خەبات و تێکۆشان بەدوای رێگەچارەیەکی تردا گەرا.هەروەها بارودۆخی ناوچەکەش بەشێوەیەک بوو کەتوانای راپەڕینی بزۆتنەوەیەکی نەتەوەیی تری نەدەبوو.هەروەها بارودۆخی ناو خۆی کوردیش زۆر لاواز بوو، زۆربەی گەلی کورد نەخوێندەوار بوون هەروەها بواری رۆشنبیری کورد لەئاستێکی زۆر نزم دا بوو. لەکوتایدا گەیشتەئەو ئەنجامەی کەکورد پێویستی بەخولقاندنی بوارێکی رۆشنبیری هەیەو بریادی دا لەم بوارەدا کار و خەباتی خۆی بەردەوام بکات.لەو رۆژانەی کەجەلادەت لەشام بوو دەستی کرد بەکاری زمانەوانی و ئالفابێی لاتینی کوردی بەبەرهەم هێنا. جەلادەت بەهەڵسەنگاندنی زۆر لەزمان و ئالفابێیەکان گەیشتەئەو ئەنجامەی کەئالفابێتی لاتینی باشترین ئالفابێتەبۆ زمانی کوردی و رێگا خۆشکەرەبۆ نووسەرانی کورد. هێژا هەر لەساڵی 1919 باوەری بەم جورەرێبازەهەبوو و کەلەئالمانیا بوو لەسەر ئەتیمۆلۆژی کارێکی بەنرخی ئەنجام دا بوو. بۆ ئەوەی ئەم بووچوونەی بخاتەبواری پراکتیزەکردن پێویستی بەدەرکردنی گۆڤارێک بوو کەلەساڵی 1931مۆڵەتی لەفەرانسا وەرگرت کەلەسوریا گۆڤارێک دەر بکات. دوای خۆ ئامادەکردن لە5ی گووڵانی ساڵی 1932 ژمارەی یەکەمی گۆڤاری (هاوار) گەیشتەدەستی خوێنەران. هەر لەم ساڵەشدا کتێبێکیبەناوی رێزمانی ئالفابێی کوردی بەچاپ گەیاند. گۆڤاری هاوار مانگی دوو جار دەر دەچوو. لەهەر ژمارەیەک 3-4 لاپەڕەبەزمانی فەرەنسی بوون. تا ژمارە23 بەهەردوو ئالفابێی لاتینی و عەرەبی دەردەچوو.بەڵام دوای ژمارەی 23 هەر هەمووی بەزمانی کوردی ئالفابێی لاتینی چاپ دەکرا.لەژمارەکانی سەرەتایی هاوار زۆربەی بابەتەکان لەلایەن جەلادەت و براکەی کامووران کەئەویش لەلوبنان هاتبوو ئامادەدەکران، بەڵام دووای ژمارەی چوار زۆر نووسەری تر بەشادارییان کرد و زۆرلەو نووسەرانەلەبوارەکانی گوتار و زمانی کوردی بوون بەنووسەری بەناو بانگ.ئەم گۆڤارەبووەبانگێک بۆ وێژەو زمانی کوردی و تا ساڵی 1943 بەردەوام بوو. جەلادەت لەژمارەی یەکەم و رستەی یەکەم وەها دەستی پێکرد : هاوار دەنگی زمانه. زمان خۆ ناسینە– خۆ ناسین بۆ ئێمەی کورد تەنها رێگایەبۆ ئازادی و سەربەخۆ بوون. جەلادەت لەشام لەبوارێکی زۆر ناخۆش دا دەژیا کەمالیستەکان لەتورکیا هەموو واریداتی بنەماڵەکەیان داگیر کرد بوو. هەر نالەباری باری ئابووری ناچاری کردبوو وەک ماموستای وانەی فەرانسی دەرس بداتەوەو هەروەها کاری پارێزەریش بکات. میر جەلادەت لەشام تەنها ژوورێکی هەبوو کەبنکەی گۆڤاری هەوار و جێگای پێشوازی مێوانەکان و جێگای ژیانی بوو بەڵام هەر بەدوای دەرفەتێک دەگەرا کەجارێکی تر بەگەرێتەوەکوردستان. بەڵام دوای ئەوەی بزوتنەوەی بنەماڵەی علی یونس لەناوبرا جەلادەت تێگەیشت کەئەو دەرفەتەبەم زووانەنایەتەدی. لەبەر ئەم هۆیەش بوو کەناو براو لەساڵی 1935 لەشام لەگەڵ ئامۆزاکەی رەوشەن خانم خێزانی پێک هێنا. لەو کاتەدا رەوشەن خانم ماموستا بوو.بەرهەمی ئەم هاوژینیەسێ مناڵیان دەبێت بەناوی (جەمشید و سینەمخان و سافدەر) سافدەر هەر لەتەمەنی یەکساڵی ئەمرێت. هەروەها کچی رەوشەن خانم بەناوی ئوسەیما لەمێردی یەکەمی لەلای ئەوان دەژیا. لەمناڵەکانی جەلادەت جەمشید لەئالمانیا دکتورای وەرگرت و لەساڵی 1999 کۆچی دوایی کرد، جەمشید کوڕ و کچێکی بەناوی کوردو و ئەڤین هەبوو ئەوان ئێستا لەئالمانیا نیشتەجێن. هەروەها کچەکەی جەلادەت سینەمخان لەعێراق لەشاری بەغداد نیشتەجێ بوو تا ئیستا چەندین پەرتووکی لەسەر مێژووی کوردستان نووسیوە. ئوسیەم لەگەل خانەوادەی خۆی لەمیسر / قاهێرەنیشتەجێ بووە. لەگەڵ دەست پێکردنی جەنگی جیهانی(دووەم) جارێکی تر فشاری سیاسی لەسەر رۆشنبیرانی کورد لەسوریا زیادی کرد.دەوڵەتی فەرانسا لەساڵی 1943 تا ساڵی 1946 مانەوەی جەلادەت بەدرخانی لەشام فەرز کردو ئەم فەرز کردنەلەلایان دەوڵەتی سوریا تا سالی 1948 بەردەوام بوو. قەدەغەبوو کەجەلادەت بۆ دەرەوەی شام سەفەر بکات. دوای دەست پێکردنی جەنگی جیهانی دووەم جەلادەت لەشام دەستی کرد بەکاری رۆژنامەگەری و گۆڤاری (رۆناهی) دەرکرد.پێنچ ژمارەی یەکەمی رۆناهی لەسەر دەنگوباسی شەری جیهانی بوو.بەڵام دوایی بوو بەگۆڤارێک کەلەهەموو بوارەکانی زمان و وێژەی کوردی بابەتی بڵاو دەکردەوە. (لەساڵی 1943 گۆڤاری هاوار راگیرا)، میر جەلادەت گرنگی دا بەگۆڤاری رۆناهی. هەر لەو کاتەدا برای میر جەلادەت، کامووران لەلوبنان گۆڤارێکی بەزمانی فەرانسی و کوردی بەناوی (رۆژا نوو) دەر دەکرد. ئەو گۆڤارەش تا ساڵی 1945 بەردەوام بوو. میر جەلادەت بەدرخان بێجگەلەدەرکردنی گۆڤار و رۆژنامەگەری چەندین پەرتووکی نووسیووەو هەروەها لەزۆربەی گۆڤار و رۆژنامەی کوردی و زمانەکانی تری ئەو سەردەمەبابەتی بڵاو کردوتەوە.بەهۆی ئالۆزی باری ئابووری میر جەلادەت لەساڵی 1950 لەگوندی حاجانێ نزیک بەشام کاری کشتوکاڵی کردووە. ئەو ناچار بوو ئەم کارەبکات بۆ ئەوەی ژیانی ماڵ و منداڵی خۆی مسۆگەر بکات. هەر چەند زۆر لەبرادەرانی دەوڵەمەند بوون و ویستویانەهاوکاری بکەن بەڵام ناو براو پەسەندی نەکردووه.لەگوندی حاجانێ بۆ ئاو دێری پەمۆ بیرێکی گەورەی هەڵکەندووەلەئەو نامانەی کەبۆ بنەماڵەکەی نووسیوەهاتووەناوی بیرەکەی ناوە(بیرا قەدەرێ). میر جەلادەت لە15 ی مانگی گەلاوێژی ساڵی 1951 لەگوندی حاجانێ وەفاتی کرد و لەتەنیشت باپیری میر بەدرخانی لەگۆڕستانی شێخ خالید نەقشبەندی لەشام لەگەرەکی کوردەکان نێژراوە.[1]


📚 فایلی پەیوەندیدار: 6
🖇 بابەتە پەیوەستکراوەکان: 7
📕 پەڕتووکخانە
1.👁️مذكرات الامير جلادت بدرخان
2.👁️ٲوراق جلادت وروشن بدرخان
📅 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)
1.👁️20-04-1893
2.👁️30-06-1925
👪 هۆز - تیرە - بنەماڵە
1.👁️بەدرخان
📷 وێنە و پێناس
1.👁️جەلادەت بەدرخان و مەمدوح سەلیم
👫 کەسایەتییەکان
1.👁️رەوشەن بەدرخان
📂[ زۆرتر...]

⁉️ تایبەتمەندییەکانی بابەت - Meta-data
🏳️ زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
📅 رۆژی لەدایکبوون: 20-04-1893
📅 رۆژی کۆچی دوایی: 15-07-1951 (58 ساڵ)
👫 جۆری کەس: 📰 رۆژنامەنووس
👫 جۆری کەس: 👫 کەسایەتی
⚤ رەگەزی کەس: 👨 نێر
🌐 زمان - شێوەزار: 🏳️ کرمانجیی سەروو
💓 لەژیاندا ماوە؟: ✖️ نەخێر
👥 نەتەوە: ☀️ کورد
🗺 وڵات - هەرێم: ⬆️ باکووری کوردستان

⁉️ تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
✨ کوالیتیی بابەت: 99% ✔️
99%
✖️
 30%-39%
خراپ👎
✖️
 40%-49%
خراپ
✖️
 50%-59%
خراپ نییە
✔️
 60%-69%
باش
✔️
 70%-79%
زۆر باشە
✔️
 80%-89%
زۆر باشە👍
✔️
 90%-99%
نایاب👏
99%
✔️
ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Nov 7 2008 11:16AM تۆمارکراوە
✍️ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Sep 8 2020 1:26PM باشترکراوە
☁️ ناونیشانی بابەت
🔗
🔗
👁 ئەم بابەتە 46,985 جار بینراوە

📚 فایلی پەیوەستکراو - ڤێرشن
جۆر ڤێرشن 💾📖🕒📅 👫 ناوی تۆمارکار
📷 فایلی وێنە 1.0.114 KB Oct 27 2009 12:00AMهاوڕێ باخەوان
📊 ئامار
   بابەت 384,112
  
وێنە 64,371
  
پەڕتووک PDF 12,344
  
فایلی پەیوەندیدار 52,960
  
📼 ڤیدیۆ 202
  
🗄 سەرچاوەکان 16,377

📚 پەڕتووکخانە
  📖 ناوی وڵاتانی جیهان
  📖 کوورەی شۆڕش کێی سوتاند
  📖 نالی لە دادگای ڕەخنەدا
  📖 سێ تەڵ وەنەوشە بۆ کەزێ...
  📖 زۆرتر...


📅 کڕۆنۆلۆژیای رووداوەکان
  🗓️ 17-10-2021
  🗓️ 16-10-2021
  🗓️ 15-10-2021
  🗓️ 14-10-2021
  🗓️ 13-10-2021
  🗓️ 12-10-2021
  🗓️ 11-10-2021


💳 کۆمەکی دارایی
👫 هاوکارانی کوردیپێدیا
💬 بیروڕاکانتان
⭐ کۆکراوەکان
📊 راپرسی
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
بۆ پێشخستنی کارەکانی رێکخراوەکەمان و باشترکردنی ماڵپەڕەکەمان تکایە وەڵامی پرسیارەکانی ئەم راپرسییەمان بدەرەوە..
زۆر سوپاس بۆ هاوکاریتان!
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
- راپرسی دەربارەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا (کۆڤید 19)
ڤایرۆسی کۆڕۆنا مرۆڤایەتیی خستووەتە مەترسییەکی گەورەوە، ئەم مەترسییە کوردستانییانیشی گرتووەتەوە.. هەربۆیە گرنگە وەڵامی ئەم راپرسییە بدرێتەوە تاوەکو بزانین چۆن رەفتار لەگەڵ ئەم کێشەیەدا بکەین!
- راپرسی دەربارەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا (کۆڤید 19)
📌 رۆژەڤ
جەمیل سائیب
چیرۆک نووسیی ناسراوی کورد، ناوی جەمیل کوڕی مەلا ئەحمەدی مەلا قادری (قەرداخ)ە، لە16-08-1887 لە بنەماڵەیەکی ناسراوی ناوچەکە لەدایک بووە، سەرەتا خوێندنی ئایینی لەخوێندنگەی مەلا ئامینە لە شاری هەڵەبجە خوێندووە، پێشەنگی چیرۆک نووسانی کوردە، چیرۆکی (لە خەوما)ی لەساڵی 1925دا نووسیوە، لەسەردەمی شێخی نەمردا رەخنەی زۆری لەبارودۆخەکە هەبووە، ساڵی 1924 بوو بەسەرنووسەری رۆژنامەی (پێشکەوتن)، لەساڵەکانی بیستدا رٍۆڵێکی گرنگی لەبواری رۆژنامەگەریدا بینیوە، بەرێوەبەری خەزێنەی سلێمانی بووە، لەساڵی 1949خانەنشین کراو
جەمیل سائیب
جەمال حامید ئەسعەد - جەمال بەختیار
لە ساڵی 1927 لە سلێمانی لە دایک بووە، لە ساڵی 1946 دا لەکۆماری مەهاباد بەشداری کردوە و پێشەوا قازی محەمەد نازناوی بەختیاری داوەتێ، لە ساڵی 1957 دا ئەندامی دەستەی بەرێوەبەرایەتی کۆمەڵی هونەرەجوانەکانی سلێمانی بووە، نیگار کێشێکی ریالیست و خۆشنوسێکی بە توانا بووە لە سەرەتای 1940 ەوە دەستی داوەتە رەسم کردن، خۆی دەلێت من لە تەمەنی 7-8 ساڵی یەوە خولیای نیگار کێشان بووم، لە ساڵی 1975 ەوە کوردستان جێ دەهێلێت بەرەو ئەمریکاو لەوێ سەرۆکی کۆمەڵی هونەرەجوانەکانی کوردەو تائێستاش لە چالاکی نەکەوتوە وێنەکانی زی
جەمال حامید ئەسعەد - جەمال بەختیار
زریاب حەسەن عەلی نافیعە (زەریاب)
زەریاب (ناوی تەواو: حەسەنی کوڕی عەلی کوڕی نافع) (لەدایکبووی 789 - مردووی 857)، نازناوی زەریابە واتا باڵندەی ڕەش، ئەمەش بەهۆی دەنگە دڵنشین و خۆشەکەی و پێستە ڕەشەکەیەوە بوو، هەندێکیش لایان وایە کە زەریاب (زۆراب) ی کوردی یان (زەڕیاو/زڕیاو) (ئاوی زێڕ) بووبێت و ئەو سەردەمە کە زمانی پەهلەوی بۆ نووسین بەکارهاتووە، پیتی (و) ی کوردی وشەی (ئاو) کرابێتە (ئاب) ی پەهلەوی و ناوەکە لە (زەڕیاو/زڕیاو) وەوە کرابێتە (زەریاب).
زەریاب سێزدەسەدە بەر لە ئێستا و لە دەورووبەری ساڵانی 789ی زایینی لە موسڵ لەدایک بووە، هە
زریاب حەسەن عەلی نافیعە (زەریاب)
لانە محەمەد ساڵح
پێشکەشکاری کەناڵی کوردسات بوو، لە دایکبووی ساڵی 1990، کاری پارێزەری کردووە. هاوژینی ئامانج بابان و دایکی کورێکی سێ ساڵ بوو بەناوی هانۆ. ئێوارەی 16-10-2019 خۆیی و ئامانج و منداڵەکەیان گیانیان لەدەستدا.
لانە محەمەد ساڵح
ئامانج محەمەد نوری - ئامانج بابانی
بێژەرەی کەناڵی ئێن ئاڕ تی بوو، لە دایکبووی ساڵی 1979 بووە. ئێوارەی 16-10-2019 لە سلێمانی لەگەڵ لانە محەمەد ساڵح و کوڕە سێ ساڵەکەیان بەناوی هانۆ کوژران.
ئامانج محەمەد نوری - ئامانج بابانی

Kurdipedia.org (2008 - 2021) version: 13.10
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0,203 چرکە!
☎ +9647701579153 +9647503268282
| ☎ +31654710293


Kurdipedia Project is an initiative of
(Bakhawan Software 1998 - 2021)