چاشتەو خاڎمی
هورگېڵنای و ئاماڎەکەرڎەی: #ئەسعەد ڕەشید#
بەشەی سەڎ و هەشتا و ششەمە
دلې زینانینە چەمەڕاو قەنارەیەن، شەوې یەزیدیې و موسوڵمانې پەلامارەو زیڼانی مڎان و مەکیاناشپەی سووریاو چېرحوکمو فەڕەنسای. ئا ساراشا پەنە مسپاران کە سەرسنورو تورکیایەن. مستەفا کەماڵ داواشان مەکەرۊوە، ژنەراڵی فەڕانسی مێنە جزیرە پەی ئانەی تەحویلو تورکاشان بڎۊوە. حاجۆ ئاغا دملۊ پەی دیڎەنی ژنەراڵی؛ دلې کۊنیشتینە مڎۊش وەرو دەمانچا. چەکدارەکېش کە جبەرو یاگەکېوە مەرزیێنېرە؛ تەقە مەکەرا و حاجۆی مەپارېزنان. فەڕانسە واز جە تەسلیم کەرڎەیۆسان مارۊ و وېش نمەیاونۊنەو مەکەرۊشان بە دۊسې وېش. ماچان ژەنەراڵێ فەڕەنسی ئامان پەی جزیرەی، عەشایېری کوردې و عەرەبېش یاونێنېنە کە وېسان گلېربکەراوەو چاگە بلان. بېوەژەنەو ژەنەراڵە کوشییاکەی دەمانچێ دلې کیفە دەسیەکەیشەنە بییەن، قەراش دان هەقەو پیاکەیش بسانۊ، پەرسانش: کامە حاجۆ ئاغان؟ کاتێ کە حاجۆی مەوینۊن ئا شۊڕە سوارە ئەسمەرە چەم و برۊ جوانە بە شان و شۆکەتە و بە هەتبەتە، سەردە مەبۊوەو ماچۊ: حەیفەن پیای چامنە بکوشیۊ.
حاجۆئاغا کە دلې شۆڕشو شېخ سەعیدینە بەشدار نەبییەن، پەشیمانەن؛ حۆلې مڎۊن دلې جزیرەینە ئەمارەتێ پەی کوردەکانی بمەرزنۊرە؛ بەڵام کوردەکې تەری هامکاریش چەنی نمەکەران. ئانې کە بە نامې ڕەعیەتی پا دۆرەرە بېنې، گرڎ قۆمې و سەربە عەشیرەتێ بېنې. دمای حاجۆی، حەسەناغای کوڕش سەردارو عەشیرەتی بې. پەڼج کوڕی هاجۆی دلې دەگاو (تربەسپی) مەژیوېنې کە بنکەو چەکدارانو فەرانسی بییەن و ئیسەیچ قەڵاکېشا مەنېنە. کوڕێ یووسفی کە باس کریا دلې دەگێوە قەراخمەرزو تورکانی و دوې کوڕېش جە شارو حەسەکەی مەژیوېنې. ئاغا و ڕەعییەت هەر نامې بې، کاکڵە نەبې. گاوان و شوانێ بە کەسی نەواچې ئاغا، حەسەن، جەمیل، حەمەشەریف، چەچان و هیچی تەر. تەنانەت هورچنیەی شوان و گاوانیچ بە پەرس و ڕاو خەڵکو دەگێ بې، ئاغایچ تاقە پەیلوێوەش بې. ڕەعییەتې لڼگې مەکېشېنېرە. هینی چامنە بې پرخەو وەرمیش ئې و ئاغایچ دیوەخانەنە بې. ئەرمەنیې و کلدانیې و ئاشووریې فرې بېنې؛ جوولەکێوەیچش چەنەبې. چن لامۆ جوان بې: دلې دیوەخانێنە مەڵڵا، کەشیش، فەقیری یەزیدی چەنی موسوڵمانی، مەسیحی، جوولەکە و یەزیدیې چاگە بېنې کە گرڎ پېسە برای یۊترینی مەدۊنېنې و هیچ کەس جە بارەو ئاییبیۆ قەت قسێ گولە نەکەرې کە دڵو ئەویشاتەری بڕەنجنۊ.. قەت نەڎیم موسڵمان تف فڕەبڎۊ یام نامې شەیتانی دلې کۊنیشتینە بارۊن؛ نەکای قینەو یەزیدیێ بڎۊن.
ڕوێشا قاوەخانەنە بېنا، کابرێوە بە یۊی تەریش وات: بەربشە بەچە شەیتان! یەزیدییەکە دڵش ئېشاو دەڼگش نەکەرد. کابرایچ پاسەوانېش نەبېنې، چڕیم واتم: برا! ئانە کوردەن و براتەن. مزانی بە نامۊ شەیتانی قینیش مڎەی؛ حەیفەن دڵو فەقیرێ چامنەی بماڕی. دژمانی تەرې فرېنې! کابرا پەشیمان بیۆ؛ ئاما عوزرېش پەی یەزیدیەکەی ئاردێ. دمای چن ڕوێ یانەنە بېنا، واتشان مېمانې ئامێ. فەقیرێ یەزیدی (فەقیر ڕۊحانییەن) چەنی چوار کەسا چوار کۊڵ و بارېشا ئاردېنې. فەقیر گەرەکش بې دەسم ماچ بکەرۊ، ماچۊ: (سەیدا تۊ نمازی موسوڵمانې غەڵەتې بکەران وەراوەرمان؛ فرە منەتبارېنمې). ئیتر ئانە سەرەتاو دۊسایەیتم بې چەنی یەزیدییەکا، کە فرە گەرم و گوڕ بې، منشان فرە وەشمەسیې. بەشێ جە کتېبو چێشتی مجێور، نویستەی هەژار موکریانی، هورگېڵنای پەی سەرو زوانی هۆرامی: ئەسعەد ڕەشید. [1]