بییەی نەتەوەیی کورڎی میانو فەلسەفە و سۆسیۆپۆلەتیکینە
هورئەوەگېڵنای و ئاماڎەکەرڎەی: ئەسعەد ڕەشید
بەشەی پەنجا و ششەمە
ئانەی بە سرووشتی هەن و بییەیش بییەیێ تارېخین، دلې تارېخینە بە پروسێوە تارېخیرە مەلۊن و جە کات و یاگی دیاریکریانە کە وېش هیچ جە بارەش نمەزانۊ مێنەپېڎا و دمای ئانەیچە ئاما پېڎا، دلې تارېخینە پروسەو پەرەئەساکەیش مەتەمامنۊن، بەڵام ئانەی بە وەشکەرڎەی هەن بییەیێ تارېخیش نییەن، چوونکوم وەشکەرەکەش هەرکاتێ گەرەکشبۊن مەتاوۊ وەششبکەرۊن و وەشکەرڎەیەکەیچش دوەبارە بکەرۊوە. بېجگە ئانەیچ ئا وەشکریا پېسە زیڼەوەرە سرووشتییەکەی دمای پېڎابییەیش، بە وېش تەواناو پەرەئەسایش نییەن و نمەتاوۊن دلې تارېخینە بییەی پېڎابکەرۊن، نەک هەر ئینە، بەڵکوم دلې زەمەنیچەنە جیاتی ئانەی پەرەبسانۊ و ڕوەو کامڵ بییەی بلۊن، بە پېچەوانەو ئی ئاراسە تارېخیەیە، ئا کەماڵەیچە کە هەنش جە دەسش مڎۊن و هەنگامە پەی دلېنەشییەی منیۊن.
جیاوازی میانو ویرلې نەتەوەی دلې ویرو فەیلەسوفەکانە چەنی ویرلې نەتەوەی دلې ویروبڕواو (ئایدولوژیا) نەتەوەوازەکانە پېسە جیاوازی میانو ئا زیڼەوەرە تارېخیەینە کە بە سرووشت هەن چەنی ئا زیڼەوەرە ناتارېخیەی کە بە وەشکەرڎەی هەن. گەر وەراوەرییەکا وردتەر بکەرمېوەو بکەرمېش بە وەراوەریې میانو ئانەی کە بە سرووشت جە ڕاو مروڤیۆ مێنەپېڎا چەنی ئانەی کە مروڤ بە وەشکەرڎەی وەششمەکەرۊن، مەتاومېن وەراوەریەکەی بنیەیمېنە مابێنو بەرهەمێ هونەری چەنی بەرهەمێوە تەکنیکی وەشکریای. مەتاومېن بواچمېن جیاوازی میانو ئا دوە ویرللا پېسە جیاوازی میانو وېنەو مونالیزاین دلې هەرمانەکې داڤینشینە و وېنەو مۊنالیزای دلې هەرمانەی تەکنیکیەی ئا تەکنککارانە کە دلې هەرمانەکېشانە وېنەو مۊنالیزای کۊپی مەکەراوە، یام جیاوازی ئا وېنەیەن چەنی ئا گرڎو وېنە فۊتۊگرافا کە سەرو وېنەو دلې کارە هونەرییەکەی گیریێنێ.
وېنەو مۊنالیزای وەر چانەی بێنە دلې کارە هونەریەکەو داڤینشی، دلې ویرو داڤینشینە بییەن و چاگەنە ئا پروسە تارېخیەش گوزەرنان کە پەی ئامای پېڎایش دلې کارێوە هونەرینە پەنەوازیش پەنەبییەن و دمای ئانەیچ ئامان پېڎا، دلې هەرمانەکانو داڤینشینە درېژەش بە بییەی و پەرەئەسای وېش دان تاکو ئەچا هەرمانە هونەریې ئاڎینە یاوان بە کەماڵو وېش.
ئی وېنە، وەر چانەی دلې کارە هونەرییەکەو داڤنشینە بییەی وېش کامڵ بکەرۊن، دلې ویرو ئاڎینە بەبې ئاگایی ئاڎی، پېڎابییەن و دمای ئانەی کە بە پەرەسانایە تارېخیەکەو وېشەرە تېپەڕیان ئینجا بییەی وېش بە تەمامی ئاشکەرا کەرڎەن و بییەن بە زیڼەوەرێ کە شییایی ئانەیش چەنەبۊن بە هۊ وەشکەرڎەی و یاگێ و ڕێوە تەمام جیاوازە ئەچا ڕێ کە پەی بییەیش بیەنەش، بییەیش بە وەشکەرڎەی دوەبارە بکریۊوە. مۊنالیزاو دلې کارە هونەریەکەو داڤینشی بە پاو ئا تەکنیککارا کە جە ڕاو چەنەگېرتەیۆ بییەیش دوەبارە مەکەراوە، پېسە بییەی هەر کناچێ چامنەن کە وەر چانەی دلې واقېعینە بییەی پېڎا بکەرۊن دلې سرووشتو باوانەکانیشەنە بییەیش بیېنەو بە پروسێوە تارېخیرە ڕەڎەبیېنەو دلې مادێوە سەرەتایینە بییەیش پېڎاکەرڎەن و دماتەر بییەیش دلې لەمەو ئەڎێشۆ فاڕیانۆ پەی واقېعی و چاگەیچ درېژەش بە پەرەسانای وېش دان، تاکو یاوێنە ئا قۊناغې کەماڵو وېشە کە مۊنالیزا دلې وېنەکەو داڤینشینە پەنەش یاوان.
وېنەکەو مۆنالیزای هەرچەنی دلې کارە هونەریەکە وداڤینشینە بییەن بە زیڼەوەرێ کە شییاو دوەبارەکەرڎەیۆ و تەقلیدکردەیۆبۊن، بە عەینو شېوەی بییەی واقېعی ئا کناچېچە یاوان ئا قۊناغې کە پېسە وېنەکەو مۊنالیزای بە پروسەو وەشکەرڎەیۆ و تەقلیدکەرڎەیرە ببریۊن و جە زیڼەوەرێ تارېخیۆ کە بە سرووشت هەن، بکریۊن بە زیڼەوەرێ ناتارېخی و ئامېری کە بە وەشکەرڎەی هەن. بەشێ جە کتېبو بییەی نەتەوەیی کورڎی میانو فەلسەفە و سۆسیۆپۆلەتیکینە، نویستەی عیرفان مستەفا، هۊرئەوەگېڵنای پەی سەرو زوانی هۆرامی: ئەسعەد ڕەشید.[1]