هونەرو گۊرانیا جە هۆرامان
هورئەوەگېڵنای و ئاماڎەکەرڎەی: ئەسعەد ڕەشید
بەشەی دواڼزەهەمە
شاڎیی و هورپڕای بە شمشاڵیچ (لوولې) سازدریان، ئانەیچ پانەی لوولەژەنی شارەزا ئاوازەکې هورپڕایش ژەنێنې، جاری چامنەیچ بییەن گۊرانیواچە میللیەکې هامکاریشان کەرڎەن و پېوەرە ڕاوڕەسمو شاڎییەکەیشان ڕاوەبەردەن. بە عەینو چېوی هورپڕای بە زۊڕنا و دەهۊڵیچ ساز دریان، زۊڕنا و دەهۊڵ زیاتەر خەڵکەکەشان سەرمەس کەرڎەن و شاڎییەکەشان گەرمتەر کەرڎەن، چوونکوم ئاوازەکېش بەرزتەرې و سەنجکېشتەرې بیېنې.
سازدای شاڎیی و هورپڕای، ڕا و ڕەسمو وېش بییەنش، پەی نموونەی: فرەو جاری وەڵ چانەی هورپڕای گەرم کریۊن چن کەسێ یاگې وېشاوە کۆتېنې قونە قون و جمەو وردە وردە دەسې یۊترینیشان گېرتېنې، ئینجا دەسشان بە هورپڕای کەرڎەن، وەڵتەر هەتا هورپڕای گەرم بییەبۊ ئانې کە دەسشان گېرتەن بە نەرمی یاگې وېشاوە جمێنێ و سەرو چن نەزمێ جە گۊرانییە تاییبەتتا کە بە زوانو خەڵکو ناوچەکەی پەنەشان ماچیۊن (بەزمې گېڵای) هورپڕێنې.
باعزەجارێ کە گلېربییەو زەماۋڼې گەرم بییەبۊ، ڕیزەکې بە سەرە هورپڕێنې، هەر ڕیزێ هەتاکو سەرەشان ئامابۊ گۊرانیواچ یام زۊڕناژەن و دەهۊڵژەن و شمشاڵژەن بیاوا لاشان بە بەزمو (گېڵای) هورپڕێنې. هۆرامانەنە چا کاتانە کە ڕەشبەڵەک سازدریابۊ، پەی ئانەی (کناچې و ژەنی) فرە نەماڼیان، زییاتەر بە هورپڕای (چەپی) هورپڕێنې، هەر وەرو ئانەیەچەنە بە (هورپڕای چەپی) واچیان (هورپڕای ژەنانە)، بەڵام ئینەیچە ئانەی مەکەرۊن کە ژەنی تەنیا بە چەپی هورپڕێبان، بڕێ جارې (کناچې و ژەنی و جوانې) زیاتەر حەزشان کەرڎەن بە نۊعەکانو (یەرەپایی و فەتاحپاشایی) هورپڕان.
کاتێ هورپڕای دەسش پەنەکەرڎەن، سەرچۊپی ڕیزەکەش ئاراسە کەرڎەن و ئاڎیچې چەنیش لوێنې، مەشیێ سەرچۊپیکېش چن تاییبەتتمەڼیێش چەنەبییێنې پی تەرزە:
1- ئۊسا و شارەزابییێ جە هورپڕاینە.
2- پۊشاکی جوان و کەشخەش پۊشابییێ.
3- قەڎ و باڵاش ڕېک و سیماش جوانە بییێ.
4- دەسڕش دەسۆ بییێ چەنی ئاوازو گۊرانییەکاو نۊعو هورپڕاکەی واشدێ، بە قیمەتتەرین نۊعو دەسەسڕی جە هۆرامان (دەسڕی ئاوریشم) بییەن.
بەڵام ئیسە ئی شەرتې قیمەتشان نەمەنەن، چوونکوم هورپڕې ئیسە نمەتاوان باوەکانو هورپڕای بپارېزنان، سەردەمە کۊنەکانە خەڵکانێ بیېنې تەمەنێ فرەشان گوزەرنان و بەشڎاری دەیان شاڎی و زەماۋڼاشان کەرڎەن، بەڵام دلې گرڎو تەمەنیشانە مافو ئانەیشان نەڎان وېشان ببان بە سەرچۊپی کېشې، بەڵام ئیسە پا شېوە نییەن، فرەو کەسا ئا مافەیە بە وېشان مڎان بە شەرتێچ هورپڕای نمەزانان، پېسە واتەنشان مەرەجیۊشان هورپڕای هەر گەڕەلاوژېنە، بېئاگا چانەیە کە هونەرێ میللین و ڕاوڕەسمو وېش هەن.
ئا کەسېچە کە کۆتېنې ئەخیرو ڕیزەکەی پەنەشان واتېنې (گاوان)، گاوان دلې هورپڕاینە حیسابو وېش بییەنش، وەرو ئانەیەە ئا یاگېشە گېرتېنە پەی ئانەی ڕیزو هورپڕاکەی تېکنەشۊن، فرەو جاریچ (گاوان) کەسی نزیکو ساحیب شاڎی و زەماۋڼې بییەن، فرەو جاریچ کەسانێ گاوانینە دەسشان گېرتەن کە خەڵکې چەنەویەردې و وېنەوازې بیېنې و تەنیا مەرامشان ئانە بییەن ڕیزو شاڎی و زەماۋڼەکې تېکە نەشۊن و بە ڕېک و پېکی تەمامیۊ، بڕێ جاریچ گاوانەکې ئا کەسې بیېنې کە هورپرایشان نەزانان.
فرەو جاری خەڵک نەلان پاڵو گاوانی دەسبگېران و کۊتاو ڕیزەکەینە هورپڕان، بەڵکوم حۆلېشا دێنې نزیک بە سەرچۊپیکېشی دەسبگېران و هورپڕان، گەر وردە وردە خەڵکې تەرې ئامێبان پەی دلې ڕیزو هورپڕاکەی مەشیێ گاوانی بە وریایی ئاگاش جە ڕیزەکەی بیێ و کۊنترۊڵش بکەردێ، چوونکوم فرەو جاری تەنیا بە دەسوەردای (گاوانی) ڕیزو هورپڕاکەی تېکشییەن.[1]