ڕەچەڵەک و ڕیشەو هۆرامییەکا
بەشەی ویس و دوەمە
عەلی ئەکبەرخانی خائین و ئەڵقەگۊشو داگیرکارانی هەرپېسە چەنی بە زوانو وېشۆ واتەنش کە هەرگیز نەتاوانش جە کوشتەی (ئۆڕەحمان بەگی) چەمپۊشی بکەرۊن، کەسێ ئەشناس بە نامې (فەڕاش غەزەب)یش ڕائەسپاران لوان دلې زیڼانینە ئۆڕەحمان بەگش بە بیبینەکەو وېش خنیکنان، هامکات هەواڵش دان بە (فەیروزەخانمې) گوایا فریاو کوڕەکەیش بگنۊن، چوونکوم جە خەفەتو کوشتەی تاتەیشەنە گەرەکشەن وېش بخنیکنۊن، بەڵکوم بلۊن پەی لایش و حۆلې بڎۊن پەشیمانش بکەرۊوە، بەڵام هەرپېسە چەنی (عەلی ئەکبەرخان) حەزشبییەن و گەرەکشبییەن، هەتا ئەڎاش یاوێنە نزیکو زیڼانەکەی، ئۆڕەحمان بەگی کوڕش گیانش ئەسپاران.
عەلی ئەکبەرخان دمای کوشتەی (حەمەسەعیڎسان و میرزا بابەکر و ئۆڕەحمان بەگی) فەرمانو حوکومڕانی هۆرامانو لهۊنیش پەی ڕۊسەم بەگی بەرکەرڎەن، گرڎو وردەکارییەکانو پېوەز بە چەنیبییەی جابەجاکەرڎەی پیلانەکېچش دلې نامێوەنە پەی (شازاڎە فەرهاڎ میرزا) نویستېنە، شازاڎەیچ نامێوەنە پەی دەربارو (شاو قاجاری) داواو پاداش دایۆش پەی (عەلی ئەکبەرخانی) کەرڎەن، چېرو ڕۊشنایی نامەکې فەرهاڎ میرزاینە، نازنامو (شەرەف ئەلملوک) دریان بە عەلی ئەکبەرخانی.
جە بارەو ڕازەو کوشتەی حەمەسەعیڎسانی جیاوازی دلې سەرچەمە تاریخییەکانە هەن، (مەردۊخ، محەمەڎ سوڵتانی، میرزا شوکروڵڵای سەنەندەجی بە زوانو عەلی ئەکبەرخانیۆ)، هەریۊ بە تەعرێ باسشان کەرڎەن، بەڵام ئېژا ئانەن ئا تاوانە پەڵێوە سیاوەن و شەمەزاری و ناپاکی و بېپەیمانین میاچەماو داگیرکاران و چڵکاو وەرەکانیشاوە.
ئەچی ویارەنە مەشۊم ئاماژە بڎەیمې پانەی (مەردۊخ)ی نویستەن: (مەڵڵا ئەحمەڎی نۊتشی و مەڵڵا عەزیزی هۆرامی) کە سەرو قسې و پێمانو عەلی ئەکبەرخانی بە ئېش نەیاونای بە سەردارە هۆرامییەکانی، چەنی (ئۆڕەحمان بەگ) و بنەیانەو (حەمەسەعیڎسان) جە نۆسووڎۆ لوێنې پەی جوانڕۊی، دمای کوشتەی سانی و کوڕەکەیش پەرسانشان وەنە ئایا پەی چېشی پێمانەکەو وېش نەبەرد سەر؟ گوایا ئاڎیچ دەقو ئا تەلەگرافەیشە نیشانەدێنې کە قەرارو کوشتەی حەمەسەعیڎسانی و کوڕەکەیش چەنەشبییەن، ئیتر هەر ئەچاگە (مەڵڵا عەزیز) فەرمانو کفن کەرڎەی و بەخاک ئەسپارایش دێنې.
15- ڕۊسەم سان:
ڕۊسەم سان؛ یۊتەرەن جە سانە بەنامبانگەکانو هۆرامانی، هەر ڕۊ دەسبەکاربییەیشەنە کۆتەن حۆلې ئانەی سزاو ئا کەسا بڎۊ کە دوور و نزیک دەسشان جە کوشتەی (حەمەسەعیڎسان) بییەن، بەڵام هەرمانەکېش فرە بە هېمنی و بېدەنگی کەردېنە نەک تاوانبارەکې بە مەرامەکەیش بزانان و ناوچەکەی جیابازان و دوورې بگناوە، وەڵېنە نامې ئا کەساشە لاو وېشۆ تۊمارە کەردېنە و دماتەر بەرنامێوەش پەی دایوەنەیشان گەڵاڵەو ئاماڎەکەردەن، کاتێ دەسش کەرڎەن بە کردەکەرڎەی بەرنامەکەیش تەنیا یەک شەوەنە ئا گرڎ کەسېشە دەسگیرکەردېنې و زیڼانەنە قاییمېش کەردېنې، چاگە فشارش وستېنې سەر و فەلاقەش کەردېڼې و سوکایەتیێ فرەش پەنەکەردېنې. مەگېڵناوە ئڼە حەزش بە عەزیەتدای ئا تاوانکارا کەرڎەن، شەوێ جە شەوەکانو زمسانی هۆرە برووسکە دانش یانە و باڵاخانەکەش، چا کاتەنە بییەن بە هەرا و هوریاو خزمەتکار و کارەکەر و تفەڼگچییەکېش ئامێنې ملو یۊیرەو سەرشان وەنە شېویان و تەرسیشان جە گیانو سانی و خانەواڎەکەیش بیېنە، کەچی ئاڎی پەنەواتېنې واز جە گرڎ چېوێ باردې و هەرچی مەبۊ با ببۊ، بەڵام ئاگاتان چەنەبۊن ئا زیڼانیې نەڕەمان. چېرو ڕۊشنایی باعزێ ئەچا سەرچەمانە کە باسشان جە حوکومڕانەکانو هۆرامانی کەرڎەن، ئا کەسې کە بە فەرمانو ڕۊسەم سانی زیڼانی کریێبېنې تەنیا کەسێشان بە زیڼەیی دلې زینانەکەینە نامان بەرۆ، واتا گرڎ مەردېنې.
جە بارەو ئی سانەیە (محەمەڎ تاییری سوڵتانی) نویستەنش: ڕۊسەم سان پەی دیڎەنی حەزرەتو شېخ عومەرو بیارې چەنی دەسێ جە تفەڼگچییەکاش لوان پەی بیارې، چا کاتەنە کە یاوان بیارې، یۊ جە برایەکاش بە نامې (جافربەگ) کە وەڵتەر تەرسەو تڼڕەوی ڕۊسەم سانیینە ئامان پەی بیارې، یانەو لالواشەنە ژیوان، بە ڕېکۆت وەراوەرو ئا کەپرېوە کە پەی وچانەو سانی ئاماڎې کریێنە ویەردەن، هامکات سان چەنی حەزرەتو شېخ عومەرو بیارې بە قسەکەرڎەیۆ خەریک بییەن، جافربەگ کە ڕۊسەم سانش دیەن تەرسێ فرېش وەنە نیشتېنە و شڵەژیان.[1]