بۊنەو هەشتو مارسیوە
وەڵێ ئانەیە هۆکاروو نامې نیای ئی ڕۊیە بە نامې ژەنې باس کەروو، پەنەوازا ئاماو هەشتوو مارسی بە گرڎو ژەناو دنیێ بە تاییبەتت ئا ژەنا کە سەرو مافو تاکەکەسی وېشا ئاشناییشا هەن و پەی بەدەسئارڎەیش هەنگامە هۆرگېرا، پیرۊزبایی واچوو.
هەشتوو مارسی ڕوێوەن جەهانی پەی بەرزکەرڎەی پلە و پایەو ژەنې جە بوارە جۊراوجۊرەکانە پېسە ئابووری، کۊمەڵایەتی، فەرهەنگی و ڕامیار و وەرزشی.
هەشتوو مارسوو ساڵەو (1857ز.) ژەنە هەرمانکەرەکۍ کارخانەو نەساجی شارو نیۊیۆرکوو ئامریکای، پەی ئەوەڵین جاری بە شېوېوە سازمانی و پێوەرەبییەی، مانگېرتەیشا دەس پەنە کەرد.
ئی مانگېرتەیە بۊنەو بار و دۊخێوە نالەباری، پېسەو نەبییەی یاسای پەی پاڵپەشتی جە ژەنە هەرمانکەرەکا، کەڵکی ناڕەوای جنسی جە ژەنا، کەمی هەقەدەسی و فرێ چەمکە جۊراوجۊرەکا کە جیاوازیې تاییبەتتشا ۋستەبۍ بەینو ژەن و پیای لوا ڕاوە.
تەقریبەن پەنجا ساڵې چا مانگېرتەی ویەرد بەڵام بارو دۊخوو ژەنە هەرمانکەرەکاو ئامریکای هیچ تەوفیرێش نەکەرد و هەمدیسان، مانگېرتەی ژەنەکا جە کارخانەو نەساجی دەسش پەنە کەردۆ و فرێ جە ژەنەکا یۆگیری بییێ و پەی یاوای بە مافە ئینسانیەکاشا کە هەقوو وېشا بې، پێوەرە دەنگشا بەرز کەردۆ. بەڵام ئی جارە ساحێبوو کارخانەکەی و نگابانەکاش، بۊنەو ئانەیوە مانگېرتەکەی فرەتەر پەرە نەسانۆ و گرڎو بەشەکاتەری نەگېرۆوە، ئا ژەناشا یاگېنە کۊ کەرڎېوە و دمایی بە هۊکارێوە نادیار ئا بەشە جە کارخانەکەی ئاویرش گېرت و تەنیا چن ژەنې تاواشا وېشا نەجات بڎا و (129) نەفەرێ چا ژەنا دلې ئاویرەکەینە سۆتێ.
دماو ئی کارەساتە دڵتەزێنەی، ئی ڕوە بە شێوەی سوڼەتی بە نامې کۊششوو ژەنا وەرانوەرو ناعەداڵەتی و فشار و زۊرەملێ ملو ژەنارە، دلې ویرەوەریەکانە سەبت کریا و گرڎو وەڵاتەکاو دنیاینە دەنگش داوە و بی بە هۆکاروو ئانەی ژەنەکاو وەڵاتەکاتەریچ داواو مافو وېشا کەرا و پەی یاوای بە مافە سەرەکیەکاشا، دەنگشا بەرز کەراوە و هاوار کەرا.
ساڵەو (1909ز.)پەی ئەوڵین جاری حێزبوو سووسیالیستوو ئامریکای، هەشتوو مارسیش پەی قەڎرگېرتەی و شانازی کەرڎەی جە ژەنە هەرمانبەراکاو کارخانەو نەساجی بە نامې ڕۊو ژەنې هۊرچنی.
ساڵەو (1910ز.)جە کۆپێنهاگ پایتەختوو دانمارکی کنفرانسێ لوا ڕاوە کە سەڎ ژەنی موبارێزێ بەشداریشا کەرڎەبێ و بە پېشنیاروو (کلارا زتکین) یوە جە ژەنە ڕابەرەکاو جم و جووڵەکاو ئورووپای، پەی ئەوەڵ جاری ڕۊو هەشتوو مارسی، بە نامۊ ڕۊو ژەنې و ڕۊو هامدڵی بۊنەو پارېزنای مافو ژەنا و شۆڕش وەرانوەرو فەرق وستەی جۊراوجۊر بەینو ژەن و پیای، هۊرچنیا و ئەوەڵین دەسکۆتیچش هۊرچنیەی یەرێ ژەنا پەی پاڕلمانوو فەنلاندی بې.
ساڵەو (1911ز.)، پەی ئەوەڵ جاری، وێنیشاندایێ ملوێنی جە ئوتریش، ئاڵمان، دانمارک و سویس بە بەشداری ژەنا و هەرپاسە هامڕایی پیایەکاوە لوا ڕاوە.
مەراموو ئی وێنیشاندایە یاوای بە مافە جۊراوجۊرەکا بې پېسەو:مافو هەرمانێ ڕەسمی پەی ژەنا فێرکەرڎەی ژەنا بە شێوەی ئاکادمیک و حێرفەیی جە بوارە جۊراوجۊرەکانە
یاوای بە مافو دەنگدای پەی ژەنا
تەمام کەرڎەی جیاوازیەکا بەینو ژەن و پیای بې.
ساڵەو (1914_1913ز. )بە دەس پەنەکەرڎەو جەنگو جەهانی ئەوەڵی، ڕۊ جەهانی ژەنې بی بە بەهانێوە پەی جم و جووڵە جۊراوجۊرەکاو ژەنا و هەشتوو مارسیشا کەرد ڕوێ پەی نیشاندای ناڕەزایەتی وەرانوەرو جەنگی.
ژەنی ڕووسیەی (شورەوی) پېسەو بەشێ جە جم و جووڵە سوڵح وازەکا، ئەوەڵین مەراسموو ڕۊو جەهانی ژەنېشا جە ئاخرین یەکشەممەو مانگەو فێوریەی بەرد ڕاوە و هەرپاسە ژەنەکاو وەڵاتەکاتەروو ئورووپایچ، دەور و بەرو هەشتوو مارسی، بە نیشانەو ناڕەزایەتی وەرانوەرو جەنگی و بە هامدڵی چەنی ماباقی چالاکەکاو دنیێ، تەزاهوراتێ بە شکۊشا وست ڕا.
ساڵەو (1917ز.)، هەمدیسان ژەنەکاو ڕووسیەی، ئاخرین یەکشەممەو مانگەو فێوریەیشا پەی ناڕەزایەتی وەرانوەرو جەنگی و هەرپاسە مانگېرتەی، بەنامې (نان و ئاشتی)هۊرچنی، چوار ڕوێ دماو ئینەی تزاروو ڕووسیەی مەجبوور بی دەس جە هەرمانە کېشۆ و دۆڵەتی موەقەت، پەی ئەوەڵ جاری جە ڕووسیەنە، مافو دەنگدایش پەی ژەنا قبووڵ کەرد.
هەر پی جۊرە شۆڕش و جم و جووڵ پەی بە دەس ئاردەی مافە سەرەکیەکا جە گرڎو دنیاینە درېژەش پېڎا کەرد و ژەنی ساڵ بە ساڵ فرەتەر یۆگیرێ بېنې و پەی یاوای بە مافە ئینسانیەکاشا، دەنگشا فرەتەر بەرز کەرېنێوە.
جە ۋەرەنجامو ئی چالاکیانە، ساڵەو (1945ز.)یانې تەقریبەن نزیک بە سەڎ ساڵا دماو کارەساتوو کارخانەو نەساجی، ئەوڵین قەتعنامەو سازمانوو نەتەوە یۆگیرەکا ئیمزا کریا کە بنەڕەتو یەکسانی ژەن و پیایش مەرزنارە و چا تارێخۆلای جە وەڵاتەکاو دنیێنە بە تاییبەتت ئورووپا سەرو وەرکەوتەی و وەزعیەت و پلە و پایەو ژەنا فرە هەژموونش بی.
ساڵەو (1977ز.)بەشېوەی ڕەسمی، هەشتوو مارسی بە نامې ڕۊو جەهانی ژەنې تەسویب کریا.
سورەیا خدری.[1]