یوبیلی زیوین و ئاهەنگەو ڕۉ جەهانی زوانو ئەدای
نویسا: #ناجح گوڵپی#
ئؽساڵ یونسکۆ واتەنش، ئتر وەسؽنن بواچمؽ زوانەکؽ پەیوازؽنؽ تەنیا پەی پەروەردەی و گەشەپەنەدای سەرەمڕەی، چون زوان دەسینەی سەرەکین پەی ئەوەفاڕای و پارؽزنای زانشتی و فەرهەنگی. چەنی ئانیچ ئارۉنە (8324) هەشت هەزارؽ و یەرسەدو وېس و چوار زوانؽ هەنؽ سەرزەمینەنە، هەڕەشؽ و تەرسەو مەحفبیەیشا سەرەنە بۉنەو جەهانگیری و فاڕوجمە کۉمەڵایەتیەکاوە. پەوکای پاڵپەشتی ئا سیستەمە پەروەدەیا کە زامنو مۉچنای (پەروەردە) ی مەکەرانؽ بە زوانو ئەدای فرەگرنگەن و کرؽڵێن پەی خاستەرکەردەی ئەنجامو مۉچنای. بەرکەوتەن ئا وەنیارؽ هەکە بەزوانو ئەداو وؽشا موانانؽ بە تەمامی میاوانؽنەو دماڕۉنە کارامؽ و چەنەئامؽنؽ و فامیدەتەرەنؽ، بەشداری کارا و شیکاری و ڕەخنەشا فرەتەرەن چەویشا.
موچنای فرەزوانی، بەتایبەت زوانە ڕەسەنەکا و زوانو کەمینەکا، یاردی وەنیاران مەدۉ تا پەیوەندیشا میانو زانشتی و فەرهەنگینە پتەوبۉنە. ئینەیچ مەبۉنە بایسو ئەرەمەرزنای فیسپەگایێوی گردگیری و یەکسانی.
ساڵیادو ڕۉ جەهانی زوانو ئەدای، ئیرۉ وېسپەنج ساڵؽش (چارەکە سەدێوە) ملۉ ملەرە، جە هەوڵوتەقەلای پەی پارؽزنای زوانو ئەدای و فرەزوانی. پارؽزنای ئی دەسکۆتیە ڕۉشنایی مەوزۉ سەرو گرنگی پاراستەی زوانو ئەدای جە چوارچۉ ئا هەوڵانە کە مەدریانؽ پەی پاراستەی فەرهەنگی و کەلەپوری، خاسکەردەی موچنای و پەشتیوانی فیسپەگایێوی بؽوەی و وەڵؽکەوتەی پؽوەرە ژیوای ئاشتیانەی.
ڕۉ زوانو ئەدای سەرەتا لاو نەتەوە یۉگیرتەکاوە جاڕدریا، دماتەر لاو یونسکۆیەو پەسینیا، ساڵەو (2000ز.) دووە هەزاری زاینیوە ئاهەنگەو ڕۉزوانو ئەدای ملۉراوە، تائیسە گرد ساڵێو ئی بەرنامە هەن بە مەبەستو پاراستەیو زوانو ئەدای و تاتەی، زوانی بومی و یوەمو هەر کەسێو.
یونسکۆ سورەن سەرو پەشتیوانی ڕۉڵو زوانی جە وەڵؽکەوتەی زانشتی و گەشەو زانشتینە. مۉچنای زوانی جە فیسپە فرەزوانەکانە دەرتانو وەڵؽکەوتەی مەکەرۉوە پەیشا، چون زوانە بؽ دەسەلاتەکؽچ مافو وانای و ئەنەئاردەیشا پەی مسۆگەر مەبۉنە پاڵو زوانە دەسەلاتدارەکانە. ئاکاتە فیسپە گرد یەکسانەن جە مافەکاش و ئەرکەکاش، کورەکو وەڵؽکەوتەی ژیوای و فەرهەنگو وەڵاتی.
یادو ڕۉ زوانو ئەدای سەرەتا لاو وەڵاتو بەنگلادیشیوە دریا بە نەتەبە یۉگؽرتەکا. ساڵەو (1999ز.) پەسینیا، دماتەر یونسکۉیچ ساڵە (2000ز.) یوە گرد ساڵێو کار وچالاکی پەی ئی ڕۉیە مەگؽڵنۉ جە سەرتاسەرو جەهانینە، فرەو زوانەکا ئی ڕۉیە یادمەکەراوە، ئیساڵ یوبیلی زیوینشەن.
قیسپەی فرە زوانەنە، زوان یاردی ئەوەفاڕای فەرهەنگی، زانشتی، حنەری، زانیاری، گرد چؽوی مەدۉ پەی ئانەی میانو زوانەکان، فەرهەنگەکانە ئاڵمو ساتم بکریۉ، ئی هەرمانؽچە سودو گەردیما چەنەشەن.[1]