بییەی نەتەوەیی کورڎی میانو فەلسەفە و سۆسیۆپۆلەتیکینە
هۊرئەوەگېڵنای و ئاماڎەکەرڎەی: #ئەسعەد ڕەشید#
بەشې حەڤڎەهەمە
گېڵنەر؛ دلۍ چەنەکۊڵەرا تیۊرە مۆدێرنەکەو لەیەکۆدایۆ نەتەوەکان و نەتەوەوازینە هەرمانە سەرو سەلەمنای ئا ویرلۍ سەری کەرۊن و چەنەکۊڵەرەکۍ تەر بە پەشت بەستەی هەرمانەکۍ گېڵنەری جەخت سەرو عەینو پەیلوای مەکەراوەو پېسە بەڵگەنەوازێ، یام سەلەمیایێ مامەڵە چەنی ئی ویرلۍ مەکەران. وەرو ئینەیە ئېمە ناچارېنمۍ پەی وەرچەمۋستەی ئی پەیلوایە و واتە و واچ کەرڎەی بەڵگەکارییەکاش پەنا بەرمېن وەردەمو هەرمانەکۍ گېڵنەری.
گېڵنەر دلۍ کتېبەکەیشەنە (نەتەوەکۍ و نەتەوەوازی 1983ز.) هەرمانە سەرو ئانەیە کەرۊن ئانەیە سەلەمنۊ ویرلۍ نەتەوەی نمەکریۊ دلۍ هۊشییاری و ویرۆکەرڎەی کۊمەڵگا کشتوکاڵییەکانە بییەیش بییەبۊن، ئی ویرلۍ تەنیا دلۍ ویرۆکەرڎەی و هۊشییاری ئا کۊمەڵگایانە ئیمکانو سەرهۊردایش هەن کە قۊناغەو کشتوکاڵیۆ ڕوەو قۊناغەو پیشەسازی لوێنۍ. ئاڎ پەی سەلەمنای ئی پەیلوایەو وېش جە لەحازو تاریخیۆ پەشتی بە مارکسیزمی بەسۊن و جە لەحازو درووسیچۆ پەشتی پا کەلتوورەیە مەبەسۊن کە دروستەوازەکۍ جە دماو چەنەدیایە دروسیەکەو سۆسۆری پەی زوانی جە مێڎانە جیاجیاکانە بەرهەمشان ئاردەن. مەتاومۍ ئی پەیلوایەو گېڵنەری ڕیزو ئا پەیلوایا بنیەیمېرە کە بەرئەنجامو تېکەڵکەرڎەی ویرۆکەرڎەی درووسەوازی و مارکسیزمی تاریخی ئامێنۍ مێڎان.
گېڵنەر، بە عەینو شېوە مارکسیزمی تاریخی دابەشکەرۊن پەی چن قۊناغێ و سەرهوردای هەر قۊناغێ ئەچی قۊناغا جە ڕاو گەشەکەرڎەی ئامېرەکانو بەرهەمئاردەی و دابەشکەرڎەی کار و بەرهەمی ئا ئامېراوە لەیەکۍ مڎۊوە. ئانەی دابەشکەرڎەیەکەو گېڵنەری جیا مەکەرۊوە ئەچا دابەشکارییە باوەی کە دلۍ کەلتوورە فیکریەکەو مارکسیزمینە هەن، تەنیا نامۍ قۊناغەکانە. مارکسیزم دلۍ چوارچېوەو یەرۍ قۊناغا تاریخیانە باس جە گەشەکەرڎەی کۊمەڵگا مروییەکانی مەکەرۊن: قۊناغەو فیوداڵی، قۊناغەو سەرمایەداری، قۊناغەو کۆمۆنیزمی. بە عەینو تەرزۍ گېڵنەریچ تاریخو مروڤایەتی دابەش مەکەرۊن پەی یەرۍ قۊناغا: قۊناغەو ڕاوەشکاری، قۊناغەو کشت و کاڵی، قۊناغەو پیشەسازی.
جە دیاگاو مارکسیزمیۆ ویرلۍ نەتەوەی دلۍ کۊمەڵگێوەنە پېڎێ مەبۊن کە یاوابۊ قۊناغەو سەرمایەداری، واتا ویرلۍ نەتەوەی پەنەوازییە مادییەکۍ ئا ژیوایە ئابوورییەی دلۍ هۊشییاری گرڎینی کۊمەڵگاینە درووسشان کەرڎەن کە ئامېرەکانو بەرهەمئاردەی، ئامېرۍ ئا کۊمەڵگایەنۍ یاوێنۍ قۊناغەو سەرمایەداری. جە دیاگاو گېڵنەریچۆ بە عەینو شېوەی ویرلۍ نەتەوەی پەنەوازییە مادیەکانو ئا کۊمەڵگایە دلۍ هوشییاری کۊمەڵگاینە وەشش کەرڎەن، کە قۊناغەو کشت و کاڵیش گوزەرنێنەو یاوان قۊناغەو پیشەسازی.
بە پاو هەردوە پەیلواکەی نەتەوەکۍ بییەیێ کاتیشان هەن و ڕیشێوەشان نییەن پەی مەنەیۆو بییەیشان بیێوە عەرەزیین. جە دیاگاو مارکسیزمیۆ نەتەوەکۍ تەنیا بەرکۆتۍ دژەکانو قۊناغەو سەرمایەدارینۍ و بە کۊتائامای قۊناغەو سەرمایەداری ئاڎیچۍ کۊتاییشان پەنەمێ.
لاو گېڵنەریچ نەتەوەکۍ سەرەتاو سەرهوردای کۊمەڵگا پیشەسازییەکا سەرهورمڎان و بییەیێ وەرزیشان هەن و چەنی کامڵبییەی ئی قۊناغۍ و یاوای گرڎو کۊمەڵگاکا جەهانی بە کامڵبییەی، جیاوازییە ڕواڵەتیەکۍ میانو کۊمەڵگاکاچ سەرمشان و ئینەیچ مەبۊن بە باییسو نەمەنەی نەتەوەکانی.
جە ڕوەو دروستەییچۆ گېڵنەر جە دوۍ ڕوېوە ئینا چېرو هەژموونو ویرو دروستوازینە. سۆسۆر، چەنی جە هەرمانەکۍ وېشەنە پا سەرو ئانەیە مەگېرۊرە کە پەرسەکەرڎەی چانەیە کە زوان چەنی پېڎابییەن، پەرسەکەرڎەیێ بېمانان و مروڤ نمەتاوۊ بگېڵۊوە پەی ئا ساتەکاتەی کە زوان دلېشەنە پېڎابییەن. بەشێ جە کتېبو بییەی نەتەوەیی کورڎی میانو فەلسەفە و سۆسیۆپۆلەتیکینە، نویستەی عیرفان مستەفا، هۊرئەوەگېڵنای پەی سەرو زوانی هۆرامی: ئەسعەد ڕەشید.[1]