نمەکریۊ هۆرامی بیی، چنارەی نەوانیوە
نویستەی: سابیر عەزیزی
بەشۍ یەکەمە
ڕۊمانە، یۊ چا ژانەرە بە هېزانە پېسە هەویەت و کێبېیەی و نیاچەماو حەر میللەت و نەتەوە وخەڵکێ ئەشناسە کەرۊنە. داستانێوە خېیاڵی و وەربەڵاوە، فرەیە جە ورڎەکاری و ژیوای، فەرهەنگ، گلێرگا، ڕەفتارەکێ، بۊنەو و مەراسمەکێ و ... خەڵکی نیشانە مڎۆ و گوزارش جە شێوەو دیای و هورست و نیشت و کاری فەرهەنگی و ... ئا خەڵکەیە کەرۊ؛ داستانە دلې ئا کۊمەڵگایەنە خەلق، ورازیەنە باڵاشەرە و نویسێنە.
ئېمەی هۆرامی حەرچند ماوەیە فرەن تێکەڵ بە نویستەی شیعرێ بېیێنمێ و ئەزموون و تەجرەبەی هێقم و هەقەتینما هەن چی بارەوە، بەڵام هەڵایی جە حەوزەو داستان و ڕۊمانێنە گڕوگاڵ کەرمې و سەرەتاو ئاشنایی و تێکەڵێمانەن چەنی ئی ژانەرە ئەدەبینە. وەشبەختانە چی ماوە کۆتا و کورتەنە داستانێ بە هېز و شازێ بە زوانی هۆرامی خەڵقێ و نویسێنێ. ئینە دەلاقێوەن تا ئېمەی هۆرامیچ چەنی ژیوای سەردەمی و بەڕۆی ئاشنا بیمێ و سەرە بارمێنە دلې سەرا.
چنارە بە قەڵەموو حەمەڕەزای بە‌همەنی، جە چوارسەڎ و چل ویەرێ لاپەڕانە ساڵەو (1399ک.)جەلاو چاپەمەنی ئارۊ شاروو پاوەیەنە چاپ و پەخشە بېیەنەوە. ئێژاتەرین شێوەو تێکەڵی مرۊڤی چەنی ئەدەبېیاتی، داستان و ڕۊمانەنە. یۊ چا ڕۊمانانە وەش بنەش دریەنەرە و تاوانش دلې دەروون و ناخوو وانەری هۆرامی زوانینە یاگێ وېش کەرۊوە. داستانێ خەتی و ڕئالیستیە کە فرە چەنی ژیواو خەڵکو هۆرامانی تێکەڵەنە و تاوانش ژیوایە هۆرامیانەی فەسێح و ئەسێح دلې ئی ڕۊمانێنە بە وانەری بشناسۆ. دەروېش میران، دێدە حەلیمێ، پەروانە و ئەنوەر، وڵکڵە و ... کاراکتێرێ سەرەکی ئی ڕۊمانێ، دلې گلێرگاو هۆرامانینە مشەمەر و فراوان گنا وەرچەم. نەبېیەو ئاسایېش و ئەمنیەتی، میلیتاریزە بېیەو مەحاڵەکەی، نەبېیەو سەرتاییتەرین کەرەسەو سەڵامەت و بېداشتی و تەندرۆسی، وېرانی ڕاوبانی و ماشینی و سووتەمەنی و ئێمکاناتی ڕەفایی و وەش گۆزەرانی و... هەزاران کەم و کۆڕیێتەر جە نیگاو چنارەیوە پەی ئا کات و ساتەیە وەرچەمۍ و دیارێنێ، نانا، بەڵکوو ئیسەیچ ئی خەڵکە بە هەزاران شێوێ و لۆنێ ئازار و ئەزیەت و ئەشکەنجەی ڕۊحی و جسمی دریۆ. دەرد و ئازارەو ئېمەمانا حەر ئەپی جۊرە دلې چنارەینە باس کریان، بې دەرەتان و بې بەزەیانە ئەوپەڕوو زەجر و ئازاراوە سیماو مەرگی کېشییان ملشەرە. فەزا و ئۆتسمفێڕوو ڕۊمانەکێ ئانەی گېڵنۆوە:چېوێ بە نامې ژیوای چی مەحاڵەنە نامۆ بېیەن و بېجگەم ڕەنجی و ئازاری، نەسیبما چېوېتەر نەبېیەن. کاتارێ تەماشەو پەروەندەو ئەنوەری کەرمې ئینەش چەنە نویسیان: ( هەوڵ و کوشش پەی شێونای و ئارامی و ئەمنیەتوو وەڵاتێ و...) شۆنگېرتێ ئانەی بیمێ چی ئەنوەر گیریان؟ و دلیگیر و نوېشتەو پەروەندەکېش وانمێوە، پی ئاکامیە یاومێ مشۊم لاو ئېمەنە چڼە دەسەڵاتوو دادی و قەزاوەتی و داوەری و... یاگێش نېیەنە و هەژارا، دەسەڵاتی مەرکەزی بې باکانە ئی خەڵکەیە پاچۊرە و جەبەینش بەرۆ.[1]