=KTML_Bold=#Ehmed Kaya# û hêvîyên sala 1999`an!=KTML_End=
#Kakşar Oremar#
Di straneke xwe de wiha diqêrîne:
Hûnê ji kû bizanîbin, ez çawa dişewtim?!
Dareke biçûk bûm, ketim xwarê, bayekî reş bûm û westiyam…”
Xala werçerxan û jinûve a hatina ser dinê hingî bû ku ew hê 42 salî bû. Jiyana wî şeva 10`ê şibata1999`an de bû destpêka bizaveke bihêzitir ku civaka hîvîşikeştî a wê salê qet wî ji bîr neke. 1999 salek tije bêhêvîtî û reş di jiyana Kurdan de ku dengê hunerê xwe digehande hewarên siyasetê. Kurd bi revandina rêzdar Ocalan re û hevgirtina hemû hêzên dijberî doza Kurd serşikestî bûn. Kîneke mezin di singê me tevan de li dijî wê bêrêzî û neheqiyên dîrokî de hebû. Dijberên me keyfxweş û qeşmerane bi encama xebata şoreşgerên Kurd dikenîn. Saleke reş û tije hezaran nexweşî ku qet ji bîra takê Kurd naçe. Ew xelata ku bo baştirîn hunermendê salê dane nemir Ehmed Kaya bû derfeteke mezin ku wî xwewst pêre hêvîyeke mezin bide gelê xwe yê birîndar, pêre jî ji birêveberên dewleta faşîst re bêje ku: hûn nikarin hebûna me bi teror, revandina rêber û şoreşgerên me înkar bikin. Wê şevê di dengê wî de ev peyam hebûn:” Êdî ji ber ku ez bi esla xwe Kurdim yê di albûna xwe a nû de bi Kurdî jî bistêrim, kilîpekê jî yê amade bikim û bendewarî ewe ku hemû TV li Tirkiyê belav bikin û cesareta xwe bidin xûyakirin, ger belav jî nekin êdî dive bixwe bersiva xelkê bidin,…spas….,”
Hingî ez gelek ponijîm û ser wê kurte peyama wî çûme nava xemên giran. Ji min re weke ku wî xwest wiha biqêrîne:”… Ez Ehmed Kaya me û dengê min yê bibe newa û awazên doza Kurdistanê jî.” Hemû peyama wî ew bû lê êdî ew salona mezin bû qada şerekî nejadperestiyê, ew weke xayîn binav kirin, stranbêjên dogm û rûçik gemarên bi mask çûne ser dikê û marşa neteweyî a komarê gotin, lê piştre poşman bûn. Taboyên betony bi wê peyama E Kaya hatibûn herifandin, êdî serdemeke nû di jiyana wî de dest pêkiribû. Ragehandin û mirovên sîstemê li dijî wî bûne yek, ew weke xayîn û cudayîxwaz dane nasandin, bes ya girîng ew li ser ya xwe ma û bi girnijînên tije wate wiha got:” Rastiyên Tirkiyê evin, çi dikin bikin, ez dengê rastiyê me…”. Biryara wî destpêka şerekî piralî li dijî sîstema înkarker bû. Dengê E Kaya sinor derbas kirin û ew awayê dan û standina dewleta Tirk bû manşeta gelek ajans û rojnameyên biyanî jî. Bi vê re Ehmedê Kurdhez tovek li zewiyeke mezin reşand ku me zû berhem û encamên wê keda wî dîtin. Wêrekî li hemberî wan mirovên nejadperest zêdetir û dengê strana şoreşê bilindtir bû. Ehmedê me bû sembola cesaret û azadîxwaziyê li dijî stemkarên hov, bû nasnameya bêtir naskirina Kurdan û rûreşiya kesên ku bi navê Kurdan ticaretê dikin. Wê şevê Iboyê Tatlîses û M Kirmizigul serê xwe daxistin jêr û bêdeng man.
Ehmed weke kesekî sûçdar hate mehkemekirin, lê dîsa xwedîtî li daxwazên xwe yên meşrû kirin. Hate xerîbistanê û li Parîsê serî bire nava dilê axa sar. Hemû xewnên wî bi mirinê re neçûne jêr axê, ew bû efsaneyek ku yê du xalên girîng tim û tim bi zindî di dîrokê de bihêle: 1. Kurdbûn û berdêlên giran ku hezaran kesên wekî wî ji nasnameya xwe re pêşkêş kirin. 2. Rûreşîya ku qet û qet li ser rûçikê Kemalîst û faşîstên Tirk pak û wenda nabe. Ew deqa reş a antîdemokratîk yê tim li ser eniya hunermendên heramzade, Kurdfiroş, xwefiroş û caş-belaşên doza siyaset, ziman û hunera Kurdî jî bimîne. Ehmed Kaya tenê hunermend nebû, ew herwiha dengekî zelal yê berxwedanê di nava dilê sîstemeke înkarker de bû ku hîvîyên miletekî ber bi vejîneke nûve bibe. Êş û azarên netewekê di hest û stranên wî de bûn ku hesûd û ehmeqên bêfam dilerizandin. Generalên cinayetkar û rantxûr ji peyamên wî ditirsyan. Faşîstên ku hebûna Kurd û Kurdistana dêrîn nedipejirandin dikarîbûn Ehmed Kaya weke pirekê di navbera du gel û du çandan de bibînin, lê dema stranbêj, rewşenbîr û pêşengên civakê di deravên tengav de Ehmedê zana bitenê hiştin gorên har û hov hêrişî wî kirin. Wî tenê bi gotina:” Ez Kurd im û yê bi zimanê xwe jî bistêrim…” hinek dîwarên bilind herifandin, li xerîbîyê jiyana xwe ji dest da lê bi mirina wî re jî dîsa dengê hişyarbûna miletekî bilindtir bû. Di stranên wî de azadî û dadperwerî peyamên sereke bûn. Dilê dehan milyon kesan raste-rast bi deng û daxwazên wî re ketibûn lêdanê. Ji çalakvan û rewşenbîran bigire heya hejar û dewlemendan, herkesî ji wî hez dikir. Ew fenomenek nû bû, gotinên wî nebihîstî û nû bûn. Çîroka jiyana mamosta Ehmed Kaya peyamên pir girîng têda hene lê rûpelên dîroka mirovahiyê yê qet nebe li derekê wiha binivîse:” Tenê ji bo Kurdbûna xwe bacekî mezin da, lê di dawiyê da ew qêrîna wî a wê şevê bû çirayek tije ronahî ku sal ji salê rûberê wê zêdetir bû. Rasîst-faşîst jî li pey wê qêrînê îro di parlementoya Tirkiyê de bangî terosrîtan dikin, xwe davêjin ber piyên rêberên Kurd, li paytexta Kurdistanê bi Kurdî diaxivin û em jî ji xwe dipirsin: Gelo xewnên Ehmedê me hatine cih?”
Ehmed Kaya yek ji mezintrîn hunermendên vê sedsalê di dîroka Kurdistan û Tirkiyê de ye, lê hunermendê herî mezlum jî tê hesibandin ku tenê ji ber rastbêjîya xwe çav li hemû xweşîyên jiyanê girtin.
Armanca wî ji strîna” Karwan” ew bû ku silavekê bide gelê xwe û bibe sedem ku Tirkên rasîst jî nêrînên xwe li ser çand û hunera Kurdî bigûrînin û bêtir gelê Kurd binasin. Wî xwest bêje:” Em bêrêziyên bi nasnameya gelê Kurd napejirînin. Min xwest bi delalî û bi armanca dostaniya di navbera du gelan de gotina xwe bêjim, lê herkesî çawa fam kir keyfa wana ye, lê bila tenê vê yekê bizanîbin ku kes nikare esaleta min ji min bistîne, salên dirêje ez vê yekê dibêjim ku gelên Kurd û Tirk birane, salên dirêj jî yê wiha bimînin, gelek caran jî min gotiye ku alîgirê cudayîxwaziyê nînim, lê gotina min eve ku êdî ev welat pêwîste hebûna Kurda bipejirîne û bala xwe bide xwestekên wan, niha jî ger dixwazin bila min bigirin û bibin, çi bikim…”
Wê şevê meymûnên sîstemê bi dengekî bilind qêriyan:” Ew cudayîxwaze, vî mêrkî ji vira derxînin…”
Wê şevê dîmenên tije şermê bûne para jiyana wan kesan ku piştre nekarîn wê şerma mezin û lekeya tije rûreşî heta bi dawa lêborînê jî li ser eniya xwe paqij bikin. Mînaka vê yekê avêtina çetalê ku bi eniya xanima Ehmed Kaya(Gulten)ê ket, piştre Serdar Ortaç çû ser dikê ku strana xwe bibêje lê wî berê xwe da maseya wan û di halê ku li wan dinêrî û weke muxateb didîtin wiha qêriya:” Welatê yê me ye, hûn xerîb û bêgane ne, welat ne ji xerîba re ye…”, êdî yên din jî rabûn ser piyan, dijûn didane Ehmed û Guletn bi hemû hêza xwe xebitî ku nehêle ziyaneke canî bigehe hevjînê wê yê wêrek ku êdî ji wê deqê û şûnde bibû navê yekê li ser zimanê hemû pêşkêşvanên radio û TVyên Tirka. Dema E Kaya û kesên pêre xwestin ji wê salonê derkevin stranbêjên Tirk dest bi strîna marşa xwe a ku sala 1933`an ji bo dehmîn salroja damezrandina komara Tirkiyê hatibû çêkirin, kirin. Ehmed Kaya bi dengekî bilind li hemberî wan sekinî û wiha got:” Demekê bisekinin, wiha nekin…,” û gelek nerihet û xemgîn ji wira dûr ketin, lê dîsa jî ew kêlî pir nexweş derbas bûn.
Zextên giran hatine ser keçên wî û di rêya dibistanê de ji wan re digotin:” babê we cudayîxwaz û xayînê welat e.” Nameyên tije gef ji wan re dişandin, büro û stdyoya wan hate golebaran kirin û piştre maşîna wan li ber deriyê malê dane ber goleyan. Derketina li dervey welat jêre yasax kirin lê ji bo ku ji agirê wî pêxistîye xelas bibin, ew qedexe rakirin û Ehmed bi saza xwe ji Tirkiyê derket û çu Fransê. Li pey çûyîna Ewropa dadgehê 16 sal cezayê girtîgeh jêre diyarkirin, ew jî venegerî û bû penaber.
Ji wê rojê û pêde êdî manşetên rojnameyên Tirka tije bûn ji bêrêzîyên dûr ji exlaqê ragehandinê li dijî E Kaya. Hemû armanca wan ew bû ku li dijî wî dijminahiyê wî û gel kûrtir bikin. Ew weke milîtanê PKKê binav kirin. Rojna Hürriyet a Kemalîstên înkarker gelek bêşermane manşeteke wiha tevî wêneyê Ehmed Kya Belav kirin:” Hey bêşeref, Ehemed Kaya ji 65 milyon xelkê Tirkiyê re got: Bêşeref….”, lê wî ew îdayên bêexlaqane înkar û red kirin. Wî tenê wiha bersiva Hürriyetê da:” Min tenê ev got: Ji bo xatra çend bêşerefa binêrin çi bela hatin serê min, min tenê gotiye ez Kurdim, dengê min fetisandin, stranên min yasax kirine, hemû mafên xweparastinê ji min standine…”
Bîranînek weke xewnekê
25 sal derbas bûn, em te ji bîr nakin mamosta Ehmedê hêja. Ehmed Kaya nav-nîşana mirovê ku di ber parastina ziman û strana Kurdî de te hemû tiştekî xwe ji dest da.
=KTML_Bold=Wê rojê ji bîr nakim!=KTML_End=
Nemir Ehmed Kaya ji konserteke mezin vegeriyabû û di wê konsertê da bi peyam û stranên xwe agir xistibû nava dilê faşîstên Tirk û rayedarên dewleta dagîrkera Tirkiyê.
Me wê êvariyê li ber deriyê MEYDA TV hev dît û piştî axftineke kurt ev wêne jî bû malê dîrokeke tije bîranîn.
Min jêre got: Dixwazim hevpeyvînekê bi we re çêbikim ku Kurdên parên din jî bêtir te binasin, başe mamosta.
Bi girnijîneke tije hezkirinê destê xwe danî ser milê min û wiha got: Kakşarê min, ez wekî te Kurdî nizanim, lê niha li Enstîtûya Kurdî a Parîsê xwe hînî zimanê Kurdî dikim. Li ser şahidiya Gulistan û mamosta Baksî soza şerefê didim te ku emê piştî şeş mehên din wê hevpeynî li her derê belav bikin.
Me hev maç kir û ew çûne mêvandariyekê, ji wê rojê re min jî dixwest ku ew şeş meh zû derbas bibin, lê herî dawiyê me li 16.11.2000`an li goristana Perlaşêz a Parîsê xatir ji wî mirovê mezin xwest. Mixabin ew serbilindî nebû bi para min ku em têr û tije guhdarî xwezî, hesret û çîroka jiyan û hunera mamostayê xwedî helwest û Kurdistanî EHMED KAYA bikin.
=KTML_Bold=EM NAV Û KEDA WE; RÊBAZ Û ŞOREŞA TE JI BÎR NAKIN.=KTML_End=
Ev bû çîroka mirovekî ku tenê ji ber xatra stranekê û esaleta xwe a Kurdbûnê bi rêbazên dogmatik û bêelaqaneji welatê wî dûrxsitin û li xerîbiyê serî danî. Gulten Kaya berevajî daxwaza gelek kesan nehişt ku termê wî vegerînin Tirkiyê, wê wiha got:” Heya çaxê ku Tirkiyê nebe welatî bi temamî demokratîk, ez vê iznê nadim…”
Ew çû lê karwanê jiyanê û rêya mirovê “demokratê westiyayî” berdewam e.
Wêne: Gulistan Perwer-Mehmûd Baksî-Ehmed Kaya-Kakşar Oremar [1]