شاعیری نەتەوەیی ناوداری کورد، عەبدولخالق حسێنی نەقشبەندی، لە ساڵی 1890ز. لە شاری #کەرکووک# چاوی بە ژیان هەڵێناوە و لەباوەشی بنەماڵەیەکی ئایینی زانست پەروەردەدا ژیاوە، لە گەشتی خوێندنی مەلایەتییدا گەلێک شاری کوردستانی باشوور و ڕۆژهەڵات گەڕاوە لە کۆتایی گەشتەکەیدا بەڵگەنامەی زانستی لە کەرکووک لە خزمەت مەلا عەلی حیکمەت سیامەنسووری وەرگرتووه.
لە ساڵی 1920ز. چووەتە ئەستەمبوڵ و لەو گەشتەیدا چاوی بەنەجمەدین ئەفەندی برا بچووکی و شێخ عەبدولقادری شەمزینی کەوتووە کە خەریکی خەباتی کوردایەتی بوون و لەسەر دەستی ئەوان وانەی خەباتی نەتەوەیی فێربووە، بۆیە لە ساڵی 1921ز. گەڕاوەتەوە کەرکووک و دەستی بە خەباتی کوردایەتی کردووە و هەڵبەستی نەتەوەیی هۆنیوەتەوه، تاکوو بووەتە شاعیرێکی ناسراوی کورد و لەگەڵ شاعیرانی وەک ئەحمەد موختار جاف و فایەق بێکەس و مەلای گەورەی کۆیە جێی حاجی قادری کۆییان لەهۆنینەوەی هەڵبەستی نەتەوەی گرتۆتەوه.=KTML_Photo_Begin=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2008/386/0002.JPG=KTML_Photo_Alt=ئەسیری=KTML_Style=width:25%;height:20%;float:right;=KTML_Photo_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2008/386/0002.JPG=KTML_Photo_End=
ئەم شاعیرە نەتەوەییە بەجەرگەی کورد، لە تەمەنی 72 ساڵیدا لە ڕۆژی #18-06-1962# دا کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی شێخ محێدین لە کەرکووک بەخاکی نیشتمانەکەی سپێردراوە.
ئەسیری شاعیر، لە منداڵیدا بە قوتابی لە مزگەوتی حاجی ئەحمەد ئاغا لای حاجی مەلا محەمەدی وەستا فەتاح خوێندوویەتی، لە هەژدە ساڵیدا چووەتە فەقێیەتی لە هەورامان، #هەڵەبجە#، #جوانڕۆ#، بانە، #سەقز#، #سنە# و چۆڕ و لەم شوێنانە خوێندوویەتی. لە دواییدا لە کەرکووک لە خزمەت مەلا عەلی حیکمەت ئەفەندی تەحسیلی علوومی بەلاغەت و ڕیازیاتی کردووە. ئیجازەی عیلمی وەرگرتووە و چووەتە ئەستەمبوڵ. لە ئەستەمبوڵ و ئەزمیر و بەیرووت کە چاوی بە کاری ڕێکوپێکی خۆراواییەکان دەکەوێت، بە چ جۆرێک بڵند بوون، گەل و نیشتمانەکەی خۆی دێتەوە یاد و بە یەکجاری بیری دەگۆڕدرێ. کە لە ئەستەمبوڵ دەگەڕێتەوە، هەرچی هەڵبەستی خۆی هەیە کۆی دەکاتەوە و دەیانسووتێنێ، چونکە ئەویش وەک شاعیرانی تر هەڵبەستی خۆشەویستی و ستایش و بەربەرەکێ (هەڵبەستی هەجو) وتووە. لە پاش سووتاندنی هەڵبەستەکانی سەودای گەل و نیشتمان دەکەوێتە سەری و دڵی گڕ دەگرێ و دەس دەکات بە هۆنینەوەی هەڵبەستی نیشتمانی.
ئەسیری لە نووسینی شێوەی ژیانیدا بۆ هاوڕێکەی گیو موکوڕیانی دەڵێت: لە ساڵی 13ی میلادی، کە هاوین چووەتە کوردستان شاری #سلێمانی#، بانە و وا دەردەکەوێت کە 18 ساڵان بووبێ، واتە ساڵی 1895ی زایینی لە دایک بووە، نەک وەک ئەوەی لە سەرەوە نووسراوە 1890ز..[1][2]

، ئەسیری، بندەستی، بەردەستی، دیلەتی، دیلی، دیلیه‏تی، گران، هێشرێنی، یەخسیری، اسیرکردن، ئێخسیرکردن، بەئێخسیری گرتن، بەدیلگرتن، بەردەستکردن، بەندکردن، دیلکردن، گرتن، گردن، یەخسیر کردن، اسارت [1]

شاعێرێ نەتەویی ئێ ناڤدارێ کورد عەبدولخالق حسێنێ نەقشبەندی، ل ساڵا 1890دا ل باژێڕێ #کەرکووک# ژدایک بوویە و ل هەمبێزا ماڵباتەک ئایینی و زانست پەروەردەدا ژیایە ل گەشتا خوەندنا مەلایەتیێدا گەلەک باژێڕێن کوردستانا باشوور و ڕوژهەڵات گەڕیایە، ل دوماهیکا گەشتێدا بەڵگەنامەیێن زانستی ل کەرکووک ل مەلا عەلی حیکمەت سیامەنسووری وەرگرتییه.
ل ساڵا 1920دا چوویە #ئیستامبوڵ# و ل ڤێ گەشتێدا تەڤی بەنەجمەدین ئەفەندی برایێ بچیک و شێخ عەبدولقادرێ شەمزینی هەڤدیتن هەبوویە کو مژویلی خەباتا کوردایەتیێ بوون و لسەر دەستێ ئەوان وانەیا خەباتا نەتەویی فێر بوویە، لەوما دەمێ کو ل 1921دا ڤەگەڕیایە کەرکووکێ و دەست ب خەباتی کوردایەتی کرییە و هەلبەستێن نەتەوەیی گوتینە، هەتا کوو بوویە شاعێرەکێ بەرنیاسێ کورد و دگەل شاعێرێن وەکە ئەحمەد موختار جاف و فایەق بێکەس و مەلای گەورەی کۆیە جهێ حاجی قادرێ کۆیی ل ڤەهاندنا هەلبەستێن نەتەویی گرتییه.=KTML_Photo_Begin=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2008/386/0002.JPG=KTML_Photo_Alt=ئەسیری=KTML_Style=width:25%;height:20%;float:right;=KTML_Photo_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2008/386/0002.JPG=KTML_Photo_End=
ئەڤ شاعێرە نەتەویی و نەترسێ کورد ل ژیێ 72 ساڵیدا ل ڕۆژی #18-06-1962# دا وەغەرا دوایێ کر و ل گۆڕستانا شێخ محێدین ل کەرکووک بخاک سپاردییە.
ئەسیری شاعێر ل زاروکێدە ب قوتابی ل مزگەفتا حاجی ئەحمەد ئاغا، دەف حاجی مەلا محەمەدێ وەستا فەتاح خوەندییە، ل هەژدە ساڵیدا چوویە فەقێیاتی ل هەورامان، #هەڵەبجە#، #جوانڕۆ#، بانە، #سەقز#، #سنە# و چۆڕ و ل ڤان جهانە خوەندییە. ل دوماهیکێدا ل کەرکووک و ل خزمەت مەلا عەلی حیکمەت ئەفەندی تەحسیلی علووما بەلاغەت و بیرکاریێ کرییە. ئینجازەیا زانستی وەرگرت و چوویە ئەستەمبوڵ. ل ئەستەمبۆڵ، ئەزمیر و بەیرووت دەمێ کو چاڤ ب کارێن جانێن خۆراواییان دەکەڤیت، گەل و نشتیمانا خوە دهێتە بیر و ب ئێکجاری هزرا وی دگۆهڕیت. دەمێ کو ل ئەستەمبوڵ ڤەدگەڕێت، هەرچی هەلبەستێن خوە هەنە کۆم دکەت و هەمیان دنڤیسیت، چونکی ئەویش وەکە شاعێرێن دن هەلبەستێن خۆشەویستی و ستایش و بەربەرەکێ (هەلبەستا هەجو) گوتینە. ل پاش شەوتاندنا هەڵبەستێن وی هزرا گەل و نشتیمان دکەڤیتە سەرێ وی و دلێ وی ئاگر دگریت و دەست دکەت ب گوتنا هەلبەستێن نشتیمانی.
ئەسیری ل نڤیسینا جورێ ژیانێدا بو گیو موکوڕیانی دبێژیت: ل ساڵا 13یا زایینی، کو هاڤینێ چوویە کوردستانێ و باژێڕێ #سلێمانی#، بانە وەسا دەردکەڤیت کو 18 ساڵی بیت، ساڵا 1895ێ زایینی ژ دایک بوویە.[1][2]

د.ئیسماعیل ئیبراهیم سەعید
#کەرکووک#-2006

ئەسیری شاعیرێکی شۆڕشگێڕی قۆناخی دوای حاجی قادری کۆیییە
#کەریم شارەزا# و جەبار جەباری
#هەولێر#-1974 [1]

ناونیشانی پەرتووک: بزوتنەوەی ڕووناکبیری لە ئەدەبی کوردیدا، بە نموونە شاعیران ( #ئەسیری# و#ئەحمەد موختار بەگی جاف# )
ناوی نووسەر: سەردار فایەق مەجید
شوێنی چاپ: #سلێمانی#
چاپخانە: زانکۆی سلێمانی، کۆلێژی زمان
ساڵی چاپ: 2019
[1]

خەلاسی بوونی قەت ناوێ ئەسیری زوڵفی زنجیرت
لە بەر تیرت، مەلەک بێ، هەڵفڕینی نەبووە نەخجیرت
موژەت قوللابی گیرا، زوڵفی دڵگیرت کەمەندئاسا
مەحاڵە بەر گرێ یا بەر ببێ کەس کەوتە بەر گیرت
لە ناوا باسی تۆبەی تۆ بوو ئەمڕۆ ئەی ستەمگەر شۆخ
بخە ئەم تۆبە پاشی کوشتنی من، تۆ بی و پیرت
بە دەنگی ناڵەوەم هات، ئەو دەمە ڕۆح هاتە سەر لێوم
بڵێ: ئەی ناڵە، ئاخر ئێستە من چ بکەم لە تەئسیرت
لە چینی پەرچەما نووری جەبینی دی، وتی زاهید:
کە سووتا دامی تەزویرم بە نووری دامی تەنویرت
فەزیلەی ئەسڵ و فەسڵ ئینسانی پێ نابێ بە ساحیب فەزڵ
کە تۆ کۆسەی، بە تۆ چی مامە ڕیشی باب و باپیرت
لە خاکی پاکی ئەو بەردەرکە دا گەوزا ڕەقیب، ئامان
دەری کە، حەیفە گوور ئاسن خەسارەت دا لە ئیکسیرت
لە بەر باری مەحەببەت ئاسمان و ئەرز ئەناڵێنن
چیە ئەم دەعوییەت زاهید، جلی لێ بارە گاپیرت
شوکر مەحوی کە وا موددێکە ناوی چووبووە نیسیان
لە زومڕەی وەعدی کوشتن هاتووانا هاتەوە بیرت

#مەحوی#
#دیوانی مەحوی# [1][2]

ئامادەکردن و پێشەکی: کوردستان موکریانی
پێداچوونەوە و بەراوورد: ئەحمەد تاقانە
دەزگای ئاراس - 2006

د. #ئیسماعیل ئیبراهیم سەعید عەلی#
چاپخانەی پەتوەند
#سلێمانی# -2008 [1]

عەزیزم! من ئەسیری قامەتی نەوتوول نەمامێکم
غوڵامی زولف و ئەگریجە و غوڵامانەی غوڵامێکم
گرفتاری کەمەندی مەهوەشێکم تفڵ و بێ ڕەحمە
هیلاکی ناز و عیشوەی نیم نیگای ئاهوو خەڕامێکم
جگەر خوێنین و چاو ئەسرین و خوێن خوار و دڵەفگارم
خەریک و وێڵ و وەحشی مەهوەشی شیرین کەلامێکم
هەموو عومرم بە زایع چوو لە ڕێگای عیشقدا چونکە
گرفتار و ئەسیری داوی عیشقی تفڵ و خامێکم
ڕەواجی سککەیی ساحیبقڕانی مڵک و میللەت بووم
ئەمێستا وێڵ و سەرگەردانی گەرداوی عەوامێکم
شەهی ئیقلیمی عیشقم، پیری ڕەندانی خەراباتم
ئەگەرچی زاهیرەن تفڵ و نەزان و ئەبلە فامێکم
ئومێدی وەسڵ و دیداری نەما هیجری ئەمێستاکە
هەمیشە ئینتزاری نامەو و پەیک و کەلامێکم [1]

#دیوانی کوردی#
#کوردی#