Hevnasbûna Kurdan bi Îslamiyetê re digîhîje dema Mihemed Pêxember (xxl). Herwaha sê Kurdên sehabe jî hebûne ku di dema Mihemed Pêxemberî de bûne Misilman, ji wan yek Cabanê #Kurdî# û kurê wî Meymûn el-Kurdî û sehebeya jin Zozan e.
Hinek Kurdên bazirgan jî ji Cizîrê çûne Meke û bajarê Taîfê, li wê derê bûne Misilman û zivirîne hatine Cizîrê, Misilmantiyê belav kirine.
Tê zanin ku piraniya Kurdan berî Îslamiyetê, li ser dînê Zerdeştîtîyê bûne. Ev ol, ji aliyê Zerdeşt Pêxember ve hatiye belakirin û heta dema şerê di navbera Sasanî û artêşa Misilmanan de çêbûye, pirraniya Kurdan zerdeştî bûne.
Îslamiyet di Sedsala Heftan de derketiye, wê demê Kurdistan di navbera Împeratoriya Sasanî û Împeratoriya Bîzansê de perçekirî bûye, ji ber wê yekê hertim erdê Kurdan ji Sasanî û ji Bîzansê re dibû qada şer. Artêşa Îslamê di dema xelîfe Omer de, salên 637-642an Îslamiyet li Kurdistanê belav kiriye û pirraniya Kurdan Misilmantiyê pijirandine.
Bi vî awayî Kurd bûne Misilmanên pêşî. Piştî belavbûna Îslamiyetê li Kurdistan û li Rojhilata Navîn, pirraniya Kurdan bûne Misilmanên Sunî, lê hin Kurd piştre bûne Elewî û Şiî. Kurdên Sunî li ser mezhebê Îmamê Şafiî ne. Di nav Kurdan de gelek Êzidî û eger pir kêm be jî hinek Xiristîyan, Cihû û Zerdeştî jî hene.
Bi pejirandina Misilmantiyê, di Serdema Zêrîn a Îslamê de li Kurdistanê di nava Kurdan de jî xwendin û zanist pêşve çûne. Li Kurdistanê gelek medrese ava bûne.
Di sedsala 8 û 9an de li Kurdistanê zanyarên weke Îbrahîm Mewsîlî, Ziryab, Ebû Henîfe Dînewerî, Bassam Kurdî û Îbn Quteybe derketine. Ziryab yekemîn kes e ku têla pêncemîn li saza ûdê zêde kiriye û mizrabê bi kar aniye.
Dînewerî jî li ser li astronomî, matematîk, erdnîgarî, riweknasî û dîrokê xebat kirîye. Xebatên Dînewerî li ser netewahiya Kurdan jî çêbûye û pirtûkeke bi navê Ensab el-Ekrad (Zayenda Kurdan) nivîsiye û tê de behsa dîrok û nijada Kurdan kiriye. Dînewerî Qurana pîroz a Misilmanan jî tefsîr kiriye.
Îbn Quteybe li ser dîrok, hedîs, tefsîr, wêje û fiqihê gellekî pirtûk nivîsîne. Di derbarê Bassam Kurdî de agahî tune, lê tê gotin ku bi Goranî helbest nivîsiye. Di sedsala 10an şûnde êdî li her aliyê Kurdistanê Wêjevanên mezin yên weke Evdilsemed Babek û Elî Herîrî, alimên wekeMacid el-Kurdî, Ebû Ebdulah Mukrî, Behaedîn ibn Şedad, Îsa Kurdî, Cakîr el-Kurdî, Evdilqadirê Geylanî, Îbn Selah el-Kurdî, Muzîkologê weke Sefiyedîn Ûrmewî, Fîlozofên weke Şihabedîn Suhrewerdî, Eyn el-Qudat, Siracedîn Ûrmewî, Emerê Suhrewerdî, Amîdî û Şemsedînê Şehrezûrî, Dîroknasên weke Elî ibn-ul Esîr, Mubarek el Mistewfî, Îbn-ul Ezraq, Îbnu Xelkan û Zanistvanên weke Îsmaîl Cizîrî (Ebul Iz), Fexredîn Exlatî û Ebûlfida derketine holê.
Evdilsemedê Babek helbestvanê herî pêşîn ê ku helbestên xwe bi Kurmancî nivîsandine, lê mixabin zêde di nava Kurdan de nehatiye naskirin. Elî Herîrî weke helbestvanê pêşîn tê zanîn.
Ji bilî van kesan di vê demê de gelek nivîskar û zanyarên Kurd ên jin jî derketine, ji wan yên herî naskiri Fexrûn-Nîsa, Ûm-Mihemed û Esma Xatûn in. [9] Fexrûl Nîsa (Şehre Dîneverî ye) Destxet (xetat), nivîskar û hedîsvana Kurda jin a herî pêşîn e. Tê gotin ku Fexrûl Nîsayê gellekî helbestên xweş jî nîvisine.
Îsmaîl Cizîrî (Elcizîrî) zanyarekî pir bi navûdeng ê Sedsala 12'an e ku bingeha zanista robot û sîbermetîkê avêtiye.
Wêneyek ji pirtûka Elcizîrî, Diyagrama makîneyên bi hêza hilkişîna avê. (Süleymaniye Kütüphanesi (Stenbol). Wêneyek ji pirtûka Elcizîrî (Saeta kelehê) Makîneya destşûştinê ya El Cizîrî El Cizîrî pirtûkek bi navê Kîtab ul-Hîyel (Pirtûka Huneran) nivîsandîye, di wê de, digel nîgaran, behsa çêkirina 50 amûrên mekanîkî kiriye.
Di sîbernetîk û fîzîkê de gelek zanyarên navdar yên weke Leonardo da Vinci di bin bandora wî de mane. Naverok Medreseyên Kurdî Medreseya Sor a Cizîra Botanê Bi belavbûna Îslamê, li Rojhilata Navîn û erdnîgariya Kurdistanê, şaristaniyeke nû dest pê kir. Ev şaristanî, giraniya xwe daye ser nivîsandin û xwendinê.
Ji ber hindê Kurdan jî gelek medreseyên ku perwerdehiyê bi Zimanê Kurdî dikirin ava kirine. Medreseyên Kurdî ya herî pêşî di sadsala 10an de sala 950 li Hemedana paytext a Kurdistanê hatiye avakirin. Di medreseyên kurdî de pirraniya pirtûkên xwendinê, bi zimanê erebî bûne. Lê alimên Kurd dema dersê, wan pirtûkan twercumeyê Zimanê Kurdî dikirin û dersa feqiyên xwe didan.
İcar bi vê şeklê, Zimanê Kurdî bi pêş diket. Di medreseyên kurdî de piraniya telebeyan Kurd bûne, lê hin ciwanên Ereb û Faris jî dihatin xwendinê. Di medreseyê kurdî de dersên Quranê, tefsîr, sîyer, fiqh, kelam, mentiq, wêje, felsefe, astronomî, tib, matematîk û hwd. dihatin dayîn.
Zanyarên Kurd herweha bavê robot û sîbernetîkê ku îro van herdu bûjenan dinyayê li ser nigan ragirtine, projeya wan ji aliyê Îsmaîl Cizîrî ve di Medreseya Kurdî de hatiye çêkirin. Hin ji wan medreseyan pirî ku menşûr bûbûn, bihêsanî navên xwe di rûpelên mêjû de jî bi cih kirine. Her waha Medreseyên kurdan Zimanê Kurdî, Çanda Kurdî, û Wêjeya Kurdî li ser pêya dane hîştin.
Hin Medreseyên Kurdistanê yên navdar:
- Medreseya Sitrabasê (Diyarbekir),
- Medreseya Sor (Cizîra Botan),
- Medresa Bazîdê,
- Medresa Şemdîzan,
- Medreseyên Bedlîsê; Îxlasiye, Katibiye, Şukriye, Şerefiye û Şemsiye.
- Medresa Hîzanê,
- Medresa Miksê,
- Medresa Bêdarê,
- Medresa Findika Botan,
- Medreseya Axtepeyê,
- Medresa Norşênê,
- Medresa Hawêlê,
- Medresa Heskîfê,
- Medresa Amêdiyê û bi sedan medreseyên wisa yên din.
Hin zanyarên Kurd ku ji Medreseyên Kurdî derketine: Di medreseyên Kurdistanê gelek zanistvan, alim û wêjevan derketine, her yek li gor hêza xwe li wêje û Zimanê Kurdî xwedî derketiye û bi pêş xistiye.
Çend kesên ku di medreseyên Kurdistanê de perwerde dîtine û xizmeta Zimanê Kurdî û zanistê kirine ev in;
- Baba Tahirê Uryan, (938 - 1020)
- Evdilsemedê Babek (972 - 1020)
- Elî Herîrî, (1009 - 1077)
- Îsmaîlê Cizîrî, (1153 - 1233)
- Melayê Batê, (1417 - 1491)
- Melayê Cizîrî, (1570 - 1640)
- Feqiyê Teyran, (1590 - 1660)
- Eliyê Teremaxî, (1591 - 1653)
- Selim Silêman, (1586 - ?)
- Şêx Şemsedînê Exlatî, (1588 - 1674)
- Ehmedê Xanî, (1650 - 1707)
- Îsmaîlê Bazîdî, (1654 - 1709)
- Mele Mehmûdê Bazîdî, (1797 - 1863)
- Mele Xelîlê Sêrtî, (1754 - 1843)
- Mela Yûnisê Erqetînî, (? - 1785)
- Miradxan, (1736 - 1778)
- Pertew Begê Hekarî, (1777 - 1841)
- Mewlana Xalid, (1773 - 1826,)
- Feqe Reşîdê Hekarî, (1725 - ?)
- Şêx Evdirehmanê Taxê, (1831 - 1886)
- Evdirehmanê Axtepî, (1850 - 1905)
- Şêx Fethullah Werqanisî, (1847 - 1900)
- Seîdê Nûrsî û gellekî zanyarên mezin yên Kurd di van medreseyan de xwendine.
Pirtûkên Kurdî yên medreseyan:
- Meqamet
- Mewlûda Kurdî
- Eqîda Îmanê
- Eqîdeya Îslamê
- Erdê Xweda
- Nehc-ul Enam
- Nûbihara biçûkan
- Serfa Kurmancî
Qewlê Hespê Reş
- Rewdneîm
- Tiba Melayê Erwasê
- Adetên kurdan
- Gulzar
- Şêrên Fîlozofî
- Kîtaba Tewarîxê Cedîdê Kurdistan
- Şêxê Sen'an
- Sirmehşer
- Iqdê Durfam
- Dewr û Gera Kurdistanê
- Mîrsad-ul Etfal (Ferhanga Kurdî-Farsî)
Dewlet û xanedanên Kurdan yên piştî Îslamiyetê: Dewleta Eyûbiyan ya Kurdan a herî mezin, piştî Îslamiyetê:
- Sadakiyan (770 - 827)
- Dewlata Şedadî ( 951 - 1174)
- Dewleta Merwanî (983 - 1085)
- Dewleta Enazî (990 - 1116)
- Dewleta Hesnewiyan (961 - 1015)
- Dewleta Biweyhiyan (934 - 1062)
- Dewleta Rewadî (955 - 1071)
- Xanedana Hezarhespî (1148 - 1424)
- Dewleta Eyûbiyan (1171 - 1250)
- Dîroka Îslamê
- Dîroka Kurd û Kurdistanê 07/ 06/ 2016 Xwedêda Özyilmaz Xinûsî [1]

Berhemên Kurdî DI Qada Fiqha Îslamê Da.
Nesim SÖNMEZ.
Kovara Kurdinameyê ya Navnetewî
Jimar: 4 Nîsan 2021.
[1]
=KTML_Link_External_Begin=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?id=439279&document=0001.PDF=KTML_Link_External_Between= Ji bo xwendina gotarê bikirtînin: Berhemên Kurdî DI Qada Fiqha Îslamê Da=KTML_Link_External_End=

Dadgerê Şerîetê yê #Rojhilatê Kurdistanê# Hesen Emînî diyar kir ku li gorî Îslamê divê tola #Jîna Emînî# ya ku ji aliyê polîsên Îranê ve hat qetilkirin were hilanîn.
Jina Kurd Jîna (Mehse) Emînî ya 22 salî ku li paytexta Îranê, Tehranê ji aliyê polîsên exlaqê ve hatibû desteserkirin û di encama îşkenceyê de canê xwe ji dest dabû, roja Şemiyê li bajarê Seqizê yê Rojhilatê Kurdistanê bi beşdariya hezaran kesan hate veşartin.
Li dijî qetilkirina Jîna Emînî li gelek cihan bi taybetî li bajarên Rojhilatê Kurdistanê gel bi xwepêşandanan bertek nîşan da.
Kesayet û rêxistinên Rojhilatê Kurdistanê jî bi daxuyaniyeke hevpar qetilkirina Jîna Emînî şermezar kirin û daxwaz kirin ku berpirsyar bên dîtin û bi heman awayî bên cezakirin.
Dadgerê Şerîetê yê Rojhilatê Kurdistanê Hesen Emînî yê ku îmze avêt beyannameyê beşdarî bultena Rûdawê bû û got, “Me bi komek kesayetan re daxuyaniyek da û helwesta xwe diyar kir. Helwesta min wek ku di daxuyaniyê de hatiye gotin e. Ez niha wek kesekî olî li ser jiyana şexsî, tevger û cil û bergan diaxivim. Di Îslamiyetê de li hemberî rewşên wiha tu tundî tune ye. Di daxuyaniyê de me got ku ev tiştên behsa wan tên kirin xirab bin jî, ya li welêt tê kirin xeribtir e. Bi her awayî di Îslamê de kuştina mirovan bi tu awayî ne rewa ye. Lê di Îslamê de heta ku mirov kesekî nekuje, kuştina mirovan ne heq e. Lewma divê tola ê ku hatî kuştin bê hilanîn. Heger kesê xwîn rijandî were bexşîn, ew cuda ye, di rewşên din de a rewa kuştina wî kujerî ye.”
Hesen Emînî bal kişand ser wê yekê ku helwesta li hemberî Jîna Emînî şaş bû û anî ziman, “Eger di vê mijarê de (cil û berg) xeletiyek hebe, divê bi zimanekî şîrîn hişyar bikin. Lêbelê, heke ew berdewam wek xwe tevbigere, divê hûn aciz nebin. Wekî ku min behs kir, kuştin ji kok xelet e. Yê ku hatî kuştin, xwedî dê, bav, hevjîn û zarok e. Ji xeynî ferzkirina şer, di Îslamê de tu kes ji bo gunehekî nayê kuştin.”
Hesen Emînî destnîşan kir ku pêwendiya nêzîkatiya polîsên Îranê bi ola Îslamê re nîne û got, “Mixabin tişta ku Îslam ferman dike, nayê kirin. Li welatên ku dibêjin em Misilman in, hukmên ku Îslam qebûl nake tên sepandin. Divê ji Quranê, ji Suneta Pêxember mînakan bînin ku ji bo van kiryaran tu belge nînin. Her kesê ku jinekê bigire û bi erdê re kaş bike, divê li gorî qanûnên Şerîetê bi heman awayî were cezakirin. Divê tola xwe hilîne.”
Hesen Emînî got, “Di Îslamê de tê gotin ku divê jin cilên ku laşê wan eşkere nekin li xwe bikin. Lê di Îslamê de nêrînek jî li ser desmalê tune ye. Lê bi qasî ku min dît, cilên Jîna rêkûpêk bûn. Laşê wê ne eşkere bû. Tenê hinekî pora wê vekirî bû. Heger xeletiyek jî hebe meriv nikare sîleyekê lê xe.”
Hesen Emînî diyar kir ku wî li dîmenên tişta ku li Jîna Emînî hatiye kirin temaşe kiriye û got, “Ev bi temamî bi Îslamê re nagunce.”[1]

[1]

=KTML_Bold=Jenosida Halepçe û Bêdengîya Alema Îslamê=KTML_End=
Siddik BOZARSLAN
Dema qetlîama Halepçe çêbû, Konferansa Îslamî ya Cîhanê hê di civînê da bû. Di vê qetlîamê da çekên kîmyawî hatibû karanîn û di nav çend deqîqeyan da ji 6000 î zêdetir mirov mirin û ji wan jî zêdetir birîndar bûn. Di vê qetlîamê da bi hezaran heywan jî telef bûn ku li herêmê dijîyan; erdnîgarîya herêmê bi carek da hat jahrîkirin. Piştî vê qetlîamê encama Konferansa Îslamî ya Cîhanê ji raya cîhanê ya çapemenîyê ra hat eşkerakirin. Di belavoka encamên konferansê da li ser mijarên (babet) cuda hatibû rawestandin ku yek ji wan mijaran asimilasyona dewleta Bulgaristanê li ser Tirkan hatibû nivîsîn. Lê pir balkêş bû û cîyê îbretê bû ku qet behsa Qetlîama Halepçeyê nehatibû kirin. Ji ber ku beşdarvanên wê konferansê yek jê dewleta Îraqê bû ku qetlîama Helebçeyê pêkanîbû.
Normal e ku Konferansa Îslamî ya Cîhanê (ku wek nufûs mîlyarûnîv (1,5 milyar) musulman li cîhanê heye) li ser pirsgirêkên navxweyî û navdewletî raweste, ji wan gelşên heyî ra li çareserîyan bigere û li gora hewcedarîyê têkeve nav hewildanên navdewletî û navxweyî. Dîsa normal e ku konferanseke weha li dijî asimilasyona ku li nav erdê Bulgaristanê çêbûye, raweste û wê protesto bike. Lê tiştên ne normal ew e ku di nav dewletên beşdarvan da çar dewlet wek Tirkiye, Îran, Îraq û Surîye ku her yek ji wan, di bin hukumranîya xwe da li kurdan zulmê dikin, politika asimilasyonê pêktînin û mafê gelê kurd ên rewa wek perwerdeya bi zimanê dayîkê û mafên demokratik ên din ku di çarçoveya mafên mirovî û neteweyî da be jî jibo gelê kurd nasnakin û berevajî wê bi her awayî li ser gelê kurd zulma nedîtî pêktînin ku gelê kurd jî wek wan musulman e.
Bi awayeka rasteqîn, şerm û eybeke pir mezin e jibo hemî alema Îslamê ku gelê kurd ku derdora 45-50 milyon xwedî nufus e û di nav dewletên musulman da wek koleyên bênav dijîn; divê çareserîya pirsgirêka wan a netewî û demokratik were çareserkirin. Ew dewletên ku her tim behsa heqî û neheqîyan dikin û pesnê musulmantîyê dikin; qet naynin bîra xwe ku ew bûne koledarên Kurdan û her roj li kurdan tade û zulmê dikin û bûyera Halepçeyê jî wek bûyereka hovane ya ku qewimîye û li hemberî wê jenosîdê di carek da guhên xwe ker kirin, çavên xwe kor kirin û zimanên xwe lal kirin. Gelê kurd jî bêguman divê li ser vê jenosida piralî raweste, bifikire û ji nû ve politikayên realist biafirîne û dost û dijminên xwe careka dî ji hev cuda bike.
Humeynî dibêje: ”Di Qur´anê da jibo kurdan mafê otonomiyê tune!.”
Li Îranê dema Îmam Humeynî hat ser hukûm; di bin rêberîya Dr. Abdurrahman Qasimlo da Heyeteka Kurd çû Tahranê û digel Humeynî runiştin. Şandeya Kurd ji Humeynî xwestin ku li Kurdistanê hukmê otonomîyê pêk were; lê balkêş e ku Humeynî ji kurdan ra dibêje ku ”… di Qur´an´ê da otonomî jibo Kurdan tune” û loma ev daxwaz tê redkirin. Piştî wê civînê di navbera Kurdan û desthilatdarîya Tahranê da şer dest pêkir û ev têkoşîna heqîyê ya kurdan li hemberî hovîtîya kargêrîya Tahranê bi awayên cuda heta îro hatîye domandin./[1]

Keleha Palingan: Ji beriya Îslamê ve heta desthilatdariya #Erdelan# iyan (1168- 1867)
Hewram Ehmedî

Keleha Palinganê di 750 metriya başûrê rojhilatê gundê Palingan ê (yan bi zaraveyê xelkê xwecihî, Palinan) de hilkeftî ye. Gundê Palingan ser bi parêzgeha Sinê ye û 15 kîlometre ji bajarê Kamêranê dûr e. Ev gunde xwediyê keleheke pîlekanî ye û rê û şaxeyek ji ava çemê Sîrwanê di naverasta gund de derbas dibe. Xelkê vî gundî li ser wê bawerê ne ku ev gunde di berdewamiya dîrokê de çendîn caran hatiye kavilkirin û piştre avedan kirine. Dîroknivîs li ser wê bawerê ne ku Balingan ji tev navçeyên din ên Hewramanê kevntir e û ewa jî vedigere ser hebûna şanwara dîrokî ya kevirnivîsiya Tengîwer û belgenameyên naskirî bi belgeyên Hewramanê ku sala 1905an di şikefteke Tengîwera nêzî Palinganê de hatine peydakirin. Piştî Îslamê dema ku mislimanan êrîşî ser Îranê kirin, ev gunde ji wêranbûnê rizgar nebû. Heta keleha Palinganê ku li derdora gund e, ji aliyê misilmanan ve hatiye dorpêçkirin. Lê tê gotin ku piştî girtina kelehê, wan xelkê vê herêmê neçar nekirin ku Îslamiyetê qebûl bikin, çimkî çend sedsalan piştî wê yekê jî rûniştiyên herêmê bi ola xwe ya ku tê gotin şaxeyekî ola Zerdeştiyê ye bawerî hebûne.
Şûnwarnas li ser wê bawerê ne ku dîroka vê kelehê vedigere bo sedsalên heftem û heştem ên Koçî. Bi nerîna hinekên dinê jî, bermahiyên kelehê vedigere bo serdema beriya Îslamê. Beşeke zêde ya avahiya kelehê hilweşiya ye, lê di nav bermayiyên kelehê de perestgeha agir û pira kevn têne dîtin. Herwisa deriyekî kevirî yê mezin jî hatiye dîtin ku dîroka wê îsbatkerê dîroka beriya Îslamê ya gundê Palingan û kela vî ye. Ji hêla stratejî û leşkerî ve, keleh rast li ser gûpika çiya hatiye çêkirin, ku behsa sîstema berevaniya bihêz a kelehê dike. Di avakirina kelehê de hemû aliyên parastinê hatine berçavgirtin û îmkana çavdêrîkirina tevahiya herêmê hebûye. Bermayiyên odeyên kelehê nîşan didin ku di dema êrîşên dijmin de ji bo xelkê herêmê wekî penahgehekê hatiye bikaranîn.
Li gorî vegotinên dîrokê, keleha Palinganê bo heyamekê cihê nîştecihbûna fermanrewayên Kelhur bûye. Paşê hikûmeta Erdelan dest bi ser vê kelehê de digire û di sala 1168an de ji ber guncawnebûna keşûhewaya keleha Zelm ya Şarezûrê, navenda desthilata xwe bi rêberayetiya Baba Erdelan ji bo Pailnganê vediguhazîne. Li derdora sedsala 10an a Koçî, keleh ji Palinganê ve heta Hesen Avaya Sinê bi navendiya keleha Palinganê ji çiyayên Şaho û tenişt çemê Sîrwanê dibe baregeha sereke ya mîrnişîniya Erdelan. Di rastî de mîrnişîniya Erdelan di serdema paşatiya eşîran de li Rojhilatê Kurdistanê hikûmetek bû ku bo heyama 700 salan (di salên 1168-1867 de) desthilatdariya beşeke zêde ji Rojhilatê Kurdistanê û hevdem hin ji navçeyên din ên Başûrê Kurdistanê jî kiriye.
Bi giştî, mîrnişîniya Erdelan xwediyê çendîn kelehan bûye, ku wan di demsalên cuda yên salê de wekî beregeha xwe bikar anîne. Ji bo zivistanê keleha Zelmê, ji bo payîzê keleha Merîwanê, ji bo havînê keleha Hesen Ava û ji bo biharê jî keleha Palinganê. Keleha Palinganê ji ber cihê xwe yê stratejîk ve bo heyama çendîn sedsalan wek yek ji kelehên herî girîng û destpêranegihîştî hatiye danîn. Ev cihê stratejîk di qonaxên cuda yên dîrokî de çîrokên cuda bexşiye bi kelehê.
Keleha Palinganê di dawiyê de li ser biryara Şah Sefî (paşayê Sefewî li Îranê) û ji aliyê Silêman Xanê Erdelan ve (ku li şûna bavê xwe Xan Ehmedxan desthilatdarî dikir), hate hilweşandin. Silêman Xan netenê ev keleh, belkî her çar kelehên mîrnişîniya Erdelaniyan (ango Zelm, Palingan, Hesen Ava û Merîwanê) ji nav bir.
Piştî hilweşîna kelehan, bajarê nû yê Sinê di sala 1046ê Koçî de hate avakirin. Ev biryare bi tundî desthilata berevanî û leşkerî ya Erdelanan kêm kir. Di rastî de, hilweşandina kelehan û avakirina bajaran ku bi hêsanî dihatine kontrolkirin, destpêkek ji bo bihêzbûna împratoriya Sefewî li herêmê bû û rêxweşker bû ji bo desthilatdariya navendî ya Îranê bi ser mîrnişînên kurdan de. Mîrnişîniya Erdelan piştî desthilatdariya 700 salan di sala 1867an de hilweşiya. Ev yeka bû bi destpêka peydabûna qewareyeke navendîxwaz di sîstema deshilatdariya Îranê de, ku di dawiyê de bû sedema derketina dewlet-netewe ya Îranê û bindestiya siyasî û çandî ya Rojhilatê Kurdistanê.
[1]

KOK Û XUYANGA KURDAN Dİ ÎRANA BERÎ ÎSLAMÊ DE
NİVÎSKAR: Resul GEYİK
Jİ KOVARA KURDİNAMEYÊ YA NAVNETEWEYî
HİJMARA 4 (NÎSAN-2021).[1]
=KTML_Link_External_Begin=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?id=553840&document=0001.PDF=KTML_Link_External_Between=Ji bo xwendinê bikirtînin KOK Û XUYANGA KURDAN Dİ ÎRANA BERÎ ÎSLAMÊ DE=KTML_Link_External_End=