بەشێ جە کتېبو ئاوەڎانییەکۍ هۆرامانی
بەشۍ دوەمە
ئاماڎەکەرڎەی و هۊرئەوەگېڵنای: #ئەسعەد ڕەشید#

من پېسە ئۊسا دیوارێ کارامەی گېڵانا جوانتەرین تەوەنێ پەی دیواری و گۊشە موورەکا گۊنجیێ بۊ هۊرمچنیېنە پەی دیوارە مەحکەمەکەو هۆرامانی، تاکو پېسە دەسڕەنگینی هۆرامییەکا جە هۊنەرو بیناسازینە دیاربۊ. یام پېسە هەنگێ چڼین کەش و کۊ و دیارېم بڕیېنۍ پەی گلېرکەرڎەیۆ شیلەو گۊڵەکا، یانی جە هۊرچنیەو بابەتەکانە (وردگېڵایم ) کەرڎەن بەکارو وېم.
گەر لایێ بکەرمێ پەی وېیەردەو چن سەڎێوە نزیکیما، وینمۍ تاریخێ لېڵ و ناڕۊشنما هەن. پەوکەی ئی چن تەقەللێ کە چیلاو چۊلاوە دریان، کریۊ بان بە بناغێوە تۊکمە پەی گلېرۆکەرڎەی تاریخو هۆرامانی و تۊمارکەرڎەیش.
پەوکەی خۊ مەتاومۍ تەنیا دوۍ سەڎۍ گېڵمێ دماوە، یانی دوۍ سەڎۍ هۊردەیمێ، ڕەنگە تاکو ئایاگۍ وەرچەمما ڕۊشن و دیاربۊ و گۊزەرەکەما چەنە دیاربۊ، چانېشانە تاریخێ ڕاس و درووسی پاک و پۊختی کۊنما دەسگنۊ، یانی چا ساڵا پیدیمەرە تارېخێ ئاشکەرامان دەسگنۊ، کە یاگۍ باوەڕی بۊن، چانېشانە نەجاتمابۊ ئەچا کېشمەکېش و بارەوبەردەیە کە: ئی نانۍ چانەیۆ ئامێنەو فڵانە تارېخ نویسی عەرەب و فیسارە (پەیجۊرکاری وەرنیشتی یام وەرکۆت ئەشناسەکۍ) پاسەشان وات. پەوکەی پېسە وەڵېنە ئیشارەم داپەنە، خەریکا وەرمەکېما ڕاسگېڵا و جە کەتوارەنە یاگۍ گېران، (ئېمە خاستەر وېما مشناسمۍ تاکو کابرێوە عەرەب و فڵانە گېڵەری وەرنیشتی)، نمەکریۊ و نمەبۊ ئېمە تارېخوو وېما جە دەس و دەمو غەیرەیۆ بسانمێ و بژنەومێ.
ئېمە گەر تارېخوو ڕاسینەو وېما بنویسمێ خاستەرەن جە گرڎ کەسانێ پېسە (ئیبن موهەلهەل، میسعەر، یاقووتی حەمەوی و شەرەفخان و گېڵەرە وەرکۆت ئەشناسەکا)، ئېمە یەس بە یەسو ئی هۆرامانەیما شارەزێنمۍ، دەگێوە نېیەنە شارەزایی تەمامما نەبۊ سەرش، بە ئەمانەتۆ هەرچیما دېیەن، ئەژنەویەن، جیاشمازمۍ پەی نەوەکاما.
پېسە عەرەب ماچۊ: اهل المکە ادری بشعابها (خەلکو شارو مەکەی وېشا شارەزێ پېچ و پەناکاشانۍ). ئېمەیچ وېما خاس شارەزێ پېچ و پەناو، قۊژبنەکاو ناوچەکەو وېمانمۍ، تاکو خەڵکاتەری.
گەر سەرنجە بڎەیمۍ بوارە جیاجیاکاو ناوچەو هۆرامانی، چ تارېخی کۊن، چ تازەو هامچەرخ، ڕۊشن بۊوە پەیمان کە کەلتوور و فەرهەنگ و زوان و هۊنەر و بەڼ و باوو خەڵکو هۆرامانی فرە دۊڵەمەڼەن، پەوکەی پېویسەن هەرمانەکریۊن سەرو بوارە جیاجیاکاوە ، تۊکاری چی بارۆ بکریۊن، قاڵبو نویستەی و کتېبانە تۊمارکریۊن، تاکو جە فۊتیای بپارېزیۊن.
هەر نەتەوەو میللەتێ چڼەها بوارېنە چالاکی و کۊششش بېیەن و هەن، پېسە بوارەکانو (ڕامیاری و ئابووری و کۊمەڵایەتی و فەرهەنگی و کەلتووری و زانستی و هۊنەری و مۊسیقا و سەربازی..هتد)، گەر ئېمە گەرەکمابۊ بە تېروتەسەلی مافو گرڎ بوارەکا دەیمۍ و وزمېشا ڕوە، ئانە بە دڵنیایۆ نمەتاومۍ، چوونکوم هەر بوارێ پەی وېش ڕۊخانێوەن، پەوکەی خەڵکە دڵسۊزەکۍ و ڕۊشنویر و ۋیریارۍ و نویسەرۍ و مامۊسێ و هەر کەسېۋ پەنجېش خامە گېرۊن، گرڎیماوە ڕەنگە مشتێ جە خەرمانو تارېخو و فەرهەنگ وکەلتووریمان بنویسمێ و کەرمېش سەوقاتیێ پەی نەوەکامان پەی وەرچەم ڕۊشنیشان و ئاشنابییەیشان بە وەڵینەکا و وېشان جە ئەژداڎ و ئاباڎییشان. ئېمە چېگەنە مشتێ جە خەرمان و تارېخوو دەگایەکاو هۆرامانو لهۊنی (بەشو پانیشت)ی جە هەرېمو کوردەسانی گلېرکەرمێ و تۊمارش کەرمۍ پەی نەوەکاما.
ئېمە چی حۆلامانە گەر هیچما نەکەرڎەبۊ خۊ تاوانما تاریخێ تازەی سەردەمیانە و هامچەرخانە و ڕۊشنو وېمان بە پاکی و جوانی وزمې یاڎو وېماو تۊمارشکەرمۍ، تاکو خەڵکانۍ تەر بە کەیفو وېشان پەیمان تۊمارنەکەران، چوونکوم تارېخ هەم شوناس، هەم گەنجینەو هەر میللەتێن.
ڕېکۋزیاو (یونسکوی) کە ڕېکۋزیێوە سەر بە ڕېکۋزیاو (نەتەوە جەمبییەکا)ن، جە دوۍ ڕاپورتېنە ئاماژە پانەیە کەرۊن هەکە زوان و کەلتوور و فەرهەنگو هۆرامانی ئینا وەردەمو دلېنەشیەی و فۊتیاینە، جە ڕاسینە کاتېو من نیەتم ئاردو دەسم پی کاریە کەرد، هیچ هەواڵێ نەبۍ جە لایەنو هیچ ڕېکۋزیێوە، پېسە وېم هەسم پا خەتەریە کەرد کە زوان و کەلتوورمان ئینا وەردەمو تەرسێ گۆرېنە، بە مەڵامەتو ئا گرڎگرفتە ڕامیاریە جۊراوجۊراوە کە ئامێنۍ سەرو هۆرامانیرە، هەر جە ساڵەکانو (1920ز.)یۆ تاکو ئیسەیچ سەرەمڕە کە دژمەنۍ چېششا کەرد پی ماوا ئازیزەیە بە هېرشکەردەی و وارنای ناپاڵم و ئایېری، چا کاتۆن گۊشېما ڕسێنۍ تاکو ئیسەیچ هیچ ئیسراحەتێمان نەکەرڎەن، هەر خەریکۍ ڕەمەڕەمالۍ و ئاوارەیینمۍ، پەوکەی پېسە کەسێ خەموەری، ئانەی تەواناو من بۊ، بتاوون خزمەتێ بە هۆرامانی ئازیز و وەشەویسی، ماواو ئەژداڎ و ئاباڎیم بکەروون، پەوکەی قۊڵۍ مەردایەتیم هۊرکەردۍ و وېم وست چېرو ئی کارە قۊرس و گرانییە. شۊکر پەی خوڎای کۊڵېم نەڎێ وەراوەرو ئا گرڎ وەربەساوە کە ئامێ وەرەڕام، ئیسە تەنیا تەوەنێم نیێنە سەرو تەوەنێ ئی هۆرامانەیە، بە ئۊمېڎو ئانەی تاوابۊم خزمەتێ بە خەڵکو ئازیزو وەشەوېسو ناوچەکێم بکەروون، من تەنیا دەلاقێ گۊلانۆ تەماشەو هۆرامانیم کەرڎەن. پەوکەی داوا جە ڕۊشنویر و ویریار و نویسەرا و مامۊسایاو گرڎ تاکێ ئی هۆرامانە ئازیزەیە کەروون هەر کەسێ بەپاو تەواناو بوارەکەو وېش هۆلۍ بدوۊ کۊشش بکەرۊن پەی پارېزنای گرڎ بوارە جیاجیاکاو هۆرامانی جە فۊتیای و دلېنەشیەی
بەشێ جە کتېبو ئاوەڎانییەکۍ هۆرامانی، نویستەی: کاک هیدایەت گوڵپی، لوایۆ پۊرەی و فاڕای پەی هۆرامی: ئەسعەد ڕەشید.[1]