=KTML_Bold=ناوی ئەحمەد کوڕی داوودە=KTML_End=، سەرەتای سەدەی سێیەمی کۆچی لە شاری دینەوەر لەدایک بووە و هەر لەوێ خوێندن و نووسین فێر بووە. پاشان بۆ تەواوکردنی خوێندن چۆتە (بەغدا) و (کوفە) و (بەسرە) و لەبوارەکانی ئەدەب و ڕەوانبێژی و فەلسەفە و مێژوودا چەند ساڵێک لای مامۆستا ناودارەکانی ئەو سەردەمەخوێندوێتی. دواتر چۆتە شاری مەدینە و هەرێمەکانی ناوچەی کەنداو و شاری (قودس) . ساڵی 849 ی زاینی، لە تەمەنی 25 ساڵیدا چۆتە ئەسفەهان و لەوێ (رەسەدخانە) ی داناوە و کەوتۆتە لێکۆڵینەوەی بارودۆخی ئەستێرەکان و سوڕانەوەیان. ئەم زانا بلیمەتە لە (رووەک ناسی) و (گیانەوەرزانی) وجوگرافیاشدا شارەزایی زۆری هەبووە. لە بواری مێژوودا بە دەسەڵات بووە و بەشێکی زۆری کتێبە بەناوبانگەکەی (الاخبار الگوال) ی تەرخان کردووە بۆ باسی بەسەرهاتی پاشایانی کۆن. ئەبو حەنیفەی دینەوەری گەلێک کتێبی بەنرخی داناوە، کە تەنیا کتێبی (تەفسیری قورئانی پیرۆز) (13) بەرگە. مێژوونووسان هەموو لەسەر ئەوە کۆکن کە ئەبو حەنیفە لە بوارە جیاجیاکاندا (25) کتێبی نووسیوە و نزیکەی پەنجا ساڵ بە ئەستێرە ناسییەوە خەریک بووە و لەم مەسەلەیەدا (رکن الدولە) ی بوەیهی پشتگیرییەکی زۆری لێ کردووە.
=KTML_Bold=نووسراوەکان=KTML_End=
کتاب تفسیرالقران
کتاب الانواء
کتاب انساب الاکراد
کتاب اصلاح المنطق
کتاب لحن العامه
کتاب الفصحا
کتاب حساب الدور والوصایا
کتاب الزیج
کتاب النبات
کتاب الجبر والمقابله
کتاب جواهرالعلم
کتاب الرد علی ڕصدالاصبهانی
کتاب الشعر و الشعراء
کتاب التاریخ
کتاب اخبارالطوال
کتاب فیحساب الخطائین
کتاب البلدان
کتاب القبلة والزوال
کتاب البحث فیحساب الهند
کتاب الجمع والتفریق
کتاب نوادرالجبر

دینەەر؛ بە واتای دیندار دێت، هەروەها ناوی ناوچەیەکە لە کوردستان.
ئەم ناوە بۆ ڕەگەزی نێر بەکاردێت. [1]

بختک، ئارختک، بەختەک، تاپۆ، تارمایی، سرنجک، سەنگ، شەڤپەست، کابووس، کالکابووس، کامووس، کاوس، مۆتە، مۆتەکە، خشن، ئاژ، درشت، ڕووش، ڕووشە، زبر، زرو، زرۆ، زڤر، زور، زوفت، زوڤر، زۆق، زوور، زەلام، زێر، زیق، سبر، سرت، قانج، قە‏بە، قەرت، کانە، کونجڕ، کەماچ، گڕ، گرس، گڕنی، گرووز، گزم، گوژم، گەرووز، ناخار، نەراورتی، دلیر، ئارێشەن، ئازا، ئەردەڵ، ئەردەڵان، ئەگیت، بدەک، بزراڤ، بژوون، بۆکە، بوێر، بە‏جەر، بە‏جەرگ، بەخیرە‏ت، بەدەمار، بەزات، بەزاخ، بەغیرەت، بەکار، بەگون، بهناڤ، بێباک، بێپەروا، بێسام، پاڵەوان، پڕدڵ، پڕکێش، پیاڤ، تەبا، جامێر، جندی، جوامێر، جەڕ، جەرگ قایم، جۆرەتدار، چارشا، چاوتوند، چاوقایم، چاونە‏ترس، چاونە‏ترساو، داڵگ ئازا(ب)، دڵازا، دڵاوەر، دلاوەر، دڵ جۆرەتدار، دڵدار، دڵزەخم، دڵسەخت، دلستوور، دڵشوور، دڵشێر، دڵقایم، دڵگەورە، دلێ(هەم دزە هەم دلێ - ف.باشوور)، دلێر، دەستکەرەوە، دەستەوەکەر، دەسکەرەوە، دەل، دەلوودلێر، دەلێر، دەماردار، دەمسوور، دێودڵ، ڕخدار، ڕوودار، ڕەشی، ڕەشید، ڕەن، ڕەند، زاتدار، زاوەردار، زەنەقدار، زهەلەدار، زیخ، سەرخۆش، سەرخوەش، سەفدڕ، سەندەر، شامێر، شەڤگەڕ، شەڤگێڕ، شەمشێر کرۆژ، شەهلەوەند، شەهمێر، شێرباز، شیرکورۆژ، شێرکوژ، عەگن، عەگیت، عەگید، فێرز، فێرس، قادڤین، قادۆ، قارەمان، قەرتەمێر، کورد، کوڕە‏باڤ، کۆسەچی، کۆکەڵ، کەلەبا، کەڵە‏پیاو، کەڵەمێر، کەلەوا، کێستەک، گامبۆر، گرۆبەندە، گوندار، گەڕناس، گەڕنووس، گیانبەر، لۆک، موکور، مەرخوز، مەرد، مێر، مێرخاس، ناگۆرە، نە‏بەرد، نە‏ترس، نەوەرد، نەهیتە، نێر، نێرە، وایسۆ، وەرا، وەن، وەند، وێر، وێرا، وێرۆک، هالان، هۆل، هۆول، هەول، هەوێرا، یەمان، دیو، ئەرژەنگ، تەنتەل، درنج، دەئێڤە، دی، دێبل، دێو، دێوڵپا، دێوەزمە، دێوەزمۆکە، دێوەلووکە، ڕمووزن، ڕمووزنات، عیفریت، موەکڵ، مێردەزمە، نڕناش، هەفرید، زشت‏منظر، ئەبابوو، بعۆک، بەئۆک، بەدچێرە، بەدفەساڵ، بەدگڵ، بەدماژە، بەدوێنە، بێڕەزا، پڵێمووت، پۆپ، پیس، چارەپیس، چەڵەمەدرێژ، دزێو، دشت، دشتە، دنگاڵ، دنگاڵە، دەرانەێ دووزەق، دەعەجانە، دەعەجانی، دەم لس گەن، دەم بوور(ب- زن)، دەم جاێ مڵاکەتەیل(ب)، ڕووچەپەڕی، ڕەزاگران، ڕیچەپەڕی، زشت، سک(دزێولەهەموو شت)، سەحەت گران، قڕە، قرێژی، قەپچل، قەپۆل، قەپۆلە، قێزە، قیڤارگرتی، کرێت، کەست، کەسن، کێرەفیل، گرانجان، گەست، گەمر، مەکروف، ناپەسند، ناحەز، نازەریف، ناشرین، ناشیرن، ناعەز، ناویت، ناوێنە، نەڕند، نەشیرین، نەهەز، نا‏پسند، خرا، خراب، زشت، خرا‏پ، خراو، نا‏پەسند، ناحەز، ناشیرین، نالە‏بار، نەچێ، استوار، ئەرەمەزریا، باقی، بتەو، بن گرتی، بنەجک، بنەجێ، بنەگر، بنەگرتوو، بە‏پشت، بەجەم، بەرقەرار، بەناڤ، بێبزاو، بێبزووتن، بێجووڵە، بێلەبت، پالەپال، پاوەجێ، پاوەجێگە، پایەدار، پتەو، پڕوپتەو، پشتدار، پکێت، پڵپ، پەشتی، پەیت، پیگیربوو، پێوەجێ، تن، توار، تون، توند، توندوتۆڵ، توندوگورج، جاگیر، جێگر، جێ گرتوو، جێگیربووگ، چەق، چەقاو، چەقیو، خوات، خۆڕاگر، خۆگر، خۆگرتوو، خۆگرتە، خۆگرتی، خۆگیر، خوەشکێش، خوەڵس، داکوتیاگ، دامەزراو، دامەزریا، دامەزریاگ، دامەزریاێ، ڕاسا، ڕاگیراو، ڕاوەستاو، ڕاوێستاو، ڕوختە (محکم و سخت)، ڕەختە (محکم وسخت)، ساوکە، ستوور، سڕوڕ، سفت، سفتوسۆڵ، سقامدار، سقامگیر، سەرت، سەقامگرتوو، سەقامگیر، فرشک، ڤەبری، ڤەڤەستای، قاعیم، قاهیم، قایم، قایم‏و شەدای، قرار، قوتوقایم، قورس وقایم، قەرت، قەیم، کرار، کۆرس، کەماچ، کەیار، گورج، گورخ، مدرا، مسۆگەر، مشوار، موکوم، مەحکەم، نه‏بزوو، نەجووڵ، واپەر، وایەدا، وەرگیراو، هەویاو، هێقم، ، ئاوزیاگ، بزاخ، بۆک، بۆکە، بۆنگ، بەئیختیدار، بە‏تابشت، بە‏تاقە‏ت، بە‏توانا، بەدەست، بەدەستەڵات، بەقودرەت، بەقوون‏وحونەر، بەقەوە‏ت، بەکار، بەگوڕ، بەگورد، بەهاز، بەهێز، بهێز، بیدۆر، پڕدەستەڵات، پڕزوو، پڕزوور، پەنجەبەهێز، پەنجەپۆڵایین، توانا، تووانا، تێخەدار، تیندار، چێر، خورت، خوەڕوو، دڕاکە، دڕاکەدار، دووتا، دووتس(حیوان)، دەڕآکە، دەستدار، دەست‏درێژ، دەستڕۆیشتوو، دەست ڕۆییگ، دەستەڵاتدار، دەسدار، دەس ڕۆیشتوو، دەسڵاتدار، دینەوەر، زۆخ، زووخ، زە‏بربەدەست، زە‏بردار، شەنگە، شێنا، ڤەژەنی، قادر، قەقوو، قەوە‏تدار، قەوی، قەوین، گازۆر، گوندار، گیڕ، مزور، مونزر، مونزور، هێزان، هێزدار، هێزرا، یەمان، استنبه[1]

یەکێک لە شارەکانی پارێزگای کرماشان و دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی کرماشانەوە. بە ناوەندی شاری میانڕاهان کە لە سەدەکانی 8-11 زاینی دروستکراوە.دانیشتوانەکەی بە زۆری پێشەی سەرەکییان وەرزێڕی و هێندیکیان باخدارن، دینەوەر خاوەنی سێ شارۆچکە بەناوەکانی: ناوەندی (دینەوەر)، حوڕ و کەندوولەیە و سەرجەم 104 گوندی هەیە و نزیک بە 25 هەزار دانیشووی هەیە. دینەوەر ناوەندی دەسەڵات و پایتەختی دەوڵەتی حەسنەوی کوردی بووە.
عیمادەددین دەوڵەتشاهی لە کتێبی خۆیدا بە ناوی کێوەکانی نەناسراوی ئەوێستا پێی وایە شاری دینەوەر لە ناوچەی کرماشان له ئەسڵدا دین ئاوەر بووە و زەردەشت لە ئەم شارەوە هەڵساوە، بۆیە ناوی بۆتە دینەوەر. هەروەها نووسیویەتی چیای هۆکەر کە جێگەی نیایشی زەردەشت بووە، لە نزیک شاری (دینەوەر)ە.
هەڤال زەڕنگە

بەشکۆ‏بوون، بەشانوشەوکە‏ت ‏ بوون، پایهبڵێن بوو، بەرزبوون، بەرزبوونەوە، پلهبڵێن بوو، بەرزبوون، بەرزبوونەوە، شا‏نو‏شەوکە‏ت ‏چوونەسەر، گەورەبوون، مەرتەبەعالابوون، زلبوون، زلبیەی، زەلا‏مبوون، گەورابین، گەورەبوون، هەڵدان، بوونەسەرۆک، بوونەسەروەر، گەورەبوون، ئاواڵەبوونەوە، بەرینبوونەوە، پانوبەرین بوونەوە، فرەوانبوونەوە، گوشاد بوونەوە، هەراوبوونەوە، هیراوبوونەوە، ئاوزیان، بە‏تابشتبوون، بە‏تاقە‏ت بوون، بە‏توانابوون، بەدەستبوون، بەدەستەڵات بوون، بەقودرەتبوون، بەقەوە‏تبوون، بەکار بوون، بەگوڕبوون، بەگوردبوون، بەهازبوون، بەهێزبوون، پڕدەستەڵاتبوون، پڕزوو بوون، پەنجەبەهێزبوون، توانازیادکردن، تینداربوون، چێربوون، خورتبوون، دەستداربوون، دەستڕۆیشتن، دەستڕۆیین، دەستەڵات پەیداکردن، دینەوەربوون، زە‏بربەدەستبوون، زە‏برداربوون، قادربوون، قەوە‏ت‏ زیادکردن، قەویبوون، قەوینبوون، هێزداربوون، هێزرابوون، بزرگ شدن [1]

دینەوەری: (هەنبانە بۆرینە)
کوردی: نازناوی زانایەکی بەناوبانگی کوردە
فارسی: لقب یکی از دانشمندان مشهور کرد

ئاوزیاگی؛ باهۆداری؛ ب زاخی؛ بۆکەیی؛ بۆنگی؛ بەئیختیداری؛ بەتابشتی؛ بەتاقەتی؛ بەتوانایی؛ بەدەستی؛ بەدەستەڵاتی؛ بەقودرەتی؛ بەقەوەتی؛ بەکاری؛ بەگوڕی؛ بەگوردی؛ بەگوژمی؛ بەهازی؛ بەهێزی؛ بهێزی؛ بیدۆری؛ پڕدە‏ستەڵاتی؛ پڕزووری؛ پەنجەبەهێزی؛ توانایی؛ تینداری؛ چێری؛ خورتی؛ خوەڕووی؛ دەستداری؛ دەست‏درێژی؛ دەستڕۆیشتوویی؛ دەستڕۆییگی؛ دەستەڵاتداری؛ دینەوەری؛ زنتۆڵی؛ زۆخی؛ زۆرداری؛ زووخی؛ زە‏بربە‏دە‏ستی؛ زە‏برداری؛ شە‏نگە‏یی؛ شێنایی؛ قادری؛ قە‏وەتداری؛ قە‏وینی؛ گازۆری؛ گونداری؛ گیڕی؛ مزوری؛ مونزری؛ مونزوری؛ هۆمامی؛ هێزانی؛ هێزداری؛ هێزرایی؛ یە‏مانی.
فارسی: پیل زوری [1]
تێبینی: ئەم بابەتە بە ڕێنووسی سەرچاوەی ئاماژە پێکراو نووسراوە؛ کوردیپێدیا هیچ دەستکارییەکی نەکردووە!

ناو: میر سادقی
نازناو: دینەوەری
ناوی باوک: مازیار
شوێنی لەدایکبوون: دینەوەر

$ژیاننامە$
میر سادق کوڕی مازیار لە ساڵی 1218ی کۆچی بەرانبەر 1803-1804ی زایینی لە دینەوەر لە دایک بووە هەر لە منداڵییەوە خەریکی خوێندن بووە لە تافی جوانیدا چووەتە هەورامان و لە لای پیاوە ئایینییەکان خەریکی خوێندنی شەریعەتی ئیسلام و لێکدانەوەی قورئان و پیتۆڵی و ڕەوانبێژی بووە لە پاشا چووەتە دێی تووت شامی و ماوەیێک لەلای سەی براکە (1210 - 1290ی کۆچی) خوێندوویەتی و ئەوسا گەڕاوەتەوە زێد و مەڵبەندەکەی خۆی و خەریکی ڕێنوێنی خەڵک بووە تا لە ساڵی 1283ی کۆچی بەرانبەر بە 1866-1867ی زایین کۆچی دوایی کردووە هەر لەوێدا نێژراوە. [1]