دواڕۆژ، کۆچەر علی
#وەزارەتی تەندروستی# حکوومەتی هەرێم بڕیاری داخستن و ڕاگرتنی کارو چالاکییەکانی 33 کۆمپانیای دەرمان و پێداویستی پزیشکی دا.
بەپێی نوسراوێکی وەزارەتی تەندروستی کە دوێنێ، دووشەممە، 20-01-2020 دەرچووە، ئاماژەبەوەکراوە، دوای چەندین مانگ لە ڕەخساندنی هەل بۆ نوێکردنەوە و باپەندبوونی کۆمپانیاکان بە ڕێنماییەکانی وەزارەتی تەندوستی و ئاگادار کردنەوەیان وەزارەتی تەندروستی حکوومەتی هەرێم، لە دووەمین قۆناغی چاکسازی لە بواری دەرمان و پێداویستی پزیشکی، لە بەر باپەند نەبوون بە ڕێنماییەکان و پێوەری نوێی مۆڵەت نوێکردنەوە و کۆگاکردن، بڕیاریدا بە داخستن و ڕاگرتنی کارو چالاکییەکانی 33 کۆمپانیای دەرمان و پێداویستی پزیشکی لە هەرێمی کوردستان.
بەپێی ڕاگەیاندراوێکی وەزارەتی تەندروستی، ئەم بڕیارە پاڵپشتە بە بڕیارەکانی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران تایبەت بە چاکسازی لە بواری دەرمان و پێداویستی پزیشکی و هەروەها نوسراوی سەرۆکایەتی داواکاری گشتی.
بەپێی نوسراوەکەی وەزارەتی تەندروستی ئه و بڕیارە لە ڕۆژی دەرچوونیەوە جێبەجێدەکرێت و هیچ کارو چالاکییەک لەگەڵ ئه و کۆمپانیایانە ئەنجامنادرێت.[1]
#21-01-2020#

دواڕۆژ، نوسینگەی هەولێر
بەرپرسانی وەزارەتی تەندروستی و کارەبای حکومەتی هەرێمی کوردستان ئاماژەبەوە دەکەن، بەشێکی زۆر لە خزمەتگوزاری کارەبا و تەندروستی لە هەرێمی کوردستان بۆ ئەو ئاوارانەیە کە لە هەرێمی کوردستان نیشتەجێن.
د.خاڵس قادر، وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی حکومەتی هەرێمی کوردستان بە دواڕۆژی ڕاگەیاند" بەهۆی بوونی زیاتر لە ملیۆنێک و 800 هەزار ئاوارە لە هەرێمی کوردستان 50%ی دەرمان و پێداویستی پزیشکی هەرێمی کوردستان بۆ ئاوارەکان دەچێت، ئەمەش فشارێکی زۆری لەسەر وەزارەتی تەندروستی حکومەتی هەرێمی کوردستان دروستکردوە".
وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی، ئەوەشدەخاتەڕوو، ئەو 17%یەی دەرمان و پێداویستی پزیشکی کە بەپێی ڕێککەوتنی نێوان هەرێم و بەغدا پێویستە مانگانە بدرێت بە هەرێمی کوردستان تەنها 45%ی دەگاتە هەرێم، ئەمەش وایکردوە حکومەتی هەرێم بەشەکەی تر لە ڕێگای قەرزەوە دابین بکات.
لای خۆیەوە محەمەد ئەمین هەورامی، وتەبێژی وەزارەتی کارەبای حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ دواڕۆژ، ئەوەدەخاتەروو، ڕۆژانە نزیکەی 130 مێگاوات کارەبای هەرێمی کوردستان بۆ کامپی ئاوارەکان دەچێت و سەرجەم تێچووەکانیش کەوتوەتە سەر ئەستۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان کە دەکاتە 10%ی کارەبای هەرێم.
وتەبێژی وەزارەتی کارەبای هەرێم، ئەوەشدەخاتەڕوو، هاوکاری ڕێکخراوە نێودەوڵەتی و مرۆییەکان وەک پێویست نییە و هەموو خەرجییەکان کەوتوەتە سەر شانی حکومەتی هەرێمی کوردستان.
بە پێی ئامارە ڕەسمییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان زیاتر لە 1 ملیۆن و 800 هەزار ئاوارەی ناوڕاست و خوارووی عێراق و سوریا ڕوویان لە پارێزگاکانی هەرێم کردووە.
- 02-12-2016

بەپێی ئامارێکی وەزارەتی تەندرووستی #حکومەتی هەرێمی کوردستان#، زیاتر لە 494 کۆمپانیای بیانی دەرمان و پێداویستی پزیشکی هەناردەی هەرێمی کوردستان دەکەن.
بەپێی ئەو داتا و ئامارانەی دەست دواڕۆژ کەو‌توون، لە هەرێمی کوردستان سێ‌ کارگەی بەرهەمهێنانی دەرمانی خۆماڵی هەیە، لەگەڵ بوونی زیاتر لە 494 کۆمپانیای بیانی بۆ بەرهەمهێنان و فرۆشتنی دەرمان و پێداویستی پزیشکی، داهاتی ساڵانەی بەڕێوبەرایەتی کۆنترۆڵی جۆری دەرمانیش لە وەزارەتی تەندرووستی زیاتر لە 33 ملیار دینارە.
سەبارەت بەشێوازی هاوردەکردنی دەرمان د. ڕێکەوت حەمەرەشید، وەزیری تەندرووستی حکومەتی هەرێمی کوردستان بە دواڕۆژی ڕاگەیاند هەر کۆمپانیایەکی بیانی یان خۆماڵی بیەوێت دەرمان و پێداویستی پزیشکی هاوردە بکات، دەبێت مۆڵەتی دامەزراندنی پێدرابێت لەلایەن وەزارەتی تەندرووستی و دواتر بە مەبەستی هاوردەکردنی دەرمان دەبێت کۆمپانیاکە داواکارییەک ئاڕاستەی کۆنترۆڵی جۆری بکات، بۆ ماوەی مانگێک مۆڵەتی ڕێگەپێدانی کاتی پێدەدەن بۆ هاوردەکردنی دەرمان لە ڕێگەی فڕۆکەخانە و خاڵە سنوورییەکان.
وەزیری تەندرووستی ئاماژەشی بەوەکرد، دوای هاوردەکردنی دەرمان لیژنەیەکی پسپۆڕی تایبەت بەدەرمان سەردانی کۆگای کۆمپانیاکان دەکەن، بۆ ئەوەی چەند نموونەیەک لەدەرمانە هاوردە کراوەکە وەربگرن و لە ماوەی مانگێکدا پشکنینی بایەلۆجی و کیمیایی بۆ بکەن.
ناوبراو، ئەوەشی خستەڕوو، ئەگەر دەرمانەکە لەپشکنینی تاقیگەیی دەرچوو، ئەوا ڕێگەی فرۆشتنی پێدەدەن، بەڵام ئەگەر دەرنەچوو ئەوا دەبێت دەرمانەکە بگەڕێندرێتەوە ئەو شوێنەی لێیەوە هاتووە، یاخود لەناو ببرێت.
ڕێکەوت حەمەرەشید ڕوونیشیکردەوە، ئەوان لە ڕێگەی بەشی چاودێری بازاڕ بەدواداچوون بۆ ئەو دەرمانانە دەکەن بۆ ئەوەی لێپرسینەوە لەگەڵ هەموو ئەو خاوەن کۆگا و دەرمانخانانە بکەن، کە دەرمانی ڕێگە پێنەدراو لەبازاڕ دەفرۆشن، ئەگەر پابەند نەبن، ئەوا ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی یاسایی دەبنەوە.[1]
ماڵپەڕی دواڕۆژ: 08-08-2017

بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی #هەڵەبجە# حەوت تەن دەرمانی ماوەبەسەرچووی لەناوبرد کە بەشێکی زۆری دەرمانەکە بەشێوەی قاچاخ هاوردەی هەرێم کراوە و لەلایەن هێزەکانی ئاسایشەوە دەستیان بەسەردا گیراوە.
سنور حامید، جێگری بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی هەڵەبجە بە دواڕۆژی ڕاگەیاند، دوای ئەوەی لەلایەن هێزەکانی ئاسایش و تیمەکانی بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی هەڵەبجەوە توانرا دەستبگیرێت بەسەر بڕێکی زۆر دەرمان کە بەشێوەیەکی نایاسایی هاوردەی هەرێم کراوە، هاوکات لەگەڵ هەندێک دەرمانی کۆگانی خۆمان کە بڕەکانیان حەوت تەن دەبوو بەهۆی بەسەرچونی ماوەی بەکار هێنانیانەوە سەرجەمیمان لەناوبرد.
ئاماژەی بەوەشکرد، ساڵانە لەلایەن وەزارەتی تەندروستی حکومەتی عێراقییەوە بڕێکی دیاریکراو دەرمانمان بۆ دەنێردرێت کە بۆچارەسەری هەندێک نەخۆشی بەکار دێت کە لەهەرێمی کوردستان ئەو نەخۆشییە زۆر کەمە یاخود هەر بونی نییە بۆیە بەناچاری بەکار ناهێنرێن و ماوەکانیان بەسەردەچن دواجار ئێمەش لەناویان دەبەین.
جێگری بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی هەڵەبجە ئەوەشی وت تیمەکانمان بەبەردەوامی سەردانی کۆگاکان و دەرمانخانە ئەهلییەکان دەکەن بۆئەوەی ئاگاداری نرخ و ماوەی بەسەرچونی دەرمانەکان بن، لەماوەکانی ڕابردوشدا سزای چەندین دەرمانخانە و نۆرینگەمان داوە کە پابەندی ڕێنماییەکانمان نەبوون، بۆیە هاووڵاتیان دەتوانن لەحاڵەتی بینینی هەر دیاردەیەک کە پەیوەندی بە بەرزی نرخ و بەسەرچونی دەرمانەکانەوە هەبێت ئاگادارمان بکەنەوە و ئێمەش ڕێوشوێنی پێویست دەگرینە بەر.[1]
ماڵپەڕی دواڕۆژ: 09-08-2017

ئاوی گوێزی هێندی، یاخود هەمان نارگیل، تایبەتمەندیی دەرمانیی هەیە بۆ هەندێک لە کێشە و نەخۆشییەکانی خانمان، بەگوێرەی زانیارییە پزیشکییەکانیش ئاوی میوەی نارگیل تایبەتمەندیی دژەبەکتریایی هەیە.
هەوکردنی میزڵدان یەکێک لە نەخۆشییە باوەکانە لەناو خانماندا، خواردنەوەی ئاوی نارگیل هاوشێوەی دەرمانە و ئەم نەخۆشییەی خانمان چارەسەر دەکات.
ئاوی ئەم میوەیە دەوڵەمەندە بە ترشی لۆریک و ئەم مادەیە بەهێزە لەبەرانبەر زۆربەی ئەو بەکتریایانە، کە خانمان تووشی دەبن. [1]

ناونیشانی بابەت: ئایا بەکارهێنانی دەرمان پێویستە بۆ ئەوەی منداڵ لە شیر ببڕیتەوە؟
ناوی نووسەر: د. #کەژان کاوە تەها#

بەشێوەیەکی سرووشتی هەرکاتێک خانمەکە چیتر شیری خۆی نەدات بە منداڵەکەی بەبێ بەکارهێنانی دەرمان شیرەکە خۆی وشک دەکات و باشتر وایە دەرمان بەکار نەهێنرێت.
کاریگەرییەکانی وەستاندنی شیرپێدانی سرووشتی چین؟
-لە سەرەتادا لەوانەیە خانمەکە هەست بە ناڕەحەتی بکات بەهۆی ئاوساوی و هاتنە دەرەوەی شیر، ئەمەش لە ماوەی چەند ڕۆژێک نامێنێت و ئاسایی دەبێتەوە و ئەگەر ماوەیەکی زۆرتری خایاند باشتر وایە ڕاوێژ بە پزیشکی پسپۆڕ بکەیت.
-بەهۆی دابەزینی ڕێژەی هۆرمۆنی شیر (پرۆلاکتین) و هۆرمۆنی ئۆکسیتۆسین لەوانەیە گۆڕانکاری بەسەر باری دەروونی خانمەکە ڕووبدات.
-گۆڕانکاری لە شێوە و قەبارەی مەمک.
-لەوانەیە گۆڕانکاری لە سووڕی مانگانە ڕووبدات.
-زیادبوونی کێش. [1]

پسپۆڕانی بواری تەندرووستیی دەڵێن، لە هەندێک گرفتی تەندرووستیی ئاساییدا وەک سەرئێشە و هەوکردنی گیرفانەکانی لوت، دەکرێت دەرمانی ماوە بەسەرچوو بخورێت، بەڵام ئەگەر گرفتە تەندرووستییەکە گەورەبوو ئەوە نابێت بەهیچ شێوەیەک دەرمانی ماوە بەسەرچوو بخورێت.
بە وتەی پسپۆڕان، بەشێکی زۆر لەدەرمانەکان بەتایبەت حەب و کەپسولەکان ماوەی بەسەرچوونیان زۆر لەو بەروارە زیاترە کە لەسەر پاکەتی دەرمانەکە نووسراوە، بەشێوەیەک باس لەوەدەکرێت، دەتوانرێت دوای 5 بۆ 10 ساڵ لە ڕێکەوتی بەسەرچوونی دەرمانەکە بخورێت، بەوپێیەی درووستکەرانی دەرمان بەشێوەیەک درووستیدەکەن کە دوای ماوەیەکی زۆر لە ڕێکەوتی بەسەرچونیدا بە کارایی و سەلامەتیی بمێنێتەوە کە بەگشتیی لەدوای دەرچونی ماوەی بەکاربردنی لەنێوان 1 بۆ 5 ساڵ دادەنرێت.

ئەوەش هاتووە، بەشێکی زۆر لە دەرمانەکان دوای تێپەڕبوونی ماوەیەکی زۆر لەبەسەرچونیان، بەڕێژەی لەسەدا 90 کاراییەکەیان دەمێنێتەوە و سەلامەتن.
لەگەڵ ئەوەشدا، بەشێک لە دەرمانەکان لەدوای بەسەرچوونیان نابێت بەکاربهێنرێن، وەک ئەو دەرمانانەی چارەسەریی نەخۆشییە درێژخایەنەکان دەکەن، وەک دەرمانی نەخۆشییەکانی دڵ و نەخۆشیی شەکرە، لەبەرئەوەی زۆر گرنگە بەڕێژەی لەسەدا سەد کاراییان هەبێت.
پزیشکان باسیان لەوەکردووە، ئیترۆگلیسرین یەکێکە لەو دەرمانانەی کە دوای کردنەوەی سەری شوشەکە بەخێرایی کاراییەکەی لەدەستدەدات، ئەنسۆلین و ڤاکسینەکان و ئەنتی بایۆتیکەکان کە پێویستە لە کەشێکی سارددا هەڵبگیرێن، ئەگەر نا کاراییەکەیان لەدەستدەدەن. [1]

ناونیشانی بابەت: ئایا دەرمانی (Saxenda - سەکسێندا) ڕێگە پێدراوە بۆ بە مەبەستی دابەزاندنی کێشی لەش؟
ئامادەکردن: د. زانا دزەیی

پێش وەڵامەکە، دەمەوێ ئاماژە بە خاڵێکی زۆر گرنگ بدەم، زۆربەی ئەو کەسانەی ئەم دەرمانەیان دەست کەوتووە بە داخەوە ڕاستەوخۆ و بێ ڕاچێتەی پزیشکی پسپۆڕ و بێ چاودێریی پزیشکی تایبەتمەند بووە، لە دەرمانخانەکان بەدەستیان هێناوە کە ئەوە خۆی کارێکی قەدەغە و نازانستییە لە ڕووە پزیشکییەکەیەوە، جگە لە پزیشکی پسپۆڕی ئەو بوارە، هیچ کەسێکی تر سەڵاحییەتی ئەوەی نییە ئەو دەرمانە بدات بە داواکار. دەرمانەکە چەندیین لێکەوتەی نەخوازراوی هەیە کە پێویستە پزیشکی پسپۆڕ بڕیار لە بەکارهێنان و وەستانی بدات.
$بۆ وەڵامی پرسیارەکە$
بەڵێ دەرمانی (سەکسێندا) ڕێگەپێدراوە لە ساڵی 2014 ەوە لەلایەن دامەزراوەی دەرمان و خۆراکی ئەمریکیی (FDA) بۆ مەبەستی دابەزاندنی کێشی لەش. بەڵام لە کێ و چۆن؟!
یەکەم: هیچ کات ئەو دەرمانە ئەو کاریگەرییە ئیجابییەی نابێت ئەگەر لەپاڵ پارێزیی و وەرزش کردنێکی شیاوی زانستیی بەکارنەهێنرێت! واتە لە هەموو حاڵەتێکدا، کەم خواردن و وەرزش و جوڵەی زۆر، دەبێت بەردەوام بێت بۆ ئەوەی ئەو دەرمانە کاریگەر بێت، کاریگەریی ئەو دەرمانە بەستراوەتەوە بە پابەندبوون بە پارێز و وەرزش کردن.
دووەم: دەبێ کەسی بەکارھێنەر یەکەی بارستایی لەشیی (BMI) یان لە 30 زیاتر بێت یانیش لە 27 زیاتر بێت لە کاتێکدا کەسەکە بەرزە فشاری خوێن یان شەکرە یان چەوری خوێنی بەرز بێت.
سێیەم: چۆنیەتیی و چەندێتیی دەرمانەکە پێویستە پزیشکی پسپۆڕ دایبنێت، بەڵام بە شێوەیەکی گشتیی ڕۆژانە یەک ژەم لە جۆری دەرزیی ژێر پێست بەکاردێت، دەبێت سەرەتا بۆ ماوەی لایەنی کەم 12 بۆ 16 هەفتە بەکاربێت پاشان ئەگەر دەرمانەکە سەرکەوتوو نەبێت لە دابەزاندنی لایەنی کەم لە سەدا چوار بۆ سەدا پێنج (4% بۆ %5) ی کێشی تەواوی لەش، ئەوا پێویستە دەرمانەکە ڕابگیرێت. [1]

ناونیشانی بابەت: ئایا هیچ دەرمانێک ئەبێتە هۆی زیپکە؟
ئامادەکردن: #شادیار حەمەلاو#

وەڵامی ئەو پرسیارە بەڵێیە.
هەندێ دەرمان لە هەندێ کەسدا زیپکە یا شێوەزیپکە لە پێستدا درووست دەکەن یاخود زیپکەکە خراپتر دەکەن گەر کەسەکە خۆی هەیبێت.
لە نموونەی ئەو دەرمانانە دیارترینیان دەرمانی هۆڕمۆنییە
1- ستیرۆیدەکان
ستیرۆیدەکان بەرگری لەش کەمدەکەنەوە و لەوانەیە زیپکە درووستتببێ لە دەرئەنجامدا، کە بەم جۆرە زیپکەیە دەوترێ زیپکەی ستیرۆیدی.
2- دەرمانی دژەسکپری
هەندێ جار زیپکەی خانمان خراپتر دەکەن.
3-تێستۆستیرۆن
هەندێ دەرمانی تر وەکو
1- دەرمانی دژە گەشکە (کاربامازیپین)
2- دەرمانی سیل (ریفامپیسین)
3-ڤیتامین Bییەکان
$تێبینی$
مەرج نییە هەموو کەسێک بەهۆی ئەم دەرمانانەوە تووشی زیپکە بێت. ئەوەی گرنگە ئەگەر دوای بەکارهێنانی دەرمانێکی دیاریکراو تووشی زیپکە بوویت خێرا سەردانی پزیشکی پسپۆری پێست بکەیت بۆ چارەسەر. [1]

ناونیشانی بابەت: ئایا هیچ دەرمانێک هەیە بۆ دووگیانبوون بە منداڵی دووانە؟
ناوی نووسەر: د. #کەژان کاوە تەها#

زۆرجار خانمان پرسیاری ئەوە دەکەن کە ئایا دەرمانێک هەیە بەکاربهێنن بۆ ئەوەی منداڵی دووانەیان ببێت؟
هیچ دەرمانێکی دیاریکراو نییە تایبەت بێت بە درووستبوونی دووگیانی دووانە بەڵام کۆمەڵێک تەواوکەری خۆراکی یاخود دەرمان هەن کە بەکاردێن بۆ ئەو خانمانەی کێشەی نەزۆکییان هەیە کە کاریگەرییان هەیە لەسەر باشتر کردنی کوالێتی و قەبارەی ئەو هێلکانەی کە خانمەکە هەیەتی، بەگشتی ئەو خانمانەی تەمەنیان سەروو 35 ساڵە یان لە خێزانەکەیان منداڵی دووانە هەیە بۆ نموونە دایک یان خوشکی خانمەکە منداڵی دووانەی هەبێت ئەوا ئەگەری زیاترە.
واتە ئەگەر خانمەکە بەهۆی بەکارهێنانی ئەم دەرمانانە زیاتر لە هێلکەیەکی هەبێت و ئەو هۆکارانەی تریش کە ئەگەری دووگیانی دووانە زیاد دەکەن هەبن، لەگەڵیشیدا پیتاندنی هەردوو هێلکەکە ڕووبدات ئەوا دووگیانبوون بە منداڵی دووانە ڕوو دەدات. [1]