ناونیشانی بابەت: کاریگەری داعش لە سەر نەوتی کەرکووک
ناوی نووسەر: #فەرهاد حەمزە محەمەد#
سەرهەڵدانی داعش لە ئێڕاق و داگیرکردنی ژمارەیەک شاری سوننەنشین لە 9ی حوزەیرانی 2014 وەرچەرخانێکی مێژوویی گرنگ بوو لە ڕووی سیاسی و ئەمنی و تەنانەت کۆمەڵایە تیشەوە. پڕۆسەی بەرهەم هێنانی نەوتیش لە کەرکووک پشکی خۆی لەم کاریگەرییە بەرکەوت و بە زەقی و ئاشکرا پێوەی دیارە.
بۆ تیشک خستنە سەر ئەو کاریگەرییە سەرەتا لە قۆناغی پێش هاتنی داعش دەدوێین.
$قۆناغی پێش هاتنی داعش$
لە پێش هاتنی داعشدا لە کۆمپانیای نەوتی باکوورەوە ئیدارەی (6) کێڵگەی نەوتی دەدرا کە بریتی بوون لە :-
1- کێڵگەی نەوتی کەرکووک (بە هەردوو قوببەی باباو ئاڤاناوە ڕۆژانە 200هەزار بەرمیل نەوتی بەرهەم دەهێنا) کە پشکی هەر یەکەیان نزیکەی 100 هەزار بەرمیل بوو
2- کێڵگەی بای حەسەن (175- 180 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا)
3- کێڵگەی خەباز (نزیکەی 30 هەزار بەرمیل)
4- کێڵگەی جەمبور (42 هەزار بەرمیل)
5- کێڵگەی عەجیل (لە سەرووی 20 هەزار بەرمیل)
6- کێڵگەی حەمرین (7-8 هەزار بەرمیل)
ئەم دوو کێڵگەیەی سەرەوە دەکەونە سنووری پارێزگای سەلاحەدینەوە.
7- کێڵگەکانی سنووری پارێزگای موسڵ (9 هەزار بەرمیل)
لەم قۆناغەدا ڕۆژانە نزیکەی 300 هەزار بەرمیل بۆ پاڵاوگەکانی (بێجی و کەرکووک، دۆرە، سینیە کسک) هەناردە دەکرا.لەو بڕەش ڕۆژانە (50) هەزار بەرمیل وەکو پاشەڕۆ rsr دەگەرێنرێنرایەوەو تێکەڵ بە نەوتی هەناردەکراو دەکرا.
سەبارەت بە بەرهەمی غازیش ڕۆژانە دەگەیشتە 400 ملیۆن پێ سێجا (mscuf). ئەم غازەش ڕەوانەی کۆمپانیای غازی باکوور دەکرا تاجیابکرێتەوە بۆ غازی وشک، غازی شل (lpg)، گازۆلینی سرووشتی، گۆگرد.
لە گرنگترین سیفاتی ئەم قۆناغە هەناردەکردنی نەوت بوو بە ڕێگە سەرەکی و بنچینەییەکەی خۆیدا واتە ڕێگەی کەرکووک – موسڵ – زاخۆ – تورکیا، ئەویش لە ڕێگەی هەردوو لوولەی 40و 46 ئینجیەوە. ئەم دوو لوولەیە بە حوکمی تێپەڕبوونی بە ناوچە سوننە نشینەکاندا چەندین جار بەر پەلامارە تیرۆریستیەکان کەوتووە و چاککراوەتەوە بەڵام بەهۆی بە هێزی تیرۆریستان لە سنوری پارێزگای موسڵدا لە دوا پەلاماردا ئیتر هێڵەکە بە یەکجاری لە 2ی ئازاری 2014 ڕاگیرا کە ئەو کاتە ڕۆژانە زیاتر لە 300 هەزار بەرمیل نەوت هەناردەی دەرەوە دەکرا.
لەم مێژووە بەدواوە تا هاتنی داعش لە 9ی حوزەیران 2014 کۆمپانیای نەوتی باکوور تەنها بۆ پاڵاوگەکان واتە بۆ پێویستی و بەکاربردنی ناوخۆ کاری دەکرد، تەنها ئەو بڕەی بەرهەم دەهێنا کە بۆ پاڵاوگەکان دەرۆی واتە 300 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا.
$قۆناغی دوا هاتنی داعش$
لەم قۆناغەدا کێڵگە نەوتیەکانی سنوری پارێزگای موسڵ (گەیارە، سوفەییە، بوتمە، عەین زالە، نەجمە و چەند کێڵگەیەکی تر) وپارێزگای سەلاحەدین (حەمرین و عەجیل) کەوتنە ژێر کۆنترۆڵی هێزەکانی داعشەوە , ئەوەی بە پارێزراوی مایەوە کێڵگەکانی پارێزگای کەرکووک بوو.
لەم قۆناغەدا جگە لەوەی هەناردەکردن بۆ دەرەوە وەستابوو هەناردەکردن بۆ پاڵاوگەکانیش وەستا چونکە هەمووی لە لایەن داعشەوە کۆنترۆڵ کرابوون جگە لەپاڵاوگەی کەرکووک نەبێت کە ڕۆژانە 30 هەزار بەرمیلی بۆ بەرهەم دەهێنرا. لێرەدا نابێت ڕۆڵی ئەم پاڵاوگەیەمان لە یاد بچێت کە توانی لەو ڕۆژگارە سەختەدا نەوتی ماڵان وگازوایلی ئۆتۆمبیل دابین بکات و هیچ قەیرانێک لەو دوو مادەیە لە کەرکووک سەری هەڵنەدا.
ماوەی نێوان 9ی حوزەیران تا 01-01-2014 کە ڕێکەتتنامەکەی هەولێر بەغدا چووە بواری جێبەجێکردنەوە شەش مانگێکی زۆر سەخت بۆ کۆمپانیای نەوتی باکوور چونکە لەلایەک هاووڵاتیان پێویستیان بە بەروبومە نەوتیەکان بوو لە لایەکی تریشەوە ویستگەکانی کارەبا پێویستیان بە غاز بوو. کۆمپانیای نەوتی باکوور توانی ئەم ماوە سەختە لە خزمەتی دانیشتوانی شاری کەرکووک کۆتایی پێبهێنێت ئەویش بەبەرهەم هێنانی نزیکەی 170 هەزار بەرمیل نەوت لە ڕۆژێکداو جیاکردنەوەی غازەکەی و ناردنی بۆ کۆمپانیای غازی باکوور، هەروەها ناردنی 30 هەزار بەرمیل نەوت لە ڕۆژێکدا بۆ پاڵاوگەی کەرکووک , ئەو نەوتەی دەمایەوە دەخرایەوە ناو بیرەکان کە ئەم پڕۆسەیە پێی دەوترێ (reinjection). لەو سەردەمەدا هەندێک نووسەری بێ ئاگا لەم پڕۆسەیە ئیدارەی شاری کەرکووکیان تاوانبار دەکرد بە دیارنەمانی 120 هەزار بەرمیل نەوت لە ڕۆژێکدا لە شاری کەرکووک. ئەمە لە کاتێدا ئەگەر کۆمپانیای نەوتی باکوور ئەم هەنگاوەی نەنایە یەک بوتڵ غازی ماڵان بە 50 هەزار دینار دەست نەئەکەوت و شارەکەش تروسکایی کارەبای تیادا نەئەبینرا.
هەر لەم قۆناغەداو لە مانگی تەموزی 2014 حکومەتی هەرێم دەستی بە سەر کێڵگەی بای حەسەن و قوببەی ئاڤانا لە کێڵگەی کەرکووک گرت و هەرچی کارمەندی ویستگەکانی سەر بەو دوو کێڵگەیە هەیە دەرکران.
لە 01-01-2014 ڕێکەوتننامەی نێوان هەرێم و بەغدا چووە بواری جێبەجێکردنەوە، بەوپێیە دەبوایە لە کێڵگەکانی پارێزگای کەرکووک 300 هەزار بەرمیل(150 هەزار بەر کۆمپانیای باکوور دەکەوێت 150 هەزارەکەی تر بەر هەرێم دەکەوت کە ئیدارەی کێڵگەکانی بای حەسەن و ئاڤانای دەکرد.) و لە کێڵگەکانی هەرێمیشەوە 250 هەزار بەرمیل ڕادەستی کۆمپانیای سۆمۆ بکرێت. لە گرنگترین دەرکەوتەی ئەم قۆناغە بۆ یەکەم جار لە مێژوودا نەوتی کەرکووک بەڕێگەی خاکی هەرێمدا هەناردەی دەرەوە کرا. ئەوەی بەدەست کۆمپانیای نەوتی باکوورەوە مایەوە ئەم کێڵگانە بوون:-
1- قوببەی بابا لە کێڵگەی کەرکووک نزیکەی 100 هەزار بەرمیل بەرهەمیەتی.
2- کێڵگەی جەمبور 40 – 42 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا
3- کێڵگەی خەباز 25 هەزار بەرمیل.
لەم برە 30 هەزار بەرمیلی هەناردەی پاڵاوگەی کەرکووک دەکرا , لەو بڕەش 10 هەزار بەرمیلی وەک پاشەرۆ (rsr) دەگەرایەوەو تێکەڵ بە نەوتی هەناردەکراو دەکرێ.
سەبارەت بە غازیش ڕۆژانە 200 ملیۆن پێ سێجا (mscuf) ڕەوانەی کۆمپانیای غازی باکوور دەکرێ.
ئەم بارودۆخە نوێیە حاڵەتێکی هێنایە پێشەوە کە ئیدارەی پارێزگای کەرکووک داوای گۆرینی ناوی کۆمپانیاکە بکات لە کۆمپانیای نەوتی باکوورەوە بۆ کۆمپانیای نەوتی کەرکووک چونکە کۆمپانیاکە تەنها دەسەڵاتی بەسەر کێڵگەکانی سنوری پارێزگای کەرکووکدا دەروات.
حاڵی حازر دوای تێپەربوونی 88 ساڵ بە سەر پڕۆسەی بەرهەم هێنانی نەوت لە پارێزگای کەرکووکدا لەسنووری ئم پارێزگایەدا لەیەدەکی چەسپاو (الاحتياط الثابت) ی 26 ملیار بەرمیل نەوت کەمتر لە 9 ملیار بەرمیل نەوت لە ژێر زەویدا ماوەتەوە (جگە لە قوببەی خورماڵە کە لە ساڵی 2008 حکومەتی هەرێم دەستی بە سەردا گرت) کە ژمارەکە $بەم چەشنە دابەشی سەر کێڵگەکان دەبێت:-$
قوببەی بابا 44.6
قوببەی ئاڤانا 25.1
کێڵگەی بای حەسەن 19.9
کێڵگەی جەمبور 6.2
کێڵگەی خەباز 4.1
لەم ڕێژانەی سەرەوە دەگەینە ئەو ڕاستیەی کە جگە لە قوببەی خورماڵە ئێستا بە کێڵگەی بای حەسەن و قوببەی ئاڤاناوە 45 ی یەدەکی چەسپاوی نەوتی پارێزگای کەرکووک لە ژێر دەسەڵاتی حکومەتی هەرێمی کوردستاندایە، 55یشی لە ژێر ئیدارەی کۆمپانیای نەوتی باکووردایە. [1]