ناوی بابەت: زیپکە؛ نیشانە و هۆکار و چارەسەر
ئامادەکردنی: #کشمیر کەریم#
#زیپکە#، یەکێکە لە دیاردە باوەکان تووشی زۆر کەس دەبێت، دەبێتە هۆی درووستبوونی پەڵە و چەوربوونی پێست و هەندێک جار پێستەکە گەرمە یان ئازاری هەیە بۆ دەست لێدان.
$نیشانەکانی زیپکە:$
زیپکە زۆرترین جار لەم ناوچانە درووست دەبێت:
• ڕووخسار-ئەمە نزیکەی هەموو ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە زیپکەیان هەیە.
• پشت-ئەمە زیاتر لە نیوەی ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە زیپکەیان هەیە.
• سنگ-ئەمە نزیکەی 15%ی ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە زیپکەیان هەیە.
$جۆرەکانی پەڵە$
جۆری سەرەکی پەڵە هەیە کە بەهۆی زیپکە درووست دەبێت:
• خاڵی ڕەش-خاڵی بچووکی ڕەش یان زەرد کە لەسەر پێست گەشە دەکات؛ پڕ نین لە پیسی، بەڵکوو ڕەشن چونکە ناوپۆشی ناوەوەی تاڵە قژەکان ڕەنگ بەرهەم دەهێنێتئەوەش کاریگەریی دەبێت لەسەر زیپکە.
• زیپکەی سپی-ڕواڵەتێکی هاوشێوەی خاڵی ڕەشیان هەیە، بەڵام لەوانەیە پتەوتر بن و کاتێک فشاریان دەخرێتە سەر بەتاڵ نەبن.
• پەپولەکان-زیپکەی بچووکی سوور کە لەوانەیە هەست بە هەڵاوسان یان ئازار بکەن.
• چڵک-هاوشێوەی پەپولەکانە، بەڵام نووکێکی سپییان لە ناوەڕاستدا هەیە، کە بەهۆی کۆبوونەوەی چڵکەوە درووست دەبێت.
• گرێ-گرێی گەورەی ڕەق کە لەژێر ڕووی پێستدا کۆدەبێتەوە و دەتوانێت ئازاربەخش بێت.
• کیس-توندترین جۆری پەڵە کە بەهۆی زیپکەوە درووست دەبێت؛ ئەوان گرێی گەورەن کە پڕ لە چڵکن کە لە کوڵان دەچن  و زۆرترین مەترسییان هەیە کە ببنە هۆی پەڵەی هەمیشەیی.
$ئەو شتانەی کە دەتوانیت تاقی بکەیتەوە ئەگەر زیپکەت هەبوو$
ئەم تەکنیکانەی خۆپارێزی ڕەنگە سوودیان هەبێت:
• لە ڕۆژێکدا زیاتر لە دوو جار شوێنی تووشبووی پێست مەشۆ. زووزوو شۆردن دەبێتە هۆی خورانی پێست و خراپترکردنی نیشانەکانی.
• شوێنی تووشبوو بە سابوونێکی سووک یان پاککەرەوە و ئاوی شلەتێن بشۆ. ئاوی زۆر گەرم یان زۆر سارد دەتوانێت زیپکە خراپتر بکات.
• هەوڵ مەدە خاڵە ڕەشەکان پاک بکەیتەوە یان پەڵەکان فشار بخەیتە سەر. ئەمەش دەتوانێت خراپتریان بکات و ببێتە هۆی پەڵەی هەمیشەیی .
• دوور بکەوەرەوە لە ماکیاژ و پێست و بەرهەمەکانی چاودێری خۆر کە بنەمای زەیتیان هەیە (هەندێک جار لەسەریان نووسراوە کۆمیدۆجینیک). بەرهەمە ناکۆمیدۆجینیکەکان بەکاربهێنە کە لەسەر بنەمای ئاو درووستکراون، چونکە کەمتر کونیلەکانی پێستت دەگرن.
• پێش خەوتن ماکیاژ بەتەواوی لاببە.
• ئەگەر وشکبوونەوەی پێست کێشەیەک بوو، ئەوا نەرمکەرەوەیەکی بێ بۆن بەکاربهێنە کە لەسەر بنەمای ئاو بێت .
• وەرزشکردنی بەردەوام ناتوانێت زیپکەکانت باشتر بکات، بەڵام دەتوانێت باری دەروونیت بەرز بکاتەوە و متمانەبەخۆبوونت باشتر بکات. کاتێک وەرزشەکەت تەواو کرد بە زووترین کاتخۆت بشۆ چونکە ئارەقە دەتوانێت زیپکەکانت خراپ بکات.
• قژت بە بەردەوامی بشۆ و هەوڵبدە قژت نەهێڵیت بەسەر دەموچاوتدا بکەوێت.
$هەرچەندە زیپکە چارەسەر ناکرێت، بەڵام دەتوانرێت بە چارەسەر کۆنتڕۆڵ بکرێت$
ئەگەر تووشی زیپکەی سووک بوویت ، باشترە قسە لەگەڵ دەرمانساز بکەیت بۆ وەرگرتنی ئامۆژگاری.
چەندین کرێم و غسول و جێڵ بۆ چارەسەرکردنی پەڵە بەردەستە بۆ کڕینی لە دەرمانخانەکان.
ڕەنگە پێشنیار بکرێت ئەو بەرهەمانەی کە چڕیی کەمی بەنزۆیل پێرۆکسایدیان تێدایە، بەڵام ئاگاداربە.
ئەگەر زیپکەکەت توند بوو یان لەسەر سنگ و پشتت دەرکەوت، لەوانەیە پێویست بکات بە  دژە زیندەیی یان کرێمی بەهێزتر چارەسەر بکرێت کە تەنیا بە ڕەچەتەی پزیشک بەردەستە.
زیپکە کاتێک درووست دەبێت کە کونە بچووکەکانی پێست کە بە تاڵەکانی قژ ناسراون، گیر دەبن.
ڕژێنی چەوری: بریتییە لە ڕژێنە بچووکەکان کە لە نزیک ڕووی پێستتدا دەبینرێن. ڕژێنەکان بە تاڵەکانی قژەوە لکێنراون، کە کونێکی بچووکن لە پێستتدا کە تاڵە قژێک لێیەوە گەشە دەکات.
ڕژێنە چەورییەکان قژ و پێست چەور دەکەن بۆ ئەوەی وشک نەبن. ئەمەش بە بەرهەمهێنانی مادەیەکی چەور کە پێی دەوترێت چەوری.
لە زیپکەدا ڕژێنەکان دەست دەکەن بە بەرهەمهێنانی چەوری زۆر. چەوری زیادە لەگەڵ خانە مردووەکانی پێست تێکەڵ دەبێت و هەردوو مادەکە پڵاگێک لە فۆلیکۆلەکەدا درووست دەکەن.
ئەگەر فۆلیکۆلی داخراو لە ڕووی پێستەوە نزیک بێت، ئەوا بەرەو دەرەوە هەڵدەقوڵێت و سەری سپی درووست دەکات. یانیش فۆلیکۆلی داخراو دەتوانێت کراوە بێت بۆ پێست و خاڵی ڕەش درووست دەکات.
بەکتریایەکی ئاسایی بێ زیان کە لەسەر پێست دەژین، دواتر دەتوانن ئەو فۆلیکۆلە داخراوانە پیس بکەن و تووش بکەن، ئەمەش دەبێتە هۆی پەپولەیی، چڵک، گرێ یان کیس.
$هۆرمۆنی تێستۆستیرۆن$ 
وا بیردەکرێتەوە کە زیپکەی هەرزەکاران بەهۆی بەرزبوونەوەی ئاستی هۆرمۆنێکەوە کە پێی دەوترێت هۆرمۆنی تێستۆستیرۆن، کە لە کاتی باڵغبووندا ڕوودەدات. هۆرمۆنەکە ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە هاندانی گەشەکردن و گەشەکردنی ئەندامی نێرینە و کۆئەندامی زاوزێ لە کوڕاندا، هەروەها پاراستنی هێزی ماسوولکە و ئێسکەکانی کچان.
ڕژێنە چەورییەکان بە تایبەتیی هەستیارن بە هۆرمۆنەکان. وا بیر دەکرێتەوە کە زیادبوونی ئاستی هۆرمۆنی تێستۆستیرۆن دەبێتە هۆی ئەوەی ڕژێنەکان چەوری زۆر زیاتر بەرهەم بهێنن لەوەی پێست پێویستی پێیەتی.
$زیپکە لە خێزانەکاندا$
زیپکە دەتوانێت لە خێزانەکاندا بڕوات. ئەگەر دایک و باوکت زیپکەیان هەبوو، ئەگەری زۆرە تۆش تووشی زیپکە ببیت.
توێژینەوەیەک دەریخستووە ئەگەر هەردوو دایک و باوکت زیپکەیان هەبووبێت، ئەگەری ئەوە زیاترە لە تەمەنێکی بچووکدا زیپکەیەکی توندترت هەبێت. هەروەها دەرکەوتووە کە ئەگەر یەکێک یان هەردوو دایک و باوکت زیپکەی گەورەساڵانیان هەبووبێت، ئەگەری ئەوە زیاترە کە تۆش تووشی زیپکەی گەورەساڵان ببیت.
=KTML_Bold=زیپکە لە ئافرەتان=KTML_End=
ژنان زیاتر تووشی زیپکەی گەورەساڵان دەبن بە بەراورد بە پیاوان. وا بیردەکرێتەوە کە زۆرێک لە حاڵەتەکانی زیپکەی گەورەساڵان بەهۆی گۆڕانکارییەکانی ئاستی هۆرمۆنەکانەوەیە کە زۆرێک لە خانمان لە هەندێک کاتدا هەیانە.
=KTML_Bold=ئەم کاتانە بریتین لە:=KTML_End=
• سووڕی مانگانە-هەندێک لە خانمان تەنیا پێش سووڕی مانگانە زیپکەیان سەرهەڵدەدات.
• دووگیانی-زۆرێک لە خانمان لەم کاتەدا نیشانەکانی زیپکەیان هەیە، بەزۆری لە ماوەی 3 مانگی یەکەمی دووگیانیدا.
• نەخۆشی هێلکەدانی فرە کیسی -حاڵەتێکی باو کە دەتوانێت ببێتە هۆی درووستبوونی زیپکە، زیادبوونی کێش و درووستبوونی کیسی بچووک لەناو هێلکەداندا.
هۆکاری تر:
$هۆکارەکانی تری ئەگەری دەرکەوتنی زیپکە بریتین لە:$
• هەندێک بەرهەمی جوانکاری-بەڵام ئەمە کەمتر باو بووە چونکە زۆربەی بەرهەمەکان ئێستا تاقی دەکرێنەوە، بۆیە نابنە هۆی پەڵە (ناکۆمیدۆجینیک).
• هەندێک دەرمان-وەک دەرمانی ستیرۆید، (بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی  خەمۆکی و نەخۆشی دوو جەمسەری ) و هەندێک دەرمان کە بەکاردەهێنرێت بۆ چارەسەرکردنی  سەرئێشە.
• جگەرەکێشان-کە دەتوانێت بەشداربێت لە درووستبوونی زیپکە لە کەسانی بەساڵاچوودا.
• ئەو ڕێجیمانەی کە ڕێژەی گلایسیمیک (GI)یان بەرزە.
ئەفسانەی زیپکە:
سەرەڕای ئەوەی یەکێکە لە بەربڵاوترین حاڵەتەکانی پێست، بەڵام زیپکە یەکێکە لەو حاڵەتانەی کە بە خراپی تێگەیشتوون. زۆر ئەفسانە و تێڕوانینی هەڵە لەو بارەیەوە هەیە:
'زیپکە بەهۆی پیسبوونی پێست و خراپی پاکوخاوێنییەوە درووست دەبێت.
زۆربەی ئەو کاردانەوە بایۆلۆژیانەی کە زیپکە درووست دەکەن لەژێر پێستەوە ڕوو دەدەن نەک لەسەر ڕووی پێست، بۆیە پاکوخاوێنی پێستت هیچ کاریگەرییەکی لەسەر زیپکەکانت نییە. شۆردنی دەموچاوت لە ڕۆژێکدا زیاتر لە دوو جار تەنیا دەتوانێت پێستت خراپتر بکات.
'پەستانی خاڵی ڕەش و خاڵی سپی و پەڵە باشترین ڕێگایە بۆ ڕزگاربوون لە زیپکە'. 
ئەمە لە ڕاستیدا دەتوانێت نیشانەکان خراپتر بکات و لەوانەیە پەڵەت بۆ درووست بکات .
'چالاکی سێکسی دەتوانێت کاریگەریی لەسەر زیپکە هەبێت'.
سێکسکردن یان دەستدرێژی سێکسی زیپکە باشتر و خراپتر ناکات.
'زیپکە تووشکەرە'.
ناتوانیت زیپکە بگوازیتەوە بۆ کەسانی تر.
'زیپکە و هەویری ددان'
پڕوپاگەندەیەک کە لە زۆرێک لە ماڵپەڕەکاندا دۆزراوەتەوە ئەوەیە کە هەویری ددان دەتوانێت پەڵەی تاکەکەسی وشک بکاتەوە.
لە کاتێکدا هەویری ددان مادەی دژە بەکتریا لەخۆدەگرێت، بەڵام ماددەیەکی تێدایە کە دەتوانێت پێستت بخورێنێت و زیان بە پێستت بگەیەنێت.
بەکارهێنانی هەویری ددان بەم شێوەیە باش نییە. چارەسەری زۆر کاریگەرتر و سەلامەتتر لە دەرمانسازەکان یان پزیشکانی گشتییەوە بەردەست
پزیشکی گشتی دەتوانێت بە سەیرکردنی پێستت زیپکە دەستنیشان بکات. ئەمەش بریتییە لە پشکنینی دەموچاو، سنگ یان پشتت بۆ زانینی جۆرە جیاوازەکانی پەڵە، وەک خاڵی ڕەش یان ئازار و گرێی سوور.
زیپکەکانت چەندە توندن، ئەوە دیاری دەکات کە پێویستە بچیتە کوێ بۆ چارەسەرکردن و چ چارەسەرێک دەبێت.
زۆرجار توندی زیپکە بەم شێوەیە پۆلێن دەکرێت:
• سووک -زۆربەیان سەری سپی و خاڵی ڕەشن، لەگەڵ چەند بەرزبوونەوەیەک و چڵک.
• مامناوەند -سەری سپی و خاڵی ڕەشی بەربڵاوتر، لەگەڵ چەندین پەپوولە و چڵک.
• توند -زۆرێک لە پەپولەی گەورە و ئازاربەخش، چڵک، گرێ یان کیس؛ هەروەها لەوانەیە هەندێک پەڵەت هەبێت.
بۆ زیپکەی سووک پێویستە قسە لەگەڵ پزیشکی دەرمانساز بکەیت بۆ وەرگرتنی ئامۆژگاری. بۆ زیپکەی مامناوەند یان توند، لەگەڵ پزیشکی تایبەت قسە بکەیت.
$زیپکە لە ئافرەتان$
ئەگەر لەناکاو زیپکە لە ژنانی پێگەیشتوودا دەست پێبکات، ئەوە دەتوانێت نیشانەی ناهاوسەنگی هۆرمۆنەکان بێت، بەتایبەتیی ئەگەر نیشانەکانی دیکەی لەگەڵدا بێت وەک:
• مووی زۆر لە جەستە.
• ماوەی ناڕێک یان سووک.
باوترین هۆکاری ناهاوسەنگی هۆرمۆنەکان لە ژناندا  نەخۆشی هێلکەدانی فرە کیسییە (PCOS) .
دەتوانرێت PCOS بە بەکارهێنانی تێکەڵەیەک لە  سکانی سۆنەر و پشکنینی خوێن دەستنیشان بکرێت. .
چارەسەری زیپکە بەندە بەوەوە کە چەندە توند بێت. دەکرێت چەند مانگێک چارەسەری پێویست بکات پێش ئەوەی نیشانەکانی زیپکە باشتر بن.
ئەگەر تەنیا چەند خاڵی ڕەش و سپی و پەڵەیەکت هەیە، پێویستە دەرمانساز بتوانێت ئامۆژگاریت بکات لەسەر چۆنییەتی چارەسەرکردنی سەرکەوتووانە بە جێڵ یان کرێمی بێ دەرمان (چارەسەری ناوچەیی) کە بەنزۆیل پێرۆکسایدیان تێدایە.
زۆرێک لە چارەسەرەکان دەتوانن 2 بۆ 3 مانگ بخایەنێت پێش ئەوەی دەست بە کارکردن بکەن.
گرنگە سەبرت هەبێت و بەردەوام بیت لەسەر چارەسەرێکی پێشنیارکراوی، تەنانەت ئەگەر کاریگەریی دەستبەجێی نەبێت.
$چارەسەری ناوەوە (جێڵ و کرێم و غسول)$
غسول وەک دژە بەکتریا کاردەکات بۆ کەمکردنەوەی ژمارەی بەکتریاکانی سەر ڕووی پێست.
هەروەها یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی ژمارەی خاڵی سپی و خاڵی ڕەش، هەروەها کاریگەریی دژە هەوکردنی هەیە.
بەزۆری بەنزۆیل پێرۆکساید وەک کرێم یان جێڵ بەردەستە. ڕۆژانە یان جارێک یان دوو جار بەکاردێت.
پێویستە دوای شۆردن بیدەیت لە هەموو ئەو بەشانەی دەموچاوت کە تووشی زیپکە بوون.
پێویستە بە کەمی بەکاربهێنرێت، چونکە زیادکردنی پێستت تووشی خوران دەکات.
هەروەها دەموچاوت زیاتر هەستیارە بە تیشکی خۆر، بۆیە دوور بکەوەرەوە لە زۆر خۆر و سەرچاوەی تیشکی سەروو بنەوشەیی (UV) (وەک دژە خۆر)، یان کرێمی خۆر بەکاربهێنە.
=KTML_Bold=کاریگەرییە لاوەکییە باوەکانی غسول و کرێمەکان بریتین لە:=KTML_End=
• پێستی وشک و گرژ دەکەن.
• هەستکردن بە سووتانەوە، خوران یان کزانەوە.
• هەندێک سووربوونەوە و وشکبوونەوەی پێست.
کاریگەرییە لاوەکییەکانی بەزۆری سووکن و پێویستە کاتێک چارەسەرەکە تەواو بوو تێپەڕێت.
زۆربەی خەڵک پێویستیان بە خولی چارەسەری 6 هەفتەیە بۆ پاککردنەوەی زۆربەی یان هەموو زیپکەکانیان.
لەوانەیە ئامۆژگاریت بکرێت کەمتر بەردەوام بیت لە چارەسەرکردن بۆ ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی زیپکەکان.
=KTML_Bold=چارەسەری نادەرمانی=KTML_End=
چەند چارەسەرێک بۆ زیپکە دەرمانی تێدا نییە.
لەوانەیە پێشنیار بکرێت کە چارەسەری فۆتۆداینامیک بکەیت، کە تیایدا ڕووناکی دەدرێتە سەر پێست لە هەوڵێکدا بۆ باشترکردنی نیشانەکانی زیپکە.
چارەسەرە نادەرمانییەکانی دیکە بریتین لە:
• comedone extractor-ئامێرێکی بچووکە لە شێوەی قەڵەم کە دەتوانرێت بەکاربهێنرێت بۆ پاککردنەوەی خاڵی ڕەش و خاڵی سپی
• تەقشیری کیمیایی-کە گیراوەیەکی کیمیایی دەدرێتە دەموچاو، دەبێتە هۆی توێکڵی پێست و پێستی نوێ جێگەی بگرێتەوە.
بەڵام لەوانەیە ئەم چارەسەرانە کار نەکەن و ناتوانرێت بە شێوەیەکی ڕۆتینی پێشنیار بکرێن.[1]