Ahmed el-Hasi
Ahmed el-Hasi, Ahmed el-Hassi veya Ahmed-i Hasi (Osmanlıca: احمدالخاصى, Zazaca: Ehmedê Xasi Hezanıc), Mevlid-i Şerifi ilk kez Zazaca yazan Osmanlı Zaza din âlimi, şair ve yazar.
Hayatı
Ahmed el-Hasi, 11 Mayıs 1866 (Rumi: 29 Nisan 1282, Hicri: Zilhicce 1282) tarihinde (Diyar-ı Bekr Vilâyeti'nin) Lice Kazası'na bağlı Lice'nin Hezan kayresinde (günümüzde Savat) dünyaya geldi. Babası Osmanlı tebaasından olup Şafiî mezhebine müntesip olan rütbesiz bir ulema idi.
Babasının adı Hasan, annesinin adı Medina'dır. Aslen Xasan (Yalımlı Köyü Külçe Mahallesi)'dan olup Zıkti Aşireti (Bingöl ilinin Genç ilçesinde yoğun olarak oturan Şafii Zaza aşireti) mensuplarındandı.
Diyarbekir Mesudiye Medresesi'nde 12 ilmi tahsil edip, 8 Temmuz 1902 (Rumi: 25 Haziran 1318, Hicri: 1 Rabiulahir 1320) tarihinde adı geçen medresenin müderrisi Diyarbekir Müftüsü Elhac (Hacı) İbrahim Efendi'den icazetini aldı.
Hicri 1316 yılında yaptığı müracaat üzerine, Mevlidi Şerifi Zaza lisanına tefsir ve tercümeye Maarif Nezareti'nden izin aldı ve düzelterek Diyarbekir Matbaası'nda bastırdı.
Arapça, Türkçe, Kürtçe, ve Zazaca olmak üzere 4 lisan ile konuşup yazabildiğini belirtmiştir. 18 Şubat 1951 tarihinde Hezan'da vefat etti. Mezarı Savat'tadır.
Mevlid ve diğer eserleri
Ahmed el-Hasi'nin Mevlîd-un Nebiyy'il Kureyşîyyî (مَوْلِدُ النّبِى الْقُرَيْشِيِ, Zazaca: Mewlıdê Kırdi) (مَولد كِرد) adlı ilk Zazaca Mevlidi Şerifi, Maarif Vekâleti'nin 25 Mart 1899 tarihli yazısıyla verilen izin üzerine ilk baskısı 400 kopyası olmak üzere Diyar-ı Bekr vilayetinde Litografya Matbaası tarafından basılıp yayımlandı. Mevlid'in metni şimdiye değin beş defa Latin alfabesine transkribe edilip yayınlanmıştır.
Mevlid metni, ilk olarak dilbilimci yazar Mehemed Malmîsanij tarafından transkribe edilerek 1985 yılında Mewlidê Nebî başlığıyla Hêvî dergisinde yayınlandı.
1994 yılında Mihani tarafından Latin alfabesine transkribe edilerek, Hasi'nin bazı şiirlerinin de yer aldığı eklerle birlikte Mewlûdê Nebî başlığı altında İstanbul'da Fırat Yayınlarınca yayımlandı.
2005'te Mela Mehemedê Kavarî tarafından Arap alfabeli ve transkribe edilmiş hali Diyarbakır'da yayınlandı.
2008'de W. K. Merdimîn tarafından bir el yazması esas alınarak el yazması orijinali, Arapça-Kürtçe alfabeyle yeniden düzenlenmiş hali ve Latin alfabesine transkribe edilmiş hali İstanbul'da Hîvda Îletişim tarafından yayınlandı.[1]
2008 yılında Roşan Lezgîn tarafından orijinal nüshadan transkribe edilen mevlid metni Mewlidê Kirdî ismiyle önce internette, daha sonra ise Newepel Gazetesi'nde 16 bölümlük tefrika olarak yayınlanmıştır.
Roşan Lezgîn'in transkribe ettiği Mevlid metni, 1899 tarihli orijinal Mevlid metninin tıpkı basımı ve mevlidin okunduğu bir CD ile beraber 2013 yılında Nûbihar tarafından Mewlidê Kirdî ismiyle kitap olarak basılmıştır.
Mevlid metni değişik zamanlarda birçok medrese alimi tarafından el yazması olarak çoğaltıldı. Bunlardan en çok bilineni 1982'de Zeynelabidin Amedi tarafından yazılanı olup, mevlid metni dışında, el yazmasının ekinde Hasi'ye ait bir mulemma, bir Türkçe gazel ve iki Arapça manzum eser yer almaktadır.
Hasi'nin ayrıca Kitabu’t-Tesdîd bi Şerhî Muhtasari’t-Tevhîd isimli 61 sayfalık Arapça bir eseri mevcuttur.[1]