عەلی حەسەنیانی ساڵا 1318 (1939) ل ماڵباتەکە #مەهاباد#ی ل باژێڕێ تەهران ژدایک بوویە، خوەندنا سەرەتایی و ناڤەندی ل باژێڕێن هەمەدان، مەهاباد و تەهران تمام کرییە و پشترە ل زانینگەها تەهران ل بەشا (یاسا و زانستێن سیاسی) درێژە ب خوەندنێ ددەت. هەیامەکی ب ئەگەرا چالاکیێن سیاسی دکەڤیتە زیندانێ.
پشترە دگەل چالاکیێن ئەدەبی و نڤیسینێ، وەکە فەرمانبەر ل چەندین باژێڕێن ئیران و کوردستانێ درێژە ب ژیانا خوە ددەت. پشتی شوڕەشا ئیرانێ ل ساڵا 1357یا هتاڤی (1978)، ژبو پەرەپێدانا تەکۆشانا سیاسی و ئەدەبی ڤەدگەڕێتە مەهابادێ. ساڵا 1368 (1989) دچیتە وڵاتێ فەنلاند و پشترە ل دەنیمارک بەرڤ پێشچوونەکە باش د بوارێ خوەدە دەستەبەر دکەت. سەرەنجام ل بوهارا ساڵا 1371ی هتاڤی (1992) ل وی وڵاتەیوەغەرا داویێ دکەت و ل باژێڕێ کۆپنهاگن دهێتە بخاک سپاردن .
$بەرهەمێن بەڵاڤ کری:$
1- شاری وێران - کۆمەک گوتار
2- بزەی زەمەند - دیوانا هەڵبەستێن؛ جەعفەری حسێنپوور (هێدی) ل ساڵا 1372 ل ئەڵمانیا چاپ بوویە.
3- کارمامز- ڕۆمان؛ بەڵاڤۆک؛ جەعفەر حسێنپوور (هێدی)؛ چاپا هۆلەند، 1378
4- دەروێش - ڕۆمان
5- بزەی ژیان - ڕۆمان
6- بێدەنگی دەریا- ڕۆمان (نڤیسینا فێرکۆر) ؛ دگەل (سەڵاحی عەرەبی) ل فارسی وەرگێرایە سەر کوردی
7- هەنگاو - کومەڵە هەڵبەست
8-کۆمەک کوورتە چیرۆک و بابەتێن دن ئێن ئەدەبی
$هۆنراوەیەکە عەلی حەسەنیانی:$
جەللاد
وەرە جەللاد!
وەرە گیانم هەموو لەت لەت بکە تاکوو بزانی چۆنە ئیمانم.
ئەتۆ جەللاد!
ئەگەر دەربێنی ئێسکانم،
ئەگەر بێنی لەبەر چاوم بکوژی گشت عەزیزانم،
بە وەڵڵاهی،
بە خاکی پاکی کوردستان،
ئەمن کوردم قەتیش ناڵێم پەشیمانم.

وەرە جەللاد!
وەرە ئەی خوێنمژی بەدکار!
دەتوانی بیخەیە ئەستۆم گوریسی دار
ئەوە شانازییە بۆ من،
بەوەی ناکوژی ئیمانم، ئەوە سەربەرزییە بۆ من.

وەرە جەللاد! وەرە ئەی دوژمن، ئەی بێداد!
لەبەرچی مەعتەلی، ئەی بۆچی نامکوژی؟
بەزیندوویی لە گۆڕا بۆچی نامنێژی؟
قەسەم بەم کۆت و زنجیرە،
بە هەرچی دیل و یەخسیرە،
بە ئاواتم،
بە ئیمانم،
بە ئامانجم،
بە پەیمانم،
بە خوێنی پاکی ئەو کوردەی لە ڕێی ئاواتی کوژراوە،
قەسەم بەم خاکە خوێنینە،
قەسەم بەم ژینە شێواوە،
ئەگەر دەربێنی چاوانم،
ئەگەر بشکێنی ئێسکانم،
بە وەڵڵاهی،
بە خاکی پاکی کوردستان،
ئەمن کوردم قەتیش ناڵێم پەشیمانم.
عەلی حەسەنیانی (هاوار) [2]
تەهران 1338 (1959) [1]