ئەلەپەشە قارەمانو ڕۊمانێ هۆرامیې
نویستەی: #ئەسعەد ڕەشید#
پەڼجەم و کۊتا بەشە
ڕوێوە گرڎو خەڵکو دەگای بە زل و گولانۆ دلې مڵکەکاشانه هەریۊ خجڵې هەرمانێ بېنې، کڵفەتەکەو دەروېش مۆمنیچ گرڎ لوێبېنې پەی قەڕاخو ڕۊخانەو سیروانی پەی درەوەو مەرەزەی و (مینا)شا یانەنە جیائاستېبې چاشتی بنیۊ سەر، وەڵې نیمەڕۊی پەیشان بەرۊن! بەڵام نزیکو نیمەڕۊی کە هەڵای چاشتەکې دەمش نەکېشتەبې، مینا دوورۆ دلې مزگیەکەینە چەمش کۆت مامۊ ئەلەپەشەی، بە پەلە لوا پەی لایش و دمای خېرئامای و وەشئامای، خولقەش کەرد پەی یانەی، هەرچن چاشتەکې دەمش نەکېشتەبې، بەڵام کەرڎەشەرە پەی مامۊ ئەلەپەشەی. مینا کۆتە پەرسې ماناڎارېو پەنەوازی ئۆ ئەلەپەشەی، دلې پەرسەکانە هانیش دې هەکە ژەنێ بارۊ، دمای نان واردەی مامۊ ئەلەپەشە لواوە سەردەمو هەرمانېشۆ. وېرەگا ئاماو دەروېش مۆمین چەنی ژەن و زاروڵەکەیش ئاماوە پەی دەگێ، دەروېش مۆمین چەنی ئەلەپەشەی مزگینە نماشا کەرڎە و لەقە لەق لوێو ڕوەو یانە. گرڎ نانشا وارد، ..هتر.
ئا ڕوە کارو مینێ سازنای نان و چاشتی بې پەی ئانەی وەڵې نیمەڕۊی بەرۊش پەی قەراخو ڕۊخانەی پەی کڵفەتەکەیشا، بەڵام مینا نیمەڕۊ بەسیا ئەلەپەشەیرە، دیار نییەن ئەی مینا وەڵې نیمەڕۊی نان و چاشتەکەش بەرد پەیشان، یام نەخێر، ئەی ڕەڎکردو ئەڎێش و تاتەیش چێش بې، چەنی بەبې نان و چاشت نیمەڕۊ مەنێ؟ دیمەنەکە گومەن؟
هەرجۊربی و دمای حۆلدایێ فرەی، مینا یاوا بە ئاواتەکەیش، بییە بە ژەنەو ئەلەپەشەی. کاتێ ئەلەپەشە چەنی مینێ و کناچەکېش جە دەگاو نۆسووڎې گېڵێوە پەی دەگاو هانەگەرمڵەی، مامۊ ئەلە فرە تەرسې ژەن و زاروڵە کۊنەکەش عاجزې بان کە ئاڎ ژەنیش ئاردېنەو کناچێچش هەنە! ئانەی یاگې سەرنجیەن کە ئەلەپەشە پەی دوې ساڵا دەگاو نۆسووڎې مەنەنۆ، چاگەیچ ژەنیش ئاردېنەو زاروڵەش بییەن، بەڵام کوڕەکاش و ژەنەکېش (نازارې) نەزانان! کاتێ چەنیچشا گېڵاوە پەی دەگاو هانەگەرمڵەی هیچ وەرپەرچێ جە لاو نازارې ژەنەکۊنەکېشۆ دیارنەبې!
نویسەرو ڕۊمانەکەی یاگێنە ڕۊمانەش جیائاستەن و لوان دلې تاریخو بنەیانەکەیش، شەجەرەو بنەیانەو ئەلەپەشی، چن کناچېش هەنې، نامېشا و شووشا بە کې کەرڎەن، کە ئی زانیاریې دلې ڕۊمانینە تاخایتێ زیاڎېنې و گەر باسیچ نەکریا هیج جە بەهاو ڕۊمانەکەی نمەوەزنارە.
ئەلەپەشە کاتێ بە یەکجاری بە یانۆ ئاما پیدیمەرە، دمای دیڎەنی کەس و کاری و ئەشناسی، لوا پەی دەگاو عەنەبی پەی لاو (مینێ) ژەنەتازەکېش و (گوڵعوزارەی) کناچېش، بە زوانی جافی وېشان خېرئامای و وەشئامایشا کەرد، گوڵعوزارە هەرچن کناچێ ئەلەپەشەی بې، کناچې پیێوە کە ئاواتش ژیوای لهۊنی و هۆرامانی بې، حەزکەرې نامې زاروڵەکاچشا هەر بە هۆرامی بۊ، لۊمەو ژەن و قۆم و قیلەکەیش کەرې که نامێ لاییڎې نەنیا ئۆ زاروڵەکاشا، بەڵام چەنی ئانەیچە ڕاگیری جە گوڵعوزارې کناچېش نەکەرې کە بە زوانی ئەڎایی وېش قسې بکەرۊن، ئینەیچە پەنەمان ماچۊ گرڎ کەسێ ئا مافە خوڎایی و گەردوونیەشە هەن کە بتاوۊ بە زوانو ئەڎێش قسې بکەرۊن، بوانۊن.
ئیتر ژیوای ئەلەپەشەی دەگاو هانەگەرمڵەی دەسشپنەکەردو دمای ژیوایێ پەڕ جە گېرمەو گرفتی، کۊششکاری پەی پارېزنای ناوچەو هۆرامانی جە دەسو داگیرارکاری لاییڎی و ئەڵقەگۊشا چواردۆری، پەی هېقم کەرڎەی دەسەڵاتو سانەکا هۆرامانی کە گرنتی بې پەی مەنەیۆ هۆرامانی بە سەربەرزی، تەمەنێ کە هەرگیز دلېشەنە ملش نەڎا بە داگیرکاری، جە سەروەختی جوانی و گەنجیۆ پەی سەروەختو یاسین وانایش و وەرمکۆتەی پۊرەیش، تەمەنێ هەشتا و چوار ساڵەش گوزەرناو دماجار دەگاو گوڵپی بە خاکیشان ئەسپارا.[1]