بانه شهری در استان کوردستان و مرکز شهرستان بانه واقع در غرب کشور ایران و شرق کوردستان بزرگ است. بانه به فاصلۀ 488 کیلومتری غرب تهران و 124 کیلومتری شمال غربی #سنندج#، سر راه سردشت به #سقز# و #مریوان# و سنندج، قرار دارد.
اسم شهر بانه بدین دلیل انتخاب شده است که بان در زبان کوردی یعنی بام و بلندی است که اشاره به ارتفاعات و موقعیت شهر بانه دارد. نام بانه همان خانه است و منظور از خانه یعنی اقامتگاه و آبادی و اردو نیز همان اردوگاه سربازان و پادگان است، این نیز بدین معنی است که این شهر دو قلعه بزرگ داشته است. ارتفاع 1554 متری شهر از سطح دریا و چشمانداز بلندیهای پیرامون آن موجب شدهاست که مردم (در محلهٔ بانه کۆن) برای رسیدن به شهر مسیر زیادی را به طرف سربالایی طی کنند. نام بانه را به معنی خانه (منظور اقامتگاه و آبادی و مسکن است) و اردو (منظور اردوگاه سربازان است) و پادگان (شهر دو قلعهٔ بزرگ داشته) نیز تفسیر کردهاند. در جنگ جهانی اول که سپاه عثمانی بانه را به مدت چند ماه تسخیر کرد، نام آن را قشله (از کلمه ترکی قشلاق به معنی گرمسیر) گذاشت.
$موقعیت جغرافیایی$
بانه از شمال با سردشت، از شرق با سقز و از جنوب و غرب با کشور عراق (جنوب کوردستان بزرگ) همسایه است.
این شهر از نظر جغرافیایی در 36درجه و 60 دقیقهٔ عرض شمالی همچنین در 45 درجه و 53 دقیقهٔ طول شرقی قرار گرفته و 1540 متر از سطح دریا فاصله دارد.
$وضع طبیعی$
بانه محصور به کوه های بلندی است که دور تا دور آن را احاطه نموده است. ورود و خروج از آن مستلزم عبور از گردنه های مرتفع می باشد که در قسمت غربی از ارتفاعات کاسته می شود.
$آب و هوا$
بانه زمستانی سرد و تابستانی معتدل دارد . اختلاف دمای هوا از 20 درجه زیر صفر تا 36 درجه بالای صفر است . بارندگی از نیمه دوم پاییز شروع می شود و تا 2 ماه بهار به طور متناوب ادامه می یابد این بارندگی ها از ابرهایی ایجاد می شود که از دریای مدیترانه به سوی غرب ایران به حرکت در می آید . مقدار بارندگی سالانه به طور متوسط 720 میلی متر است . به طور کلی می توان گفت که آب و هوای بانه نسبتا سرد و مرطوب است.
$جنگل$
این شهر دارای جنگلهای طبیعی و بزرگ بلوط میباشد. تمامی ارتفاعات بانه پوشیده از جنگل طبیعی است که به جنگل های سردشت و مریوان می پیوندد.
$جمعیت$
شهر بانه در سرشماری سال 2016 دارای 150،218 نفر جمعیت بوده است.
$زبان و لهجه$
مردم بانه کورد هستند و زبان آنها کوردی با گویش سورانی می باشد و همان زبانی است که ساکنان سنندج، سقز، سردشت و مهاباد با آن صحبت می کنند و تنها کمی در لهجه با سردشت و مهاباد اختلاف دارد.
در شهر بانه، زبان کوردی بهعنوان زبان گفتاری و زبان فارسی بهعنوان زبان آموزش و نوشتار رسمی، مورد استفاده قرار میگیرند.
$دین و مذهب$
اکثریت مردم بانه مسلمان و اهل سنت و جماعت و پیرو مذهب امام شافعی هستند.
$اقلیت یهودی$
در بانه یک اقلیت یهودی وجود داشت که تعدادشان بالغ بر چهل خانوار میشد. آنها بعد از اعلام استقلال اسرائیل در سال 1948م و تقسیم فلسطین، به فکر مهاجرت به فلسطین افتادند و به کلی بانه را ترک نموده و به فلسطین مهاجرت کردند. همزمان با مهاجرت یهودیان بانه، یهودیانِ سردشت، سقز، بوکان و مریوان و قسمتی از یهودیان پیرانشهر و سنندج و مهاباد نیز مهاجرت کردند. دو نظریه دربارهٔ سکونت یهودیان در غرب ایران وجود دارد: اولی بیان میدارد که سکونت یهودیان در بانه از سال 136م در زمان شورش بارکوشباس بر ضد حکومت روم و پراکندهشدن یهودیان در اطراف جهان اتفاق افتاده و دومی این موضوع را به زمان تیگلات پلاسر پادشاه آشور 741 تا 749ق. م نسبت میدهد که بعد از فتح اورشلیم به دست پلاسر بالغ بر شصت هزار یهودی به بخشهای غرب ایران، سرزمین ماد و جنوب دریای مازندران و دامنهٔ کوههای قفقاز تبعید شدند.
$جاذبههای گردشگری$
روستای دول ارزن: این روستا در 30 کیلومتری شهرستان بانه واقع است و با داشتن جنگلهای انبوه و زیبا، یکی از زیباترین روستاهای شهرستان بانه میباشد.
پارک دوکانان و پیر مراد در دامنهٔ کوه آربابا: پارک دوکانان دارای شهر بازی است که خانوادهها میتوانند روزهای تعطیل را در کنار همدیگر، به شادی بگذرانند همچنین توسط شهرداری بانه در پارک دوکانان یک ایستگاه سلامت ایجاد شدهاست که ابزارهای ورزشی برای ورزشهای همگانی را در آن نصب کردهاند و افراد میتوانند در ساعات مختلف روز به تمرین و ورزش در آنجا بپردازند. پارک پیرمراد، که در دامنهٔ کوه جنیره (جنێره) قرار دارد قبلاً به عنوان زیارتگاه بیشتر مشهور بود تا پارک جنگلی اما امروزه به عنوان یک پارک در میان اهالی و جوانان شناخته شدهاست. این پارک یکی از مکانهایی است که شهرداری بودجهٔ خاصی را به آن اختصاص داده و عملیات عمرانی برای بهتر کردن نما و ظاهر این پارک هنوز هم ادامه دارد.
دریاچهٔ سد بانه
غار شْوِی (غاری شْوێ): این غار در 12 کیلومتری بانه در نزدیکی روستائی به همین نام قرار دارد. بنا به گفته باستانشناسان دارای طول 267 متر است و در انتهای آن دریاچهٔ کوچکی قرار دارد. طبق گفتهٔ سازمان گردشگری بازدید از این غار فقط با تجهیزات فنی میسر است اما در آینده برای بازدید عموم آماده خواهد شد.
تفریحگاه سورین: این تفریحگاه در 10 کیلومتری جنوب شرقی شهر بانه قرار دارد و پوشش جنگلی و چشمانداز طبیعی آن در فصل بهار و حتی تابستان نیز بسیار جلب توجه میکند.[1] [2]