=KTML_Bold=رەهەندەکانی پشت کشانەوەی سەدرییەکان=KTML_End=
#سیروان حوسێن مەخمووری#

پاش راگەیاندنى ئەنجامى هەڵبژاردنى ئەنجوومەنى نوێنەرانى عێراق، کە لەمانگى ئۆکتۆبەرى (2021) ئەنجامدرا و گۆڕانکارى گەورە لە پێگە و قەبارەى لایەنە سیاسییەکانى گۆڕەپانى عێراقى روویدا بەهەموو پێکهاتەکانیانەوە، بەم پێیەش گۆڕانکارى گەورە لە نەخشەى سیاسی عێراقى روویدا، بەشێوەیەک لەنێو هەرسێ پێکهاتەى (کورد و شیعە و سوننە) هەریەک لە لیستەکانى (پارتى و سەدرییەکان و تەقەدوم) براوەى ئەم هەڵبژاردنە بوون.

ئەوەى دۆڕاوى سەرەکى ئەم هەڵبژاردنە بوو هێزە نزیکەکانى (ئێران) بوون، هەروەکو ئاشکرایە ئەم هەڵبژاردنە پێشوەختەیە لە ئەنجامی ناڕەزایی شەقام دروست بوو، کە لە تشرینی یەکەمی ساڵی (2019) خۆپیشاندەران هەستیان کرد، چیتر عێراق بەم شێوەیە نابێت بەڕێوەببرێت، کە بڕیار له ‌دەرەوەی سنووری عێراقەوە دەدرێت لەسەر ژیان و ئایندەی خەڵکی عێراقی، ئەم بێزاربوونەش دوای ئەم حکومەتە یەک لەدوای یەکانەی عێراق هات، کە ژێرخانی ئابووری و کۆمەڵایەتی و پەروەردەیی و تەندروستی لە عێراق لەخاڵی سفر دابوون و هەموو کێشەکان هەتا خزمەتگوزارییەکانیش بە سیاسی کراوە.

بەجۆرێک وەزارەتی پلاندانانی عێراقی رێژەی هەژاری دیاری کرد، کە لەنوێترین ئامارى دا ساڵى (2020) بەنزیکەى (12ملیۆن) کەس لەکۆى دانیشتوانى عێراق لەژێر هێڵى هەژارى دان و ئەم ژمارەیەش لە رووى دابەشبوونى جوگرافیشەوە زۆربەیان کەوتوونەتە پارێزگاکانى باشوورى عێراق، کە شیعەنشینن بۆ نموونە پارێزگاى (موسەننا) بەپلەى یەکەم دێت بە رێژەى (52%) و پارێزگاى دیوانیە بە رێژەى (48%) و پارێزگاى (میسان) بە رێژەى (45%) و پارێزگاى (زیقار) بە رێژەى (44%) لە کۆى دانیشتوان پارێزگاکەن، لەرووى ئابووریشیەوە ئەم چوار پارێزگایە دەوڵەمەندن بە سامانى سرووشتى لەسەرووى هەموویانەوە چەندین کێڵگەى نەوتیان هەیە.

ئەو نادادی و نایەکسانییە ناڕەزایی شەقامی لێکەوتەوە و دواتر هەڵبژاردنی پێشوەختە ئەنجام درا، کە تێیدا هێزی سەربەخۆکان بەدیارکەوتن لەو بازنەی هەڵبژاردنی پارێزگاکانی باشووری عێراق.

دەتوانین رەهەندەکانی پشت کشانەوەی سەدرییەکان لەم خاڵانە دیاری بخەین:

=KTML_Bold=دەبێت ئەوە بزانین ئەو ململانێیەی لە عێراق هەیە تەنیا لە ناو پێکهاتەی شیعەیە بە پلە یەک چونکە:=KTML_End=
-هەر لەپاش راگەیاندنی ئەنجامی هەڵبژاردن، لە ناو شیعەکان لیستی (سەدر) یەکەم بوو، هەڵگری یەک دروشم بوو (لا شرقية ولا غربية، حکومة أغلبية وطنية) ئەم دروشمە مەبەستی روونە، کە ئێران لەرۆژهەڵات و ئەمەریکا لە رۆژئاوا چیتر دەست لە کاروباری عێراق وەرمەدەن، ئێمە حکومەتێکی زۆرینەی نیشتمانیمان گەرەکە، ئەوەی لەسەر ئەرزی واقع دەبینرێت ئەمەریکییەکان لارییان نییە و پشتگیری ئەم سیاسەتەش دەکەن بەشێوەیەک لەشێوەکان، بەڵام ئەم دروشمە (ئێرانییەکان)ی هێناوەتە لەرزین چونکە هێشتا برینی دۆڕاندنی هەڵبژاردنەکانی (ئۆکتۆبەری) ساڕێژ نەبووە و ئەوەشی هاتووەتە سەر، ئەم دروشمەی (موقتەدا سەدر) داوایەکی سەرەکی خۆپیشاندەرانی تشرینیەکان بوو و کاتێ بەربەست و ئاستەنگی بۆ دروستکرا و ئەم پێشنیازە لەلایەن هێزەکانی نزیک لەئێران رەتکرایەوە بارودۆخەکە گەڕاوە چوارگۆشەی یەکەم بۆ ساڵی (2019)، کەواتە سەدرییەکان تۆپەکەیان گەڕاندەوە ناو شەقامی ناڕازی لە حکومەت و هێزە شیعەکان، سەدر بەم کارەی بەجەماوەر و شەقامی شیعە دەڵێت ئێمە ئەوەی ویستتان لە رێگەی گفتوگۆ و دیالۆگ و هەڵبژاردن سەرکەوتوو نەبووین و ئێستاش ئێمە تاکە هێزی شیعەین، لەگەڵ جەماوەر راستگۆین بۆیە کشاینەوە.

-خاڵێکی دیکەی کشانەوەی سەدرییەکان لە پەرلەمان و پرۆسەی سیاسی عێراقی بریتیە لەوەی، کە ئەوان ئەوسەری تۆنێلەکەیان لێ دیارە، کە دەزانن ئەگەر لەسەر ئاستی سیاسی دەستی دەرەکی لەناو عێراق نەبڕێت بەتایبەتیش دەستی ئێران و هەژموونەکەی بەبێ شک خۆپیشاندان لە هەموو شارەکانی باشووری عێراق و بەغدا دەست پێ دەکاتەوە، بۆیە لە ترسی ئەو بارودۆخە بەم کارەیان رووی خۆیان سپی بکەنەوە بەرامبەر شەقام.

-لەسەر ئاستی نێودەوڵەتییش وێنەی راستەقینەی پرۆسەی سیاسی عێراقی بە هەموو جیهان نیشاندا، کە براوەی یەکەمی هەڵبژاردنەکان لە دەرەوەی حکومەت دەبێت و ئیرادەی دەستی دەرەکی زاڵترە بەسەر ئیرادەی میللەت و دەنگدەران.

-لەسەر ئاستی ئابووری دانیشتوانی عێراق بەگشتی و پارێزگاکانی باشوور بەتایبەتی لە خراپترین دۆخدان و هەژارن و گرانی بازار و نەبوونی هەلی کار بەرۆکی ئەو خەڵکەی گرتووە، ئەمەش مەترسیەکی لەسەر هەموو سیاسەتمەدارەکان و دەسەڵاتدارانی شیعە دروست کردووە، بەتایبەتی کاتی لەسەر و بەندی هەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی ئەمەریکا گەورە سیاسەتمەداری شیعە (عزەت شابەندەر) تویتێکی کورتی لەسەر ئایندەی عێراق کرد و گوتی ئیدارەی داهاتووی ئەمەریکا عێراق دەخاتە بەردەم سێ بژاردە ئەوانیش (تەتبیع یا تەجویع یا تەقسیم) واتە (ئاساییکردنەوە یاخود برسیکردن یاخود دابەشکردن)، هەر زوو لایەنە شیعەکان و حەشدى شەعبی زۆر بەتوندى دژى ئەم قسانەى (شابەندەر) وەستانەوە و رەتیان کردەوە وتیان (نەخێر بۆ ئاساییکردنەوە و برسیکردن و دابەشکردن) مەبەست لە(ئاساییکردنەوە)ی پەیوەندییەکانى نێوان (عێراق و ئیسرائیل)بوو کە لەم خولەی پەرلەمان بەتوندی دژی ئاسایکردنەوە بوون و پڕۆژەی یاساش ئامادەکراوە بۆ ئەم بابەتە و بەهەموو شیوەیەک رەتکرایەوە، کەواتە ئێستا عێراق لە بەردەم بژاردەی دووەمە کە (تجویع_ برسێتییە) کە لە ئێستادا ئاسایشی خۆراک لە عێراق لەو پەڕی مەترسیدایە، کە ئەگەری تەقینەوە و پرژانی خەڵکی لێ دەکەوێتەوە بۆ سەر شەقام، بۆیە ئەو بارودۆخە هیچ هێزێکی شیعی ناتوانێت کۆنترۆڵی بکات بە سەدریەکانیشەوە.

-لەسەر ئاستی جەماوەریەوە موقتەدا سەدر باش لەعەقڵیەتی شەقامی شیعی گەیشتووە، کە عاتیفین و بەم شێوازە لەبڕیاردانە، بەم کارەشی ئاستی جەماوەری خۆی زیاتر دەکات چ لەرووی پێگەی ئایینی چ لە رووی پێگەی سیاسیەوە و هەر هیچ نەبێ خۆی وا پیشان دەدات، کە چیتر جەماوەر دروشمی (شلع قلع کلکم حرامیە) بەسەر سەدر جێ بەجێ نەکەن و وەک هێزێکی سیاسی جەماوەری پاک و راستگۆ هەژماری بکەن.

-لەسەر ئاستی ناوەخۆ (موقتەدا سەدر) لەوە دڵنیا بووەتەوە ئەو هێزانەی تێوەگلاون لە گەندەڵی و بوونەتە نەهامەتی بەسەر خەڵکی عێراقەوە و جارێکی دیکە ناتوانێت خزمەت بەگەلانی عێراق بکەن لە هەڵبژاردن دۆڕان هەر کورسی دەسەڵات بەرنادەن، بۆیە بەم کارەی هانا بۆ ناڕەزایی شەقام دەبات، کە ئەو بارودۆخە یەکلایی بکەنەوە، ئەوەش بارودۆخەکە دەگەیەنێتە شەڕ و شۆڕش بەرپاکردن.

-لایەنێکی دیکەی بڕیاری کشانەوەی سەدر دەرخستنی رووی راستەقینەی هەندێ لایەنی سیاسی سەربەخۆکان بوو، بەشێوەیەک بەشەقامی گوت ئەو کەسانەی ئێوە هەڵتانبژاردن وەک نوێنەری خۆپیشاندەرانی تشرینەکان بوون لەراستی دا وادەرنەچوون، چونکە هەندێکیان بۆ پۆست و پارە دەنگیان خستە پاڵ دەنگی هێزە گەندەڵەکان و هەندێکیان نەیانتوانی بڕیاری یەکلاکەرەوە بدەن لە کاتی نەهێشتنی هەژموونی ئێرانی لەسەر پرۆسەی سیاسی عێراقی بایکۆتی دانیشتنەکانی پەرلەمانیان کرد.

-لەمەودا سەدر وەک ئۆپۆزیسیۆنی راستەقینەی بەرەی گەل خۆی دەناسێنێت، خۆی دەکات بە خاوەنی شەقامی ناڕازی لە حکومەت و دەسەڵات، بەم کارەشی زۆرترین جەماوەری ناڕازی لە خۆی کۆدەکاتەوە.

کەواتە لە کۆتاییدا دەگەینە ئەو ئەنجامە، هەموو ململانێیەکانی نێو هێزە شیعەکان لەسەر مێزی گفتوگۆ و دیالۆک سەرکەوتوونەبوون و گەیشتە ناو شەقام، بەجۆرێک لە رێگەی خۆپیشاندانەوە کێشەکان دەچێتە قۆناغێکی دیکەوە. [1]

=KTML_Bold=تێبینی: ئەم بابەتە بە ڕێنووسی سەرچاوەی ئاماژە پێکراو نووسراوە، کوردیپێدیا هیچ دەستکارییەکی نەکردووە!=KTML_End=