=KTML_Bold=دادگای فیدرالی وەک کارتی فشار=KTML_End=
#سیروان حوسێن مەخمووری#
لەپاش پرۆسەی ئازادی عیراق و دروستبوونی دەوڵەتی عیراقی نوێ و نووسینەوەی دەستووریش لەسەر بنەمای (شەراکەت وتەوافق و تەوازن) لەنێو پێکهاتەکانی عیراق بنیادنرا، بەڵام لەسەر ئەرزی واقع شتێکی تر و حکومڕانێکی تر بوو بەشێوەیەک هەژموونی شیعە بەسەر جومگە سەرەکیەکانی دەوڵەت رۆژ بەرۆژ زیاتر دەبوو چ لەرووی (ئابووری و سەربازی و سیاسی و ئیداری) تا کابینەی (عادل عەبدولمەهدی) و گۆڕینی بە کابینەی (کازمی) لەسەر داوای خۆپیشاندەرانی تشرین، لەم گۆڕانکارییانە توانیان هەژموونی شیعە بە یاسا بکەن بەبیانووی چاکسازی، کاتێک لە پەرلەمانی عێراق پرۆژە یاسایەکیان بۆ ئەم دادگایە گەڵاڵە کرد، کە مەبەستیان لێی کۆنتڕۆڵکردنی ئەم دامەزراوەیە بوو بەجۆرێک بڕیارەکانى ئەم دادگایە بە مەبدەئی (زۆرینە و کەمینە) تێبپەڕێنن و لەم هەنگاوەشیان تا رادەیەک سەرکەوتوو بوون، ئەمەش بەماناى تەسلیمبوونى ئیرادەى گشت پێکهاتە (نەتەوەیی و ئایینى و مەزهەبەکانى) تر دێت و نەمانى دەوڵەتى هاووڵاتىبوون و هەنگاونان بەرەو وڵاتى تاکڕەوى و دیکتاتۆرى.
=KTML_Bold=ئێران و هاوپەیمانەکانی چۆن دادگای فیدرالی وەک کارتی فشار بەکاردەهێنن؟=KTML_End=
پاش ئەنجامەکانی هەڵبژاردنی (10/10) ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ئەو هێزانەی کە دادگای فیدرالییان لە بەرژەوەندی خۆیان بەکارهێنا و زۆربەی ئەندامەکانی ئەم دادگایە سەر بە هێزە دۆراوەکانی هەلبژاردنەکان بوون لەژێر ناوی هاوپەیمانی (چوارچێوەی هەماهەنگی) کە ئاراستە و سیاسەتیان لە لایەن ئێرانەوە دەکرێت ئەو هێزانە تارادەیەک زۆربەی جومگە سەرەکیەکانی دەوڵەتیان لەدەستدا لەلایەک ، لەلایەکی ترەوە (سەدریەکان) کە براوەی نێو شیعەبوون بە هیچ شێوەیەک رازی نین ئەو هێزانە بەشداری حکومەتی داهاتووی عیراق بکەن کە ئەمەش بە واتای دەرکردن و دوورخستنەوەیان دێت کە نەخۆیان و نە ئێران ئەم بارودۆخەی پێ هەزم ناکرێت، ئێستاش بۆ تۆلە سەندنەوە و گەڕانەوەیان بۆ هاوکێشەکە تاکە جومگەی سەرەکیان کە لەدەستیان ماوە دادگای فیدرالییە.
بڕیارەکانی ئەم دواییەی (دادگای فیدرالی) رێک پێچەوانەی دەستوورە و بەمانای وشە سیاسییە، گەورەترین بەڵگەش بۆ سیاسیبوونی بڕیارەکانی بریتیە لە کات و ساتی بڕیارەکان بە جۆرێک:
· ئەم دادگایە زۆر هەوڵیدا ئەنجامی هەڵبژاردنەکان بگۆڕێت بۆ بەرژەوەندی هێزەکانی (حەشد و هاوپەیمانەکانی ئێران) لە عێراق تارادەیەک گۆڕانکاریش کرا و کورسی هەڵبژاردنی لایەنەکانی (پارتی و سووننەکان و سەربەخۆکان) درا بە چەند لایەنێکی تر.
· لەهەنگاوێکی تری دا ئەم دادگایە دوورخستنەوەی (هۆشیار زێباری) بوو کە رۆژێک پێش هەڵبژاردنی سەرۆک لە پەرلەمان بوو هەڵبژاردنی کات و ساتی بڕیارەکە خۆی لە خۆیدا جێگای گومان و هەڵوەستە کردن بوو، ئەمە وێڕایی ئەوەی بڕیارەکانی سیاسی بوو.
·لە نوێترین بڕیاری دادگای فیدرالی راگرتنی هەناردەکردنی نەوتی کوردستان بۆ دەرەوەیە و کۆنترۆڵکردنی ئەم سێکتەرە لەلایەن وەزارەتی نەوتی عێراقیەوە چ لەدەرهێنان و ناردن و فرۆشتنی، ئەمەش دوای سکاڵایەکی کۆنی وەزارەتی نەوتی عێراقی کە چەند ساڵ پێش ئێستا کردبووی. بەڵام بۆچی ئەم بابەتە لە ئێستادا ورژێنرا و وەک کارتێکی فشار بەکارهێنرا دەتوانین لەم هۆکارانە پوختی بکەینەوە کە ئەم بڕیارە رەهەندی سیاسی لەپشتەوە بوو بە پلەی ئیمتیاز چونکە:
- لەرووی سیاسیەوە: ئێران و هاوپەیمانەکانی لە پاشەکشێی گەورەدان لە گۆڕەپانی عێراقی تاکە دامەزراوە لە دەستیان مابی (دادگای فیدرالی) وەک کارت دژی پێکهاتە و لایەنەکان بەکاری دەهێنن، ئەمەش لەکاتێکدا ئێرانییەکان گەیشتوونەتە ئەم خاڵەی کە پەرلەمانی داهاتووی عێراق بڕیارەکانی بە دڵی ئەوان نابێت یەک لەو دامەزراوانەی کە گۆڕانکاری و چاکسازی تێدا بکرێت ئەم دادگایە، بۆیە بڕیارەکانی دژی دروشمی رێبەری سەدرییەکانە (موقتەدا سەدر) کە دەڵێ (لا شرقیة ولاغربیة حکومة اغلبیة) واتە حکومەتی داهاتووی عێراق لەسەر بنەمای زۆرینە و کەمینە دەبی کە لە ئێستادا هاوپەیمانی (سەدر و پارتی و سووننەکان) پشتیوانی ئەم بیرۆکەیەن.
لەلایەکی ترەوە ئێرانییەکان لەکاتی هەڵبژاردنی دەستەی سەرۆکایەتی پەرلەمان دۆڕاوی یارییەکە بوون، بۆیە نایەنەوێت بەهیچ شێوەیەک پۆستی سەرۆک کۆمار لەدەست بدەن لادانی (هۆشیار زیباری)یش لەلایەن دادگای فیدرالیەوە وەلامێکی روونە کە ئێران لە پشتەوەی ئەم بڕیارەیە بەهەر شێوەیەک بێت دەبێت ئەم پۆستە بەدەست بهێنێت.
- لەرووی ئابوورییەوە: ئەو بڕیارەی دادگای فیدرالی رەهەندێکی ئابووری لە پشت ئەمەش دوای بەرزبوونەوەی نرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهان و لەلایەکی ترەوە بەرهەمهێنانی گازی سرووشتی و هەناردەکردنی کە راستەوخۆ کاریگەری لە بەرهەمهێنانی گازی سروشتی وڵاتە بەرهەمهێنەکان دەبێت، ئەمەش وادەکات ئابووری هەرێم زیاتر بووژانەوەی بەخۆیەوە ببینی چیتر کارتی دارایی و ئابووری کاریگەری لەسەر حکومەتی هەرێم نەمینێت و ئەو هەنگاوەش لەلایەن نەیارانی کوردستانەوە هەزم ناکرێت، هەروەها سەردانی (#مەسرور بارزانی#) سەرۆکی حکومەت بۆ وڵاتی (قەتەر) کە وڵاتێکی کاریگەرە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەرووی ئابووری و سیاسییەوە کە لەداهاتوودا وەبەرهێنان لە هەرێم بکەن ئەوەش بە خاڵێکی گرنگ و ستراتیژی هەژمار دەکرێت.
لەکۆتاییدا خاڵی هەرە گەوهەری ئەو کارتانەی کە ئێرانییەکان بەکاریدەهێنن، ئامانج لێی ئەوەیە دەیانەوێ بە دژایەتیکردنی هەرێمی کوردستان، نێو ماڵی شیعە یەکبخەنەوە و ئەسڵی کێشە و خیلافاتی نێو ماڵی شیعە بشارنەوە و زیاتر دژایەتی هەرێم بکەن. [1]
=KTML_Bold=تێبینی: ئەم بابەتە بە ڕێنووسی سەرچاوەی ئاماژە پێکراو نووسراوە، کوردیپێدیا هیچ دەستکارییەکی نەکردووە!=KTML_End=