=KTML_Bold=هەڵبژاردنى پێشوەختە دواین دەرفەتە بۆ عێراقییەکان=KTML_End=
#سیروان حوسێن مەخمووری#
لە تشرینی یەکەمی ساڵی (2019) خۆپیشاندەران هەستیان کرد، کە چیتر عێراق بەم شێوەیە نابێت بەڕێوەببرێت، کە لە دەرەوەی سنووری عێراقەوە لەسەر ژیانی و ئایندەی خەڵکی عێراقی بڕیار دەدرێت، ئەم بێزاربوونەش دوای ئەم حکومەتە یەک لەدوای یەکانەی عێراق هات، کە ژێرخانی ئابووری و کۆمەلایەتی و پەروەردەیی و تەندروستی لە عێراق لە خاڵی سفر دابوون و هەموو کێشە و گرفت هەتا خزمەتگوزارییەکانیش بە سیاسی کراون.
ئەنجامی ئەم خۆپیشاندانە لادانی حکومەتی (عبدالمهدی) لێ کەوتەوە و لەپاشان ململانێی نێودەوڵەتییەکان و نێوخۆییەکان گەیشتە بەرزترین لووتکە و هەندێ شوین کار گەیشتە کارتی سەربازی، چونکە لە دوای پڕۆسەی ئازادی عێراق ساڵی (2003) پێکهاتەی (شیعە) کۆنترۆڵی هەموو جومگە سەرەکییەکانی ئەم وڵاتەی کردووە و بەڕێوەیدەبات، زۆرینەی دانیشتوانی عێراق پێک دێنن و هەموو ناوچە شیعەنشینەکان لە رووی خزمەتگوزارییەوە لە خراپترین دۆخ دان و زۆربەشیان لەژێر (هێلی هەژاری)ین، بەشێوەیەک لە ئامارى ساڵى (2020) نزیکەى (12) ملیۆن کەس لەکۆى دانیشتوانى عێراق لەژێر هێلى هەژاریدان و ئەم ژمارەیەش لەرووى دابەشبوونى جوگرافیشەوە زۆربەیان کەوتونەتە پارێزگاکانى باشوورى عێراق، کە شیعەنشینن، بۆ نموونە پارێزگاى (موسەننا) بەپلەى یەکەم دێت بە رێژەى (52%) و پارێزگاى دیوانیە بە رێژەى (48%) و پارێزگاى (میسان) بە رێژەى (45%) و پارێزگاى (زیقار) بە رێژەى (44%) لە کۆى دانیشتوان پارێزگاکەن، لە رووى ئابووریشیەوە ئەم چوار پارێزگایە دەوڵەمەندن بە سامانى سروشتى لەسەرووى هەموویانەوە چەندین کێلگەى نەوتیان هەیە.
ئەوە ئەوەمان پى دەڵێت کە دانیشتوانى ئەم ناوچانە بێبەشن لە بچووکترین و سەرەتایترین خزمەتگوزارى و لە نمونەیەکى دیکە کاتێک (پاپاى ڤاتیکان) سەردانى شارى (زیقار)ى کرد بۆ شوێنەوارى (ئوور)، نزیکەى (20) گەڕەکى ئەو شارە لە سەرەتاى دروستبوونى دەوڵەتى عێراقى تا ئیستاش کێشەى ئاوى خواردنەوەیان هەیە، بۆیە خۆپیشاندانیان کرد و داوایان لە (پاپا) دەکرد ئاوى خواردنەوەیان بۆ دابین بکرێت، ئەمە وێڕاى ئەوەى لە ساڵى (2003)ەوە گەورەترین بودجە دابین کراوە بۆئەم ناوچانە سەرەڕاى ئەمە لە ساڵى (2014)وەش کاتیک #داعش# ناوچەى سوننەنشینەکانیشى داگیرکرد، بودجەى ئەم ناوچانەش هەر دەگەڕایەوە بۆ ناوچەکانى باشوورى عێراق، لەلایەکى دیکەوە لە ساڵى (2013)ەوە تا ئیستاش (17%) بەشە بودجەى هەرێم بڕا و ئەویش دەچووە سەر حیسابی ئەم پارێزگانە ئینجا دەبینرێت لە ناوچە یەکەمەکانى عێراق دان لە رووى هەژارییەوە.
کەواتە خۆپیشاندانى جەماوەرى ساڵى (2019)، کە بە لابردنى کابینەکەى (عەبدولمەهدى) کۆتایی هات و کابینەى (کازمى) هاتە شوێنى، ئامادەکارى دەکات بۆ هەڵبژاردنى پێشوەختە بۆ گۆڕینى سیستەمى حکومرانىیە و دوورخستنەوەى دەستى ئێرانە لە رێگەى میلیشیا و لایەنە سیاسییەکانى نزیک لەم وڵاتە، کە ئەوە داخوازى سەرەکى خۆپیشاندەران بوو، بۆیە هەر لە داڕشتنى یاساى نوێی هەڵبژاردنەکان کە خۆى بووەتە (83) بازنەى هەڵبژاردن، کە رۆڵى هاوپەیمان و حزبەکانى لاواز کردووە لەبەرامبەردا رۆڵى تاک زیاتر بەدیاردەکەوێت، ئەمەش هەنگاوێکى زۆر ئەرێنیە، کە نەخشەى سیاسی هێزە سیاسییەکانى شیعە بگۆڕێت، چونکە لەنوێترین راپرسى کە لەشەقامى عێراقى ئەنجام درابێت، لە رێگەى نموونەى هەرەمەکى بۆ (3) هەزار کەس لە چین و توێژەکانى کۆمەڵگا دەرچووە، بوارى باوەڕبوون بە لایەنە سیاسییە شیعەکان بریتیبووە لە (10%) ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت نزیکەى (90%) دانیشتوانى عێراق بڕواى بەم هێزە سیاسییانە نییە، ئەمەش ئەو هەڵبژاردنە بە دەرفەتێکى زێڕین هەژمار دەکرێت بۆ گۆڕینى سیستەمى حکومڕانى لە عێراق.
لەسەر ئاستى هەرێمى و نێودەوڵەتیش ئەم هەڵبژاردنەى عێراق گرنگیەکى زۆرى پێ دەدرێت بەتایبەتى لەلایەنى هەردوو وڵات (ئەمەریکا و ئێران)، جموجۆڵە دیپلوماسییەکانى ئەم دواییەى ئەمەریکییەکان دەرخەرى ئەو راستیەن، بە جۆرێک دەیانەوێت دەستى ئێران و هێزە میلیشیاکانیش ببڕن، چ لە رێگەى (سندوقى هەڵبژاردن) بێت یان لە رێگەى کارتى سەربازى، چونکە ئەمە داواکارییەکى سەرەکى خۆپیشاندەرانى شەقامى عێراقى بوو و ئەمەریکاش پشتگیرى ئەم داواکارییەیان دەکات.
لەلایەکى دیکەوە (ئێرانییەکان) وێڕاى دەست تێوەردانیان لەکاروبارى عێراق لەسەر ئاستى (سیاسی و ئابوورى و کۆمەڵایەتى و سەربازى) کە پشکى شێرى هەیە، لە ئێستا زۆر هەوڵى یەکخستنى هێزە شیعەکان دەدات بۆ بەستنى هاوپەیمانى بەڵام نەیتانیووە یەکیان بخەن و سەرکەوتوو نەبوون، بەڵام لە هەرێمى کوردستان تا رادەیەک هێزەکانى نزیک خۆى رێکخستووە، کە ئەمەش لەبەر لاوازى رۆڵى ئەم هێزانە ئەم هەنگاوەى ناوە بۆ ئەوەى هەر هیچ نەبێت دەنگى رابردوویان بهێننەوە.
هەروەها لە پشتگیرىکردنى هێزەکانى (حەشدى شەعبى) بەردەوامە، چونکە بە دامەزرێنەرى ئەم هێزە تائیفیە دادەنرێت، ئامانجى ئەم هێزەش دەرکردنى ئەمەریکایە لە عێراق و کۆنترۆڵکردنى هەموو جومگە گرنگەکانى دەوڵەتە تا ئێستاش ئەوەیان کردووە و لەسەر گۆڕەپانى عێراقیش دژى بەرژەوەندییەکانى ئەمەریکا کاردەکەن و جموجۆڵەکانیان لە دەرەوەى یاسایە و کۆنترۆڵى لەدەست حکومەتى عێراقى دا نییە، بەڵکو دەیانەوێت بارودۆخى عێراق وەک کارتێک لە دانیشتن و گفتۆگۆکانى لەگەڵ ئەمەریکا سەبارەت بە (چەکى ئەتۆمی) بەکاربهێنێت.
کەواتە هەموو ئاماژەکان ئەوەمان بۆ رووندەکەنەوە، لەگەڵ نزیکبوونەوەى وادەى هەڵبژاردن، کاردانەوە و بەریەککەوتنەکان لەسەر ئاستى (سیاسی و سەربازى و ئەمنى) زیاتر دەبێت، ئەمەش ئەگەر نەتەوە یەکگرتووەکان و وڵاتانى دیکە سەرپەرشتى پڕۆسەکە نەکەن، ئەوا مەترسى دەکەوێتە سەر پاک و بێگەردى هەڵبژاردن و بەشدارینەکردنى هاووڵاتیان لەهەندێک ناوچە بەبیانووى خراپى بارودۆخى ئەمنى هەر وەکو ئێستا لەناوچە (دابڕێنراوەکان) کە لایەنە کوردییەکان دەنگى زۆرینەیان هەیە و ناوچەکانى سوونەکانیش چونکە ئەو ناوچانە لەلایەن هێزەکانى حەشدى شەعبی کۆنترۆڵ کراون مەترسیان لەسەرە، بۆیە ئاساییکردنەوەى بارودۆخى ئەم ناوچانە دەبێت هەنگاوى ئەرینى بۆ بهاوژرێت، ئەگەر (ئەمەریکیەکان) مەبەستیانە هاوسەنگی هێز بگەڕێنەوە و رۆڵى ئێران لە گۆرەپانى عێراق کەمبکەنەوە، دەبێت پێش هەڵبژاردن زەمینەسازى بۆ سەرخستنى هەنگاوەکانیان بکەن.
لە ئەگەرى سەرنەکەوتنى هەڵبژاردنى پێشوەختە و ئەنجامەکانى بەدڵى شەقامى ناڕازى عێراقى نەبێت ئەوا عێراق دەچێتە قۆناغێکى دیکەى جیاواز و مەترسى، بۆیە ئەم هەڵبژاردنە بە دوا دەرفەت دادەنرێت بۆ راستکردنەوەى پڕۆسەى سیاسی لە عێراق. [1]
=KTML_Bold=تێبینی: ئەم بابەتە بە ڕێنووسی سەرچاوەی ئاماژە پێکراو نووسراوە، کوردیپێدیا هیچ دەستکارییەکی نەکردووە!=KTML_End=