🏠 دەستپێک
تۆمارکردنی بابەت
کوردیی ناوەڕاست (# 245,215)
Kurmancî - Kurdîy Serû (# 56,780)
English (# 2,757)
کرمانجی - کوردیی سەروو (# 4,842)
هەورامی (# 61,814)
لەکی (# 17)
Kurdîy Nawerast - Latînî (# 1,154)
عربي (# 11,342)
فارسی (# 2,504)
Türkçe (# 1,602)
עברית (# 10)
Ελληνική (# 13)
Française (# 279)
Deutsch (# 571)
Nederlands (# 127)
Svenska (# 57)
Español (# 34)
Italiano (# 38)
Pусский (# 768)
Fins (# 11)
Norsk (# 13)
日本人 (# 18)
中国的 (# 11)
Հայերեն (# 10)
پەیوەندی
دەربارە!
FacebookKurdipedia on Facebook
TwitterKurdipedia on Twitter
Dark modeDark Mode
زۆرتر
Kurdipedia
🔎 English Menu
🏠|📧|دەربارە!|پەڕتووکخانە|📅
🔀 بابەت بەهەڵکەوت
❓ یارمەتی
📏 رێساکانی بەکارهێنان
🔎 گەڕانی ورد
➕ تۆمارکردنی بابەت
🔧 ئامرازەکان
🏁 زمانەکان
🔑 هەژماری من
✚ بابەتی نوێ
🧩 دارە و ئاسنیشە
دارە و ئاسنیشە.
داس ئەو ئامێرە کەلەپوورییەیە کە بۆ کاری دروێنە بەکاردێت، جوتیارانی کورد بە زۆری گەنم و جۆی پێدەدورنەوە، کلکەکەی دارە: مەبەست لەوەیە کە دەسکی داس لە دار درووست کراوە، دەمێکی تیژی کە
🧩 دارە و ئاسنیشە
🧩 دوو شوان، دووازدە مەڕ، یەک ڕاوکەر
دوو شوان، دووازدە مەڕ، یەک ڕاوکەر.
کاتژمێر ئەو ئامێرەیە بۆ پێوانی کات بەکاردێ، زۆرێک لە کاتژمێرەکان، ژمارەیان لەسەرە کە مەبەستی مەتەڵەکەیە، دووازدە مەڕ واتە: ئەو دووازدە ژمارەیەی کە لەسەر کاتژمێر ه
🧩 دوو شوان، دووازدە مەڕ، یەک ڕاوکەر
🧩 دوو جار کوڵیوە نەسری خەلیلی
دوو جار کوڵیوە نەسری خەلیلی.
مەبەست لە ساوەرە, دوو جار کوڵیوە, واتە: جارێ بە گەنمی دەکوڵێنرێ و دەکرێتە دانولە, لەبەر هەتاو هەڵدەخرێ , تا وشک دەبێتەوە, دوایی دەکوترێ و دەبێتە ساوەر, جاریکی دیکە دەکوڵێ
🧩 دوو جار کوڵیوە نەسری خەلیلی
📷 چەند کەسایەتیەکی قوتابخانەی محەمەد ڕەزا شا لە شاری مەهاباد ساڵی 1949
شوێن: مەهاباد
ساڵی گیرانی وێنەکە: 1949
کەسایەتییەکانی ناو وێنەکە: دانیشتووەکان لە چەپەوە: (یوسف تەوحیدی، قادر لاهیجانی، مستەفا ئەژدەری، جەلیل گادانی، سەید ڕەحیم سەمیمی)
ڕاوەستاوەکان لە چەپەوە: (ئیب
📷 چەند کەسایەتیەکی قوتابخانەی محەمەد ڕەزا شا لە شاری مەهاباد ساڵی 1949
🌏 نەخشەی کارگێری قەزای چۆمان
شوێن: چۆمان
ناوی نەخشە: نەخشەی کارگێری قەزای چۆمان
ناوی ئامادەکار: محەمەد عەبدولفەتاح عەبدولخالق
ساڵ: 2022
[1]
🌏 نەخشەی کارگێری قەزای چۆمان
🌏 نەخشەی ئەسترۆنۆمی پێنجوێن
شوێن: پێنجوێن
ناوی نەخشە: نەخشەی ئەسترۆنۆمی پێنجوێن
ناوی ئامادەکار: محەمەد عەبدولفەتاح عەبدولخالق
ساڵ: 2022
[1]
🌏 نەخشەی ئەسترۆنۆمی پێنجوێن
👫 حاجی حەمە ئەمین قازانی
ناو: حەمە ئەمین
نازناو: قازانی
ساڵی لەدایکبوون: 1904
ساڵی کۆچی دوایی: 1985
شوێنی لەدایکبوون: سلێمانی
شوێنی کۆچی دوایی: سلێمانی
ژیاننامە
حاجی حەمە ئەمین قازانی یە کێکە لە پیاوە جوانەکانی سلێمانی
👫 حاجی حەمە ئەمین قازانی
🌏 ژمارەی دانیشتوانی گەرەکەکانی سۆران
شوێن: سۆران
ناوی نەخشە: ژمارەی دانیشتوانی گەرەکەکانی سۆران
ناوی ئامادەکار: محەمەد عەبدولفەتاح عەبدولخالق
ساڵ: 2022
[1]
🌏 ژمارەی دانیشتوانی گەرەکەکانی سۆران
📷 هەندێک لە خوێندکارەکانی ئامادەیی پیشەسازی سلێمانی لە ساتی دروستکردنی ئیسپانەکەی سەناعەدا لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی بیستەم
شوێن: سلێمانی
کەسایەتییەکانی ناو وێنەکە: نەناسراو
ناوی وێنەگر: نەناسراو. [1]
📷 هەندێک لە خوێندکارەکانی ئامادەیی پیشەسازی سلێمانی لە ساتی دروستکردنی ئیسپانەکەی سەناعەدا لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی بیستەم
📷 چەند وێنەیەکی زانکۆی سلێمانی لە مەهرەجانی سالانەی زانکۆکانی عيراق لە بەغداد ساڵی 1978
شوێن: بەغداد
ساڵی گیرانی وێنەکە: 1978
کەسایەتییەکانی ناو وێنەکە: نەناسراو
ناوی وێنەگر: نەناسراو. [1]
📷 چەند وێنەیەکی زانکۆی سلێمانی لە مەهرەجانی سالانەی زانکۆکانی عيراق لە بەغداد ساڵی 1978
👫 محەمەد عەبدولفەتاح عەبدولخالق
ناو: محەمەد
ناوی باوک: عەبدولفەتاح عەبدولخالق
رۆژی لەدایکبوون: 10-08-2000
شوێنی لەدایکبوون: سۆران - سیتکان

ژیاننامە
ناوم محەمەد عەبدولفەتاحە خوێندنی سەرەتایی و ئامادەیم لە گوندی سیتکان لە قوتاب
👫 محەمەد عەبدولفەتاح عەبدولخالق
📷 وێنەی زانکۆی سلێمانی لە میهرەجانی ساڵانەی زانکۆکانی عێراق لە ساڵی 1978
شوێن: بەغداد
ساڵی گیرانی وێنەکە: 1987
کەسایەتییەکانی ناو وێنەکە: نەناسراو
ناوی وێنەگر: نەناسراو. [1]
📷 وێنەی زانکۆی سلێمانی لە میهرەجانی ساڵانەی زانکۆکانی عێراق لە ساڵی 1978
👫 هیوا حەلاق
هیوا حەلاق
هۆزانڤان و رۆژنامەنوس و چالاکوانی مەدەنی[1]
👫 هیوا حەلاق
📖 لەقەبی کۆییان
لەقەبی کۆییان
نوسینی: هیوا حەلاق
زۆربەی بنەماڵەو خەڵکی شاری کۆیە هەر لە کۆنەوە خاوەن(لەقەبی) تایبەت بە خۆیانن، زۆر جار ئەو لەقەبوو ناز ناوانەش وەکو ئەدرەس خەڵکی سودیان لێ بینیوە، بۆ نموونە ئەگەر یەک
📖 لەقەبی کۆییان
📕 تاوانی زمانیی لە ناو کۆمەڵدا
ناونیشانی پەڕتووک: تاوانی زمانیی لە ناو کۆمەڵدا(دەربڕاوە کۆمەڵایەتیەکانی زمانی کوردی بەنمونە)
ناوی نووسەر: ئیمان ڕزگار محەمەد سەعید
توێژینەوەیەکە پێشکەشی بەشی زمانی کوردی کۆلێژی پەروەردەی بنەڕەتی/ ز
📕 تاوانی زمانیی لە ناو کۆمەڵدا
📕 زەوی؛ بنەماکانی زەویناسی لەڕووی فیزیاییەوە
ناونیشانی پەڕتووک: زەوی؛ بنەماکانی زەویناسی لەڕووی فیزیاییەوە
ناوی وەرگێڕ: باوان فایەق جەلال
وەرگێڕان لە زمانی: ئینگلیزی
شوێنی چاپ: سلێمانی
دەزگای پەخش: کتێبخانەی دڵشاد
ساڵی چاپ: 2022
ژمارەی چاپ
📕 زەوی؛ بنەماکانی زەویناسی لەڕووی فیزیاییەوە
💬 وامزانی ڕادیۆیە
وامزانی ڕادیۆیە!
ئەو ئیدیۆمە نوێیە، لە سەدەی بیست و یەکەمدا هاوڵاتییەکی شاری سلێمانی بە نائاگاییەوە دایهێناوە و ئێستا خەڵکی باشووری کوردستان کردوویانە بە ئیدیۆم، سۆشیال-میدیا ڕۆڵی سەرەکی هەبوو لە بڵا
💬 وامزانی ڕادیۆیە
📖 ڕاپۆرتی دەستگیرکردنی سیاسی و ڕۆژنامەوان و چالاکوانانی کۆمەڵگەی مەدەنی لە هەرێمی کوردستانی عێراق
ڕاپۆرتی دەستگیرکردنی سیاسی و رۆژنامەوان و چالاکوانانی کۆمەڵگەی مەدەنی لە هەرێمی کوردستانی عێراق
ئێمە نیگەرانین لەو ڕاپۆرتانەی کە باس لە بەکارهێنانی گازی فرمێسکڕێژ و گولەی رووپۆشکراو بە پلاستیک و بڵاو
📖 ڕاپۆرتی دەستگیرکردنی سیاسی و ڕۆژنامەوان و چالاکوانانی کۆمەڵگەی مەدەنی لە هەرێمی کوردستانی عێراق
🧩 دەستی لێدەی هاوار دەکا
دەستی لێدەی هاوار دەکا.
لە کوردەواردا شوانەکان زەنگوڵە لە ملی ماڵات دەکەن, بەتایبەت ئەو بزن یان مەڕە عەجولانەی کە زۆر دوور دەکەونەوە لە مێگەل، بۆ ئەوەی شوان زوو پێیان بزانێ و بیانگێڕێتەوە، هەروەها
🧩 دەستی لێدەی هاوار دەکا
💬 مار تاسەری پان نەکەیتەوە ناتۆپێت
مار تاسەری پان نەکەیتەوە ناتۆپێت
مار، ئه و زیندەوەرە خشۆکەیە کە لە کوردەواریدا زۆر ئیدیۆمی لەسەر وتراوە و لەگەڵ مرۆڤی کورد و مرۆڤایەتی لەیەک ژینگەدا بەیەکەوە ژیاون، مار هێمای دوژمنە، مایەی پێوەدان و
💬 مار تاسەری پان نەکەیتەوە ناتۆپێت
💬 لیرەیە و کەوتۆتە ناو قوڕەوه
لیرەیە و کەوتۆتە ناو قوڕەوه
لیرە دراوێکی زێڕینی به نرخە، جگە لەوەی کە دراوە، زێڕیشە، ئەوە وای لێکردووە پڕ بایەخ بێت، لە کوردەواریدا بۆ شتی بەنرخ و باش وتراوە: دەڵێی زێڕە، ئەوە بووە بە ئیدیۆم و بە ک
💬 لیرەیە و کەوتۆتە ناو قوڕەوه
📖 کوردبوون یان تراژیدیای ژیان و مەرگی حەمەدی مەولوودی؟
کوردبوون یان تراژیدیای ژیان و مەرگی حەمەدی مەولوودی؟
سەمەد ئەحمەد

سەرەتا:
زۆرن ئەوانەی کە لە پێناوی کورد وەکو نەتەوە و کوردستان وەکو خاک تێکۆشاون و بەخۆیان و ماڵیانەوە و گیانفیدا بوون، بەڵام خەبا
📖 کوردبوون یان تراژیدیای ژیان و مەرگی حەمەدی مەولوودی؟
💬 لە هەر کەندێ پەندێ
لە هەر کەندێ پەندێ
لە سلێمانی دەوترێت: هەر کەنێ پەنێ، لە هەولێرێ دەوترێت: لە هەر کەندێک پەندێک، کەند و کەنگ و کەندەڵان و کەندڕ سروشت و کەشکاری دروستی دەکات ئه و زەوییانەی کە ئاو دایدەڕێت و بەهۆی کرد
💬 لە هەر کەندێ پەندێ
💬 وەک مریشکی ئاشەوان، بەسەر باراشی خەڵکەوە بەڕێ دەچێت
وەک مریشکی ئاشەوان، بەسەر باراشی خەڵکەوە بەڕێ دەچێت
ئه و باراشانەی کە لە ئاشدا هەن، هەندیکیان بەهۆی دڕان و کونی گونیەکانەوە زۆر گەنمیان لێ دەوەرێت و دەکەوێتە سەر زەوی و وەک(مزە)ش کەهەندێ گەنمە ئاشەوا
💬 وەک مریشکی ئاشەوان، بەسەر باراشی خەڵکەوە بەڕێ دەچێت
💬 نە مریشکی ئاشەوان، نەکەری دەورێش، نە کوڕی بێوەژن
نە مریشکی ئاشەوان، نەکەری دەورێش، نە کوڕی بێوەژن
مریشکی ئاشەوان لەسەر باراش و گەنم و دانەوێڵەی خەڵکیەوە دەژیێت و هیچ پێ پوڕە و کنەیەک ناکات بۆ پەیداکردنی رۆژوو و ڕسقی خۆی، کەری دەروێشیش هەر جۆڕکە و ت
💬 نە مریشکی ئاشەوان، نەکەری دەورێش، نە کوڕی بێوەژن
👫 کەسایەتییەکان
ئارام تیگران
👫 کەسایەتییەکان
سابیر سەعید شوکری (رازی شاعیر)
👫 کەسایەتییەکان
ئەحمەد سەعید؛ نابینا ئامانی
📷 وێنە و پێناس
ئەنجامدانی نوێژی بە کۆمەڵی ...
👫 کەسایەتییەکان
تەحسین وسو عەبدوڵڵا
ئەنجام: 2 تۆمار دۆزرایەوە، لاپەڕە 1 لە 1 ژمارەی تۆمار لە لاپەڕەیەکدا:
ریزبەندی














ℹ️
🔁 نوێکردنەوە
📥 Export Page to MS Excel
Facebook Facebook
Twitter Twitter
Telegram
LindedIn
Viber
Whats App
Facebook Messenger
Email
📋 Copy Link

📅 05-10-2020 ℹ️ | پۆل: رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا) | زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
⠪ بەشکردن
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
👍
⭐ نرخاندنی بابەت
⭐⭐⭐⭐⭐ نایاب
⭐⭐⭐⭐ زۆر باشە
⭐⭐⭐ باش
⭐⭐ خراپ نییە
⭐ خراپ
☰ زۆرتر
⭐ بۆ ناو لیستی کۆکراوەکان
💬 رای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!

✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
🏷️ Metadata
RSS

📷 گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🔎 گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🏁 وەرگێڕان
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0
✍️✍️ ئەم بابەتە باشتر بکە!
| 👁️‍🗨️ | 👂

لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە: 05-10-2020
باکووری کوردستان
- سوپای تورکی داگیرکەر بە ناوی ئۆپراسیۆنەوە ئاگری بەردایە دارستانەکانی ناوچە شاخاوییەکانی لیجەی ئامەدئامەد.[1]
رۆژهەڵاتی کوردستان
- پاسدارێکی ئیلامی بە ناوی عەلیڕەزا دارابی لە بەرزاییەکانی سنووری بێزڵ لە سنووری شیخ سڵەی سەلاسی باوەجانی کوژرا.[3]
باشووری کوردستان
- وەزارەتی تەندروستی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە راگەیەندراوێکدا ئاماری 24 کاتژمێری رابردووی تووشبوون، مردن و چاکبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنای راگەیاند، بەگویرەی راگەیەندراوەکە لە ماوەی شه و و رۆژێکدا 829 کەس تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوونە و 21 کەسی دیکەش بەهۆی پەتاکە گیانیان لەدەستداوە.[2]
- لە کتێبخانەی گشتی شاری کەرکوککەرکوک، سیمینارێکی تایبەت بەڕێوەچوو، سەبارەت بە هۆشیارکردنەوەی گەنجان و رۆڵی گەنجان لە مێژووی شۆرشەکان و چۆنیەتی پەرەپێدانی تواناکانیان، سیمینارەکە لەلایەن مامۆستا نەریمان ئەحمەدەوە پێشکەش کرا کە ئەم سیمینارە لەلایەن گروپی هۆشیاری گەنجانەوە ئامادەکرابوو، بۆ کچان و کورانی شارەکە.[1]
دەرەوەی کوردستان
- وەزیری دەرەوەی رووسیا. سێرگی لاڤرۆڤ هۆشداریدا لە تەقینەوەی پرسی کورد بەهۆی ئەو رێوشوێنانەی ئەمەریکا لە سووریا گرتوویەتەبەر و جەختیکردەوە لەسەر پێویستی رێگەگرتن لە پێشلکردنی یەکێتی خاکی سووریا.[2]

📌 کوردیپێدیا، رۆژانە (بێلایەنانە) مێژووی کوردستان تۆماردەکات... 📅 کڕۆنۆلۆژیای رووداوەکان
#️ هەشتاگ
#ئامەد | #کەرکوک |


🗄 سەرچاوەکان
[1] 📡 ماڵپەڕ | 🏳️ کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری ئەی ئێن ئێف نیوز - 05-10-2020
[2] 📡 ماڵپەڕ | 🏳️ کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری کوردستان 24 - 05-10-2020
[3] 📡 ماڵپەڕ | 🏳️ کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری کوردپا - 07-10-2020
📚 فایلی پەیوەندیدار: 4
🖇 بابەتە پەیوەستکراوەکان: 8
📝 بەڵگەنامەکان
1.👁️پژاک: نابێت گەلەکەمان متمانە بە دەزگاو سەرچاوەکانی شەڕی تایبەتی رژێم بکەن
2.👁️دەقی وەڵامی مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ پەرلەمانتاران
3.👁️راپۆرتی مەسرور بارزانی کە لە پەرلەمان پێشکەشی کرد 05-10-2020
4.👁️راگەیەندراوی ژمارە 222ی وەزارەتی تەندروستی
5.👁️یەکینەکانی تۆڵە لە ئامەد و ئێلح چالاکیان ئەنجامدا
📖 کورتەباس
1.👁️العودة الى أورشليم.. تاريخ الكرد اليهود
2.👁️هەرێم و قەیرانی دینداری
👫 کەسایەتییەکان
1.👁️قارەمان شوکری
📂[ زۆرتر...]

⁉️ تایبەتمەندییەکانی بابەت - Meta-data
🏳️ زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
🏙 شار و شارۆچکەکان: 🔘 ئامەد
🏙 شار و شارۆچکەکان: 🔥 کەرکوک
🗺 وڵات - هەرێم: ⬇️ باشووری کوردستان
🗺 وڵات - هەرێم: ⬆️ باکووری کوردستان
🗺 وڵات - هەرێم: 🇮🇷 ئێران
🗺 وڵات - هەرێم: 🇹🇷 تورکیا
🗺 وڵات - هەرێم: 🇸🇾 سووریا
🗺 وڵات - هەرێم: ➡️ رۆژهەڵاتی کوردستان

⁉️ تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
©️ خاوەنی ئەم بابەتە بەسوپاسەوە، مافی بڵاوکردنەوەیی بە کوردیپێدیا بەخشیوە! یان بابەتەکە کۆنە، یاخود بابەتەکە موڵکی گشتییە.
✨ کوالیتیی بابەت: 99% ✔️
99%
✖️
 30%-39%
خراپ👎
✖️
 40%-49%
خراپ
✖️
 50%-59%
خراپ نییە
✔️
 60%-69%
باش
✔️
 70%-79%
زۆر باشە
✔️
 80%-89%
زۆر باشە👍
✔️
 90%-99%
نایاب👏
99%
✔️
ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Sep 1 2020 12:10PM تۆمارکراوە
👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (سەریاس ئەحمەد)ەوە لە: Oct 5 2020 5:30PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە
✍️ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Dec 8 2020 10:04AM باشترکراوە
☁️ ناونیشانی بابەت
🔗
🔗
👁 ئەم بابەتە 1,833 جار بینراوە

📚 فایلی پەیوەستکراو - ڤێرشن
جۆر ڤێرشن 💾📖🕒📅 👫 ناوی تۆمارکار
📷 فایلی وێنە 1.0.196 KB Dec 8 2020 10:04AMهاوڕێ باخەوان
📝 راپۆرتی مەسرور بارزانی کە لە پەرلەمان پێشکەشی کرد 05-10-2020 | پۆل: بەڵگەنامەکان | زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
⠪ بەشکردن
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
👍
⭐ نرخاندنی بابەت
⭐⭐⭐⭐⭐ نایاب
⭐⭐⭐⭐ زۆر باشە
⭐⭐⭐ باش
⭐⭐ خراپ نییە
⭐ خراپ
☰ زۆرتر
⭐ بۆ ناو لیستی کۆکراوەکان
💬 رای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!

✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
🏷️ Metadata
RSS

📷 گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🔎 گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🏁 وەرگێڕان
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0
✍️✍️ ئەم بابەتە باشتر بکە!
| 👁️‍🗨️ | 👂

راپۆرتی مەسرور بارزانی کە لە پەرلەمان پێشکەشی کرد 05-10-2020
دەقی ڕاپۆرتی مەسرور بارزانی، سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان لە پەرلەمانی کوردستان:
بە ناوی خوای گەورە و میهرەبان
سەرۆکی پەرلەمان:
بەڕێزان ئەندامانی دەستەی سەرۆکایەتی پەرلەمان و پەرلەمانتارانی بەڕێز:
خۆم بە بەختەوەر دەزانم ئەمڕۆ هاتوومەتە پەرلەمانی کوردستان بۆ ئەوەی چەند تەوەر و بابەتێکی گرنگ و جێی بایەخی ئێوە و ڕای گشتی کوردستان، بخەمەڕوو.
بێگومان پەرلەمانی کوردستان، وەک دەزگایەکی گرنگی یاسایی و دامەزراوەیەکی باڵای دەستووری، هەمیشە جێگەی بایەخ و ڕێز و پێزانینی ئێمە بووە. لە دوای سوێندخواردنمان لە بەردەم پەرلەمان و لە ماوەی دوای دەستبەکاربوونی کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان، پەیوەندیی و هەماهەنگییەکی بەهێز و پتەو و تەواوکەرمان لەگەڵ هەموو دەسەڵاتەکانی دیکەی هەرێم و لە نێویشیاندا لە گەڵ پەرلەمانی کوردستان هەبووە، کە کاریگەری ئەرێنی هەبووە لە سەر جێبەجێکردنی باشتری کارنامەی کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان.
ئێمە هەر لەسەرەتاوە و لەکارنامەی کابینەی نۆیەمدا، ئاماژەمان بە رۆلی گرنگیی پەرلەمان کردووە بۆ بە دواداچوونی کارەکانی حکومەت و هەماهەنگيی و هاوسەنگیی و بەرپرسیارێتی هاوبەش. لەم ڕووەشەوە، لە کابینەی نۆیەمدا، بە بەراورد لە گەڵ هەموو خولەکانی پێشووی پەرلەمان، ئێمە زۆرترین ژمارەی وەزیر و بەرپرسانی حکومەتی هەرێممان ناردووەتە دانیشتنەکانی پەرلەمان و کۆبوونەوەی لیژنەکانی پەرلەمان. لەسەر بنەمای شەفافیەت، بە ئەرکی خۆمان زانیوە، ڕاستیيەکان بە خەڵکی خۆمان بلێین و دوور لە هەموو موزایەدەکردنێک، لە پرۆسەی چاکسازی بەردەوام بین.
بۆ ئاگاداری ئێوەی بەڕێزیش، ئەنجومەنی وەزیران، بەم نزیکانە راپۆرتێکی تایبەت بە گشت وردەکارییەکانی جێبەجێکردنی یاسای چاکسازی، ڕەوانەی پەرلەمانی کوردستان دەکات.
پەرلەمانتارانی بەڕێز:
ئەمڕۆ خۆشحاڵم لێرەدا ڕوونکردنەوە و وردەکارییی پێویستتان، لە بارەی چەند دۆسییەکی ماوەی کارکردنمان وەکو سەرۆک وەزیرانی کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان پێشکەش بکەم. لەوانە پڕۆسەی چاکسازی و هەنگاوەکانی جێبەجێگردنی یاسای چاکسازی، دۆخی دارایی و تەندروستی ئێستای هەرێمی کوردستان و ڕێڕەوی پرۆسەی گفتوگۆ و دانوستان لە گەل حکومەتی فیدرالی لە بەغدا.
بەر لەوەی بچمە سەر وردەکارییەکانی ئەو دۆسیانە، بە پێویستی دەزانم ئاماژە بەوە بدەم کە لە ماوەی یەک ساڵی دەستبەکاربوونی کابینەی نۆیەمدا، هەرێمی کوردستان وعێراق و جیهان، دووچاری چەند قەیرانێکی سەختی تەندروستی و ئابووری بوونەتەوە. بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا و لێکەوتە نێگەتیڤەکانی و بەتایبەتی دابەزینی نرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا، هەروەها دواکەوتنی خەرجکردنی بەشە بودجەی هەرێم لە لایەن حکومەتی فیدراڵییەوە، کاریگەریی نەرێنی لە سەر هەموو بوارەکانی ژیاندا دروست کردووە. ئەم قەیرانانە کێشە و گرفت و تەحەدای گەورەی نەک هەر بۆ ئێمە، بە ڵکو بۆ وڵاتانی زلهێزی خاوەن ئابووریی و پیشەسازی گەورەی جیهانیش، دروست کردووە و سیستەمی دارایی و ئابووریی ئەو وڵاتانەی، ڕووبەڕووی داڕمان و زیانی گەورە و بێ وێنە کردووەتەوە.
سەرەڕای هەموو ئەو قەیرانانەش، بەڵام ئێمە هەرگیز لە کارکردن و پێشکەشکردنی پڕۆژە خزمەتگوزاریی و ستراتیجییەکان نەوەستاوین و بە پێی توانای دارایی بەردەست، بەردەوام بووین کە دواتر ئاماژە بە هەندێکیان دەدەین.
بەڕێزان :
لە ڕێورەسمی سوێندخواردنمان لە بەردەم ئێوەدا، لە گوتارێکدا ئاماژەم بەوە دا، کە ئەرکێکی سەختمان لە ئەستۆ گرتووە و چاوەڕوانیی زۆریش لەم کابینەیە دەکرێت و هەوڵ دەدەین لە ئاست ئەم چاوەڕوانییەدا بین، بەڵام لە هەمانکاتدا گوتم، دەبێ واقعبین بین و کۆسپ و کێشە و گرفتە کەڵەکەبووەکانمان، لە بەرچاو بێت، چونکە تێپەڕاندنی ئەم کۆسپ و تەگەرانە، کاتیان دەوێت. بۆیە پێویستە لەم چوارچێوەیەدا و بە لە بەرچاوگرتنی ئەو قەیران و دۆخە تەندروستی و داراییە سەختەی هاتە پێش، هەڵسەنگاندن بۆ کارو ئەدای حکومەتی هەرێمی کوردستان بکرێت.
لێرەدا دێمە سەر باسکردنی ئەو دۆسیانەی کە مەبەستی کۆبوونەوەی ئەمڕۆمانن :
تەوەری یەکەم (1)
پرۆسەی چاکسازی :
وەک ئاگادارن، چاکسازی بەشێکی گرنگی کارنامەی کابینەی نۆیەمە و، هەر لە سەرەتاوە زۆر بە جیددی کارمان لە سەر کردووە. بەڵام بێگومان چاکسازی پرۆسەیەکی بەردەوامە و بە شەو و ڕۆژێک تەواو ناکرێت و هەموو کەرتەکانیش دەگرێتەوە.
ئێمە لە سەر چەند ئاستێکی جیاواز دەستمان بە ئەنجامدانی چاکسازی کردووە، کە دەکرێ بۆ دوو بەشی سەرەکی دابەشی بکەین: چاکسازی دارایی و چاکسازی کارگێڕی.
یەکەم : چاکسازی دارایی :
چاکسازی داراییش هەردوو بواری داهات و خەرجییەکان دەگرێتەوە، بەم شێوەیەی خوارەوە:
چاکسازی لە بواری داهات :
ئەمەش سێکتەرەکانی باج و گومرگ و دەروازی سنوورییەکان دەگرێتەوە، کە بەم شێوەیە بە وردی ئاماژە بە گرنگترین ئەو هەنگاوانە دەکەین کە لەم بوارانەدا ئەنجام دراون:
چاکسازی لە بواری باج:
پشتبەست بە بڕگەی (هەشتەم) لە هێڵە گشتییەکانی بەرنامەی کاری کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان تایبەت بە چاکسازی کە تیایدا هاتووە: (هەشتەم: چاکسازی لە سیستەمی باج دەکەین و دەبێ دادپەروەری لە وەرگرتنی باج جێگیر ببێت و هەموو رێکارێکی یاسایی و کارگێڕی دەگرینەبەر بۆ رێگەگرتن لە خۆدزینەوە لە باج و میکانیزم و پێوەری تازە دەگرینە بەر بۆ سەپاندنی باج)، لە سەر ئەم بنەمایە، لیژنەیەکی باڵا پێکهێنرا بۆ پێداچوونەوە بە بواری باج له هەرێمی کوردستان. ئەنجومەنی وەزیران سەرجەم ڕاسپاردەکانی لیژنەکەی بە بڕیاری ژمارە (64)پەسەند کرد و ئێستا کەوتوونەتە بواری جێبەجێکردنەوە. بەتایبەتی لە دانانی باج لە سەر پەیوەندی و گەیاندن و باج لە سەر پڕۆژەکانی وەبەرهێنان.
باجدانان لە سەر کۆمپانیاکانی پەیوەندی و گەیاندندا:
1- لە چوارچێوەی دانانی باج لە بواری پەیوەندی و گەیاندندا (وەک مۆبایل وئینتەرنێت)، کۆمپانیاکانی گەیاندن لە هەرێمی کوردستان پابەندکراون بە پێدانی ئەو شایستە داراییانەی کە لە
ئەستۆیانە وەک بەشی حکومەتی هەرێمی کوردستان، بەپێی گرێبەستی هاوبەشی حکومەت و ئەو کۆمپانیایانە، یان ئەو بڕە پارانەی وەک باج یان ڕەسم یان سزای دواکەوتن لەسەریان کەڵەکە بووە.
2- راسپاردنی وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن بۆ دابینکردنی بەشی هەرێمی کوردستان لە باجی فرۆشتنی سەر کارتی مۆبایل بەپێی ڕێژەی فرۆشتنی کارت لە هەرێمی کوردستان، کە ڕێژەی بەشداربووان و فرۆشتنی کۆمپانیاکانی (کۆڕەک، ئاسیاسێل و زین العراق) لە هەرێمی کوردستان زۆرە و بەهۆی ئەوەی ئەم باجە لەلایەن هاووڵاتییانی هەرێمی کوردستانەوە دەدرێت، بۆیە پێویستە بۆ بەرژەوەندی و خزمەتی هاووڵاتییانی هەرێم خەرج بکرێتەوە.
3- پێویستە لەسەر کۆمپانیاکانی مۆبایل کە قەرزاری باجی هاتوون لە بڕگەی سەرەوە، پێداچوونەوە بە خشتەی دانەوەی قەرزەکانيان بکەن (إعادة جدولة الدیون) بە شێوەیەکی گونجاو و کەمکردنەوەی ئەو ماوەیەی کە قیستەکانیان لەسەر دابەشکراوە.
4- پابەندکردنی کۆمپانیاکانی بواری خزمەتگوزاریی ئینتەرنێت، کە گرێبەستی ڕاستەوخۆیان لەگەڵ وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن لە حکومەتی هەرێمی کوردستان هەیە، بە پێدانی باجی پێویست بە وەزارەتی دارایی و ئابووری بە مەرجێک کاریگەریی لەسەر کواڵێتی و نرخی خزمەتگوزارییەکە نەبێت.
5- وەزارەتی دارایی و ئابووری/ بەڕێوەبەرایەتی گشتی باجەکان و خانووبەرەی میری، نووسراویان کردووە بۆ سەرجەم بەرێوەبەرایەتییەکانی باجی دەرامەتی کۆمپانیاکان (هەولێر سلێمانی و دهۆک) و بەرێوەبەرایەتی گەورە باجدەران کە پێویستە سەرجەم کۆمپانیاکانی بواری گەیاندن پێڕاگەیاندنیان بۆ بکرێت و مل کەچ بکرێن بە پێدانی باجەکانیان بە زووترین کات، تاوەکو ئێستا 49 کۆمپانیای بواری گەیاندن ئاگادارکراوەنەتەوە لە لایەن وەزارەتی گواستنەوەو گەیاندن بۆ ئەوەی پابەندبن بە شایستە داراییەکان لە گەڵ کۆمپانیای فرۆکەوانی عيراقی و 7 کۆمپانیا دراونەتە دادگا بۆ پابەندبوون بە پێدانی شایستە داراییەکان.
6- جیا لەم هەنگاوانەی ئاماژەمان پێدان، کاریشمان کردووە بۆ نەهێشتنی رووتین و بیرۆکراسی لە دامودەزگاکانی حکومەت و ڕاییکردنی ئیشوکار و مامەڵەی هاووڵاتییان لە فەرمانگەکانی حکومەت، بە شێوەیەکی ئاسان و خێرا. هەروەها دەست بە پێشکەشکردنی چەند خزمەتگوزارییەکی گشتیش کراوە بە شێوەیەکی ئەلیکترۆنی، ئەمە جیا لە بەستنەوەی دەروازە سنووری و فرۆکەخانەکان، بە سیستەمی ئەلیکترۆنی کە ئاسانکارییەکی باشی کردووە لە بواری کۆکردنەوەی گومرگ و باشتربوونی کوالیتی کۆنترۆلدا.
باج لەسەر پڕۆژەکانی وەبەرهێنان و گۆڕانکاریی لە ڕێکار و میکانیزمی وەرگرتنی باج
ئەژمارکردنی باج لەسەر گشت پڕۆژەکانی وەبەرهێنان کە مۆڵەتیان لە دەستەی وەبەرهێنان وەرگرتووە و ماوەی بەخشینەکانی باج و گومرگیان تەواو بووە کە لەبەر ڕۆشنایی یاسای
وەبەرهێنان ژمارە (4) ساڵی 2006 وەریانگرتبوو.
ڕاسپاردنی (دیوانی چاودێری دارایی لە هەرێمی کوردستان، وەزارەتی دارایی و ئابووری، وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ووەزارەتی بازرگانی و پیشەسازی) بۆ پەلەکردن لە جێبەجێکردنی پەیڕەوی ژمارە (3)ی ساڵی 2020 تایبەت بە پیادەکردنی پیشەی چاودێری و وردبینی هەژمارەکان و پێکهێنانی (ئەنجومەنی پیشەی چاودێری و وردبینی هەژمارەکان لە هەرێمی کوردستان) و ڕێکارەکانی تایبەت بە پەیمانگای باڵای زانستە دارایی و ژمێرییەکان. جێبەجێ کردنی ئەم پڕۆژەیە، ڕۆڵێکی گرنگ دەبینێت لە ڕێگەگڕتن لە خۆدزینەوە لە دانی باج.
پابەندکردنی گەورە باجدەران (لە بوارەکانی نەوت، کارگەکانی ئاسن و چیمەنتۆ، وێستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا و پەیوەندی و گەیاندن) بە پێشکەشکردنی هەر دەفتەرێکی بازرگانی و بەڵگەنامەیەک کە ڕاستی و دروستيی داهاتی بەدەستهاتوو دەخاتەڕوو و وازهێنان لە خەمڵاندنی لەگۆترە (التقدیر الجزافي) کە ڕاست و دروستی قازانجی بەدەستهاتوو لەلایەن ڕاسپێردراو بە پێدانی باج، ناخاتەڕوو. بۆ ئەم مەبەستەش ئەنجومەنی وەزیران (پێڕەوی تیانووسگرتنی بازرگانی بۆ مەبەستەکانی باجی دەرامەت ژمارە (2)ی ساڵی 1985 لە هەرێمی کوردستان-عێراق هەموارکردەوە بەپێی پەیڕەوی ژمارە (1)ی ساڵی 2019).
هەڵوەشاندنەوە و ڕاگرتنی گشت ئەو بڕیار و فەرمان ونووسراوانەی لێخۆشبوون لە باج لە هەر سەرچاوەیەکەوه دەرچوو بن، ئەگەر لە دەرەوەی یاسا پەیوەندیدارەکاندا درا بن.
گومرگ و دەروازە سنوورییەکان :
بەڕێزان:
سەبارەت بە گومرگ و دەروازە سنوورییەکان لێرەدا دەمەوێت چەند ڕوونکردنەوەیەک بدەم :
1- ئێمە بۆ ڕێکخستنەوە و پێداچوونەوە بە کاروبارەکانی دەروازە سنوورییەکان، لیژنەیەکمان پێک هێنا لە وەزارەتی ناوخۆ و وەزارەتی پێشمەرگە بۆ کۆنترۆڵکردنی سنوورەکان.
2- بڕیاری پێداچوونەوەمان بە گرێبەستەکانی دەروازە سنوورییەکان داوە. بە شێوەیەک ئەو خزمەتگوزارییانەی کە حکومەت خۆی دەتوانێ ئەنجامیان بدات، ئەوا لە لایەن حکومەتەوە ئەنجام دەدرێن. بەڵام ئەو خزمەتگوزارییانەی حکومەت ناتوانێ بیانکات، لە ڕێگەی گرێبەستی شەفاف و روونەوە، دەدرێنە کەرتی تایبەت بەمەرجێک بۆ ماوەیەکی دیاریکراو و لە بەرژەوەندی گشتیشدا بێت.
3- یەکێک لە کێشە سەرەکییەکانی دەروازە سنوورییەکان، بەداخەوە بوونی دیاردەی قاچاخچییەتییە لە هەندێک لە دەروازە سنوورییەکان. بۆ نەهێشتنی ئەم دیاردەیەش، لیژنەیەکمان لە وەزارەتی ناوخۆ و ئەنجومەنی ئاسایش پێکهێناوە و هيوادارين بە هاوکاری پەرلەمانی کوردستان و هەموو لایەنەکان، بتوانین سنوورێک بۆ ئەم دیاردە و کێشەیە دابنێین.
چاکسازی لە بواری ڕێکخستنەوەو زیادکردنی داهات :
1- وەزارەتی دارایی و ئابووری/ بەڕێوەبەرایەتی گشتی باجەکان و خانووبەرەی میری، بە چەندین نووسراو بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی هەموو ئەو لێخۆشبوونانەی داوە کە پێشتر دراون و لە گەڵ یاسا و ڕێنماییەکان ناگونجێن. هەروەها دەبێ هەموو کۆمپانیاکان تۆمار بکرێن لە بەڕێوەبەرایەتی گشتیی تۆماری کۆمپانیاکان و ملکەچی پێدانی باج بن.
2- کارمان کردووە بۆ کۆکردنەوەی زانیاری و داتا، لەسەر ڕسووماتی حکومەتی هەرێمی کوردستان، بە مەبەستی ڕێکخستنەوەی میکانیزمی کۆکردنەوەی ئەو لایەنانەی ڕسووماتی خزمەتگوزاری وەزارەتەکان بە شێوەی گرێبەست کۆدەکەنەوە، بە جۆرێک لە خزمەتی بەرژەوەندی گشتیدا بێت و بە شێوەی ئەلیکترۆنی تۆمار بکرێن لە لایەن فەرمانگەی تەکنەلۆجیای زانیاری سەر بە ئەنجومەنی وەزیران.
3- دەستەی وەبەرهێنان بە هەماهەنگی لە گەڵ وەزارەتی شارەوانی و گەشت و گوزار، دەستیان کردووە بە هەڵوەشاندنەوەی زەوی تەرخانکراو بۆ ئەو پڕۆژانەی وەبەرهێنا تا ئێستا دەست بە کار نەبوون کە تا ئێستا 30 پڕۆژە هەڵوەشاونەتەوە. هەروەها وەرگرتنی ڕێکاری یاسایی بەرامبەریان لە بەر ڕۆشنایی یاسای وەبەرهێنان ژمارە 4 ی ساڵی 2006. پرۆسەکە لە قۆناغی جێبەجێکردندایە و بەردەوامە. هەروەها وەزارەتی شارەوانی بە هەمان شێوە، دەستی بە هەڵوەشاندنەوەی تەرخانکردنی ئەو زەویانە کردووە، کە بە موساتەحە دراون بەڵام دەست بە جێبەجێکردنی پڕۆژەکان نەکراوە.
5- لیژنەی هاوبەش لە وەزارەتی شارەوانی و کشتوکاڵ و داد، پێکهێنراوە بۆ تاپۆکردنی ئەو زەوییانەی کە بە شێوەی کارت بۆ هاووڵاتیان تەرخانکراوە وەک قەرەبووی جووتیارانی خاوەن گرێبەست، دوای ووردبینیکردنی دۆسیەکانیان. پڕۆسەکە بەردەوامە و لە قۆناغی جێبەجێکردندایە.
6- لیژنەی هاوبەش لە وەزارەتی شارەوانی و داد و دەستەی وەبەرهێنان، پێکهێنراوە بۆ تاپۆکردنی یەکەکانی نیشتەجێبوون لە پڕۆژەکانی وەبەرهێنان کە بە ناوی هاووڵاتیانەوەیە.
7- لیژنەی هاوبەش لە وەزارەتی شارەوانی و پارێزگاکان و یەکە کارگێرییەکان، پێکهێنراوە بۆ پێداچوونەوە بە نرخی خزمەتگوزاری کۆمەڵگاکانی نیشتەجێبوون. وەک قۆناغی یەکەم زۆربەی کۆمەڵگەکانی نیشتەجێبوون پێداچوونەوەیان بۆ کراوە و نرخەکانیان کەم کراونەتەوە بە مەبەستی کەمکردنەوەی بارگرانی لە سەر هاووڵاتیان. پرۆسەکەش بەردەوامە.
8- حکومەتی هەرێم دەستی کردووە بە جەردکردن و پۆلینکردنی سەرجەم مۆڵک و ماڵی وەزارەت و دەستە و لایەنە نەبەستراوەکان بە وەزارەت و سەرجەم دامەزراوەکان لە هەرێمی کوردستان، بۆ ئەوەی موڵکەکانی حکومەت، وەک سەرچاوەیەک بۆ داهاتی گشتی مامەڵەیان پێوە بکرێت.
9- پێداچوونەوە کراوە بەو زەوییە کشتوکاڵییانەی بە گرێبەست بە کرێ دراون لە ڕووی نرخ و شێوازی گرێبەست، هەروەها پۆلینکردنی سەرجەم ئەو زەوییە کشتوکاڵییانەی کە زێدەڕۆییان لە سەر کراوە، بۆ ئەوەی وەک سامانێکی نیشتیمانی مامەڵەیان پێوە بکرێت و ببێتە سەرچاوەیەکی ديکەی داهات بۆ حکومەت.
10- سەبارەت بە زێدەڕۆیی لە سەر زەویی حکومی کشتوکاڵی و زەوییەکانی تر لە سەر ئاستی پاڕیزگاکان و یەکە کارگێڕییەکان بە بەردەوامی ڕێگری دەکرێت لە سەر ئەم زێدەڕۆییانە و پڕۆسەکە بەردەوامە.
11- بۆ خێرا کردنی پڕۆسەی وەرگرتنەوەی داهاتەکانی حکومەت، داشکاندن کراوە بە ڕێژەی 15% لەو پێشینانەی حکومەت کە لە لای هاووڵاتیانە، وەک پیشینەی خانووبەرە و پێشینەی هاوسەرگیری و قەرزی بچووک و پێشینەکانی بانکی کشتوکالی و پێشینەکانی پڕۆژەکانی پیشەسازی گەشتیاريی. بە هەمان شێوە 15% لێخۆشبوون لە قەرزەکانی کارەبا بۆ هاوبەشانی کارەبا کراوە بۆ ماوەیەکی دیاریکراو.
12- پێداچوونەوە بە چەندین کۆنتراکت کراوە کە لە بەرژەوەندی لایەنی دووهەم ڕێکخرابوون بەڵام ئێستا بە پێچەوانەوە لە بەرژەوەندی گشتیی و حکومەتدا گۆڕانکارییان تێدا کراوە.
چاکسازیی لە خەرجییەکان :
1- خەرجییەکانی مووچە و خانەنشینی و بەخشین و ئیمتیازات(یاسای ژمارەی 2 ی ساڵی 2020 :
هەر لە دوای دەستبەکاربوونمان، لیژنەیەکی باڵامان لە لایەنە پەیوەندیدارەکانی ناو حکومەت پێکهێنا بۆ ئامادەکردنی (پڕۆژە یاسای چاکسازی لە خانەنشینی و مووچە و دەرماڵە و بەخشین و ئیمتیازاتەکانی دیکە لە هەرێمی کوردستان) و ناردنی بۆ پەرلەمانی کوردستان، کە دواجار لە لایەن ئێوەوە پەسەند کرا و لە 2020/7/1 ەوە، یاسای چاکسازی چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە.
لە ماوەی سێ مانگی پەسەندکردنیشیدا، ئەم هەنگاوانەی یاسای چاکسازی لە بواری کارگێڕی و دارایی جێبەجێ کراون:
1- دەرچوواندنی پەیڕەوی دامەزراندنی سندوقی خانەنشینی فەرمانبەرانی حکومەتی هەرێمی کوردستان ژمارە 7 ی ساڵی 2020.
2- یەکخستنی یەکەکانی ژمێریاری هێزەکانی 70 و 80 لە یەک، یەکەی ژمێریاری.
3- ئامادەکردنی پەیڕەوی ڕێکخستنەوەی پاسەوانیی لە لایەن وەزارەتی ناوخۆ بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە و ئەنجومەنی ئاسایش.
4- وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە، دۆسیيەکانی (شەهیدان و کۆچکردووان و خانەنشینان بە گشت جۆرەکانی و پەکەوتەی سەنگەر) یان ئامادە کردووە بۆ گواستنەوەی بۆ سەر وەزارەتی دارایی و ئابووری / بەڕێوەبەرایەتی گشتی خانەنشینی و ڕێکخستنەوەیان لە سەر بنەمای دادپەروەریی و شایستەبوون و بە پێی رێنماییە بەرکارەکان.
5- ڕێکخستنەوەی هەژماری خزمەت بە شێوەیەک، کە گشت وەزارەت و لایەنی نەبەستراو بە وەزارەت، دەستیان بە پێداچوونەوە بە دۆسیەی فەرمانبەران کردووە.
6- پێداچوونەوە بە خانەنشینی پلە باڵاکان لە لایەن بەڕێوەبەرایەتی گشتی خانەنشینی.
7- بەڕێوەبەرایەتی گشتی خانەنشینی، بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی پلاندانان و رێکخراوی UNDP و فەرمانگەی تەکنۆلۆجیای زانیاری، سیستەمێکی ئەلیکترۆنی داناوە بە مەبەستی دروستکردنی دۆسێیەی ئەلیکترۆنی بۆ گشت خانەنشینکراوەکان. ئەم پرۆسەیە یارمەتیدەر دەبێ بۆ لێک جیاکردنەوەی کەسانی شایستە و ناشایستە و یەکخستنەوەی مافی خانشینان و پاشان بەستنەوەی سیستەمی خانەنشینی بە سیستەمی بایۆمەتری.
8- گرێدانی سەرجەم مووچەو منحە و شایستە داراییەکان، بە سیستەمی بایۆمەتری بۆ ئەوەی لە مەودوا بەپێی سیستەمی بایۆمەتری، گشت مووچە و منحە وەربگیرێت، یەکەم هەنگاویش بریتییە لە پێداچوونەوە، بە لیستی ئەوانەی لە مووچە و منحەیەک زیاتر وەردەگرن لە دەرەوەی یاسا و ڕێنماییە بەرکارەکان.
9- ئەنجومەنی وەزیران پەیڕەوی مەرجەکانی دامەزراندنی پلە باڵاکان، لە بەڕێوەبەری گشتی و ڕاوێژکار بەرەو سەرەوە، دەرکردووە و چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە.
10- سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران، داتای گشت بەڕێوەبەری گشتی و پلەباڵا و پارێزگار و قایمقام و بەڕێوەبەری ناحیەی معەوەمی، لە هەموو وەزارەتەکان دەستنیشانکردووە و پڕۆژە بڕیارێک ئامادەکراوە، بۆ گونجاندنیان لەگەڵ یاسای چاکسازی.
11- دەستکراوە بە وەرگرتنەوەی قەرزە بازرگانیی و حکومییەکان. بۆ ئەم مەبەستەش بۆ وەرگرتنەوەی قەرزە بازرگانیيەکان وەزارەتی دارایی و ئابووری، تاپۆی سەرجەم ماڵ و موڵکی ڕەهنکراوی قەرزارانی ئاراستەی فەرمانگەی جێبەجێکردن لە وەزارەتی داد کردووە، بە مەبەستی فرۆشتنەوەی موڵکەکان بە پێی یاسای (وەرگرتنەوەی قەرزە حکومییەکان) ژمارە 56 لە ساڵی 1977. هەروەها وەزارەتی داد، فەرمانگەی جێبەجێکردنی دادی تایبەتی لە پارێزگای هەولێر دامەزراندووە، تایبەت بە وەرگرتنەوەی قەرزە حکومیيەکان.
------
خەرجییەکانی نەوت و گاز:
پێداچوونەوە بە باج و مەرج و بڕگە داراییەکانی گرێبەستەکانی بواری نەوت و گاز:
1- دەستبەکاربوونی تیمێکی شارەزا بۆ ئامادەکردنی ڕاپۆرتێک لەسەر بابەتی پێداچوونەوە بە مەرجە داراییەکان و باج لە گرێبەستە نەوتییەکان لە هەرێمی کوردستان، لەبەر ڕۆشنایی یاسای نەوت و گاز لە هەرێمی کوردستان ژمارە (22)ی ساڵی 2007 و مەرجەکانی گرێبەستی لە هاوبەشیکردن لە بەرهەمهێنان (Production Sharing Contract) کە ژمارەیان (78) حەفتا و هەشت گرێبەستە و (41) چل و یەک گرێبەستیان کۆتایی پێهاتووە و (37) سی و حەوت گرێبەستیان چالاکە و (11) یانزە گرێبەستیشیان چالاکن و نەوتیان لێ بەرهەم دەهێنرێت. لەگەڵ (1) یەک گرێبەستی خزمەتگوزاری، بە ڕەچاوکردنی یاساکانی باج لە هەرێمی کوردستان و بەراوردکردنیان لەگەڵ مەرجە داراییەکانی ئەو گرێبەستانە و ماف و شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان هاتوو لەو گرێبەستانە، بە ڕەچاوکردنی بەرژەوەندیی گشتی و بنەمای هاوسەنگی لەم بوارە، بە گوێرەی ئەو ڕێکار و میکانیزمانەی لە گرێبەستەکاندا هاتوون، بە ئاراستەی کەمکردنەوەی خەرجییەکانی کۆمپانیاکانی بواری نەوت و گاز، کە بەپێی ڕاپۆرتی (دیلۆیت) بۆ ساڵی 2019 کۆی گشتیی داهاتی نەوت لە هەرێمی کوردستان، بریتیی بوو لە (8) ملیار و (439) ملیۆن دۆلار. لەم بڕە پارەیە: (4) ملیار و (515) ملیۆن دۆلاری وەک سافی داهات بۆ وەزارەتی دارایی و ئابووری ماوەتەوە و باقییەکەشی کە دەکاتە نزیکەی (4) ملیار دۆلار، خەرجیی کۆمپانیاکانی بواری خزمەتگوزاریی نەوت و گاز بووە. بەم شێوەیە، لە ساڵی 2019 ڕێژەی (47%)ی داهاتی نەوت بۆ خەرجیی کۆمپانیاکان بوو.
2- پابەندکردنی سەرجەم کۆمپانیاکانی بواری خزمەتگوزاریی نەوت و گاز لە هەرێمی کوردستان، کە ژمارەیان (822) هەشت سەد و بیست و دوو کۆمپانیایە، بە پێدانی باجی پێویست، بەپێی یاسا بەرکارەکان و ڕاسپاردنی لایەنە پەیوەندیدارەکان، بۆ پێداچوونەوە بە دۆسیەی ئەو کۆمپانیا خزمەتگوزارییانەی نەوت و گاز، کە دەبێت ئەو کۆمپانیایانەی خۆیان تۆمار نەکردووە لە هەرێمی کوردستان، خۆیان تۆمار بکەن له بەڕێوەبەرایەتی تۆماری کۆمپانیاکان و لە بەڕێوەبەرایەتییەکانی باج، بە پێچەوانەوە، ڕێکاری یاسایی پێویست بەرامبەریان وەردەگیرێت و چالاکییەکانیان رادەگیرێت.
3- دەستەی وەبەرهێنان، پێداچوونەوەی پێویستی کردووە بە دۆسێیەی پڕۆژەکانی وەبەرهێنان لە بوارەکانی نەوت و گاز، کە مۆڵەتی دەستەیان وەرگرتووە. هەروەها جێبەجێکردنی حوکمەکانی ماددەی (پێنجەم) لە یاسای وەبەرهێنان ژمارە (4)ی ساڵی 2006 تایبەت بە (بەخشینەکانی باج و گومرگ) کە تیایدا هاتووە، دەستپێکردنی ماوەی (10) دە ساڵ لێبووردن لە باج لە ڕۆژی بەرهەمهێنان بە کردەنی دەست پێدەکات، نەک ڕۆژی وەرگرتنی مۆڵەتی وەبەرهێنان.
4- پابەندکردنی ئەو کەسانەی کە لە بواری هاوردەکردنی سووتەمەنی بۆ ناو هەرێمی کوردستان کاردەکەن، بە پێدانی باجی پێویست، بە مەرجێک ئەو باجە لە داهاتی بەدەستهاتووی چالاکییەکانیان بدەن و هیچ کاریگەرییەکی نەبێت لەسەر زیادکردنی نرخی سووتەمەنی لەسەر هاووڵاتییانی بەکاربەر.
5- سەبارەت بە سەپاندنی باج لە سەر کۆمپانیا ناوخۆییەکانی بواری نەوت و گاز، هەماهەنگیی تەواو هەیە لە نێوان وەزارەتی سامانە سروشتییەکان و وەزارەتی دارایی و ئابووری/ بەڕێوەبەرایەتی گشتی باجەکان و خانووبەرەی میری، بە شێوەیەک کە نووسراوی هیچ کۆمپانیایەک ڕایی ناکرێت، تاوەکو پاکانەی باجی لە گەڵدا نەبێت، هەروەها وەزارەتی سامانە سروشتییەکان ووردبینی دەکات لە بڕی باجی خەملێنراو لە سەر کۆمپانیاکان بەرامبەر بەو کارانەی کە هەیانة لە وەزارەتی سامانە سروشتییەکان (بۆ نموونە حاڵەتی وا هەبووە پاش پێداچوونەوە بە پارەی خەملێنراوی باج دە هیندە پارەکە زیادی کردووە لە بەر ئەوەی پارەی کەم خەملێنراوە لە باج). سەبارەت بەو کۆمپانیا و لایەنانەی کە لە بواری هاوردەکردنی سووتەمەنی بۆ ناو هەرێمی کوردستان کاردەکە، چ کەسیی سروشتی بن یان مەعنەوی، ئەوا بە بڕی 2.25 % باج دەدەن.
چاکسازی لە بواری خەرجییەکانی بەکاربردن (تەشغیلی)
1- وەزارەتی دارایی و ئابووری بە ڕێنمایی دارایی ژمارە 14، بودجەی بەکاربردنی بۆ نزمترین ئاست کەم کردووەتەوە، بە جۆرێک تەنیا بوارە سەرەکییەکانی خەرجی بگرێتەوە: وەکو دابینکردنی دەرمان و پێداویستی پزیشکی و خواردنی نەخۆشەکان و زیندانیەکان و خانەی بەساڵاچووان و کارەبا و بوارە گرنگەکانی دیکە.
2- لە سەرەتای مانگی حەفتی ئەمساڵ دەست بە پەیڕەوکردنی سیستەمی نوێی ئۆنڵاین تایبەت بە خەرجییەکان (IIS) کراوە، بۆ خەرجکردنی بودجەی بەکاربردن (تەشغیلی) و کۆنترۆڵکردنی سیستەمی کڕینی پێداویستییەکان بە پێی سیستەمێکی ئەلیکترۆنی کە جۆر و نرخ و هۆکارەکانی کڕین وبەکارهێنانی پێداویستییەکانی تێدا روون کرابێتەوە، لە پێناو کەمکردنەوەی خەرجییەکان و برەودان بە شەفافیەت و کەمکردنەوەی ڕووتین.
---------
دووەم: چاکسازی کارگێڕيی :
سەبارەت بە چاکسازیکردن لە بواری کارگێڕیدا، ئەم خاڵانە ئەنجام دراون:
1- کردنەوەی چەندین فەرمانگەی خزمەتگوزاری بۆ نموونە نووسینگەی پاسپۆرت لە شارەکانی سۆران و زاخۆ و کۆیە، کاردەکرێت بۆ کردنەوەی نووسینگەی پاسپۆرت لە چەمچەمال و ئاکرێ. بێگومان کردنەوەی ئەم فەرمانگانە ئاسانکارییەکی زۆر دەکات بۆ هاووڵاتییانی نیشتەجێی ئەو شارانە و گوند و دێهاتەکانی دەوروبەریان. 2- پێداچوونەوە بە هەیکەلیەتی سەرجەم وەزارەت و دامو دەزگاکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە چوارچێوەی پڕۆسەی چاکسازی لە ئاستی کارگێڕیدا، بە ڕەچاوکردنی پێداویستی فیعلی و تایبەتمەندیەکانیان. بە هەمان شێوە پێداچوونەوەو دابەش کردنەوەی میلاکی سەرجەم دام و دەزگاکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە سەر ئەم بنەمایانەی خوارەوە:
3- دابەشکردنی پەیکەری ئیداری هەر وەزارەت و دامو دەزگایەک بۆ سێ ئاستی (سەرکردایەتی، سەرپەرشتیاری، جێبەجێ کاری) هەروەها جیاکردنەوەی ئیشوکارەکانی سەرجەم وەزارەت و دامو دەزگاکان بۆ دوو بەشی سەرەکی لایەنی کارگێڕی و دارایی و لایەنی پسپۆڕی و بچووک کردنەوە و داڕشتنەوەی قەبارەی یەکە کارگێڕییەکان بە ڕەچاوکردنی سروشتی کارو چالاکیەکانیان.
4- گونجاندنی ناوی یەکە کارگێڕییەکان لەگەڵ سروشتی کارو چالاکیەکانیان.
5- هەڵوەشاندنەوە، یەکخستن و پێکەوەلکاندنی ئەو پێکهاتە ئیداریانەی کە ئەرک و چالاکیان وەکو یەکن، یان وەکو پێویست چالاک نەبوون، لە پێناو دووبارە نەبوونەوەو بەریەک نەکەوتنی ئەرک و بەرپرسیاریەتیەکانیان.
هەروەها لە بواری پێداچوونەوەو دابەشکردنەوەی میلاکی فەرمانبەرانیش دەست بە چەندین بە چاکسازی کراوە کە دواتر لە ڕاپۆڕتێکی گشتیدا دەخرێتەڕوو و بڵاودەکرێتەوە.
--------------------------------
تەوەری دووەم (2) :
بارودۆخی دارایی هەرێمی کوردستان و دابەشکردنی مووچە و پلانی ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانی دارایی :
وەک ئاگادارن لە سەرەتای ئەمساڵەوە، بە هۆی بڵاوبوونەوەی پەتای کۆرۆنا و دابەزینی نرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا، هەرێمی کوردستانيش وەک هەموو ناوچە و وڵاتانی دیکەی جیهان ڕووبەڕووی دۆخێکی سەختی ئابووری بووەوە. نەناردنی ئەو بەشە بودجەیەی کە لە لایەن حکومەتی فیدراڵییەوە دەنێردرا بۆ چەند مانگێک، دۆخەکەی زیاتر سەختتر کرد. ئێمە هەر زوو هەوڵماندا پلانێک بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەم قەیرانە دابنێین بە ئاراستەی کەمکردنەوەی خەرجییەکان و زیادکردنی داهات کەبەشێکە لە تەوەری چاکسازییەکان کە لە سەرەتای ئەم ڕاپۆرتەدا خرانەڕوو.
بێگومان ئەم قەیرانە داراییە، زیاتر هانمان دەدات لە سەر درێژەدان بە جیبەجێکردنی پرۆسەی چاکسازی و هەوڵدان بۆ کەمکردنەوە و سنووردارکردنی کاریگەرییە نەرێنیەکانی قەیرانی دارایی، لە ڕێگەی کارکردن لە سەر کارنامەی کابینەی نۆیەم بۆ هەمەجۆرکردنی سەرچاوەکانی داهات و پشت نەبەستن بە تاکە سەرچاوەیەک و گرنگیدان بە کەرتەکانی وەک کشتوکاڵ و پیشەسازی و گەشتوگوزار و پێشکەشکردنی ئاسانکاری پێویست بۆ وەبەرهێنەرانی ناوخۆیی و بیانی.
لە سەرەتای دروستبوونی ئەم قەیرانەدا، هەموو هەوڵێکمانداوە بۆ دابینکردنی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان، کە لە ماوەی دەستبەکاربوونی کابینەی نۆیەمدا، توانیومانە تا ئێستا دوازدە مووچە دابەش بکرێت و لەم ماوەیەدا، تەنیا دوو مووچە دواکەوتووە، ئەویش بە هۆی نەناردنی بەشە بودجەی هەرێم بۆ مانگەکانی پێنج و شەش و حەفت لە لایەن حکومەتی فیدراڵییەوە.
بە هۆی کەمکردنەوەی تەمویلکردنی مووچە لەلایەن حکومەتی فیدرالی و ئەو دۆخە سەختە ئابوورییەی کە هەموو جیهانی گرتەوە بە هۆی بڵاوبوونەوەی پەتای کۆرۆنا و دابەزینی نرخی نەوت و قەدەغەی هاتوچۆ و دابەزیننێکی زۆری ڕێژەی داهاتی ناوخۆیی، کە هەمووی بووە هۆی دۆخێکی نا ئاسایی و ئەنجومەنی وەزیران بە ناچاری بڕیاریدا بە پێی توانا و داهاتی بەردەست مووچە دابەش بکات و دوو مووچە بە تەمویلکردنی 79٪‏ بدات.
ئەم دۆخە سەختە داراییە، دۆخێکی نەخوازراوە و حکومەتی هەرێم دروستی نەکردووە و تەنیا تایبەتیش نییە بە ناوچە و هەرێمی ئێمە، بەڵکو نزیکەی هەموو جیهانی گرتووەتەوە. بۆیە دەبێ بە ناچاری خۆمان لە گەڵ ئەم دۆخە سەختە بگونجێنین. لە هەمانکاتدا حکومەتی هەرێم هەموو هەوڵی خۆی داوە بۆ ئەوەی بەو داهات و توانا داراییەی لە بەردەستدایە و لە ڕێگەی ڕێکخستنەوەی مووچەی فەرمانبەران و کەمکردنەوەی خەرجییەکانی حکومەت و جێبەجێکردنی یاسای چاکسازی، ئەم قۆناغە سەختە تێپەڕینین.
سەبارەت بە قەرز و پابەندییە داراییەکان :
لە چەند بۆنەیەکی جیاوازدا ئاماژەم بەوەداوە، کە حکومەتی هەرێمی کوردستان چەندین ملیار دۆلار قەرز و باپەندی دارایی لە سەرە. بەشێکی زۆری ئەو قەرزانەش لە ئەستۆی حکومەتی فیدرالە، بە هۆی نەناردنی بودجەی هەرێمی کوردستان لەلایەن حکومەتەکانی پێشووی عێراق، هەربۆیەشە بەداخەوە حکومەتی هەرێم خاوەنی هیچ یەدەگ و پاشەکەوتێکی دارایی نییە، کەواتە ئیمە تەنیا پشت بەو سەرچاوە داراییانە دەبەستین کە مانگانە دێتە بەردەستمان، ئەمەش وادەکات لە هەر قەیرانێکی دارایی رووبەڕووی کێشە ببینەوە.
لێرەدا دووبارە بە پێویستی دەزانم لە بابەتی قەرز و پابەندییە داراییەکان ئاماژە بە چەند خاڵێک بکەم:
لە ڕوانگەی پەیڕەوکردنی شەفافیەت، حکومەتی هەرێم بڕیاری خستنەڕووی سەرجەم قەرز و پابەندییە داراییەکانی ئەستۆی هەرێمی کوردستانی دا. بۆ ئەم مەبەستەش، سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران خشتەی قەرز و پابەندە داراییەکانی نارد بۆ دیوانی چاودێری دارایی لە هەرێم بە مەبەستی چاوپێداخشانەوە و ڕادەربڕینی چاودێری دارایی. سەرۆکایەتی دیوانی چاودێری دارایی، دەستەیەکی دارایی بۆ ئەم مەبەستە پێکهێنا و یەکەمین ڕاپۆرتی خۆی لەمبارەیەوە ئامادە کردووە.
دواتر بە فەرمانێکی دیکەی سەرۆکایەتی دیوانی چاودێری دارایی، هەمان دەستە ڕاسپێردرا بە کۆکردنەوەی زانیاری و دۆکیومێنتی پێویست و ئامادەکردنی ڕاپۆرتی کۆتایی. پاش گەیشتنی راپۆرتی کۆتایی دیوانی چاودێری دارایی، ئەنجومەنی وەزیران، راپۆرتێکی ورد لەسەر بڕی قەرز و پابەندییە داراییەکانی دەنێرێت بۆ پەرلەمانی کوردستان.
زۆربەی داتاکانی ئەم خشتەیە لەلایەن وەزارەت و لایەنە پەیوەندیدارەکانەوە تا ڕێکەوتی 15ی ئەیلولی 2020 نوێکراوەتەوە لەگەڵ ڕەچاوکردنی هەندێک لە داتاکان کە مێژووەکەیان بۆ پێش ئەم ڕێکەوتە دەگەڕێتەوە.
بەڕێوەبەرایەتی بەڕێوەبردن و هەماهەنگی قەرزی گشتی لە سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران، کاری کۆکردنەوەی زانیارییەکان و پۆڵێنکردن و ڕێکخستنەوەی ئەنجامداوە. کە ئێستا قەرز و پابەندییە داراییەکانی هەرێمی کوردستان بەم شێوەیەیە: ⚠️بڕوانە فایلی پەیوەندیدار
تەوەری سێیەم (3)
دۆخی تەندروستی و ڕووبەڕووبوونەوەی پەتای کۆرۆنا:
ئاشکرایە حکومەتی هەرێمی کوردستان، هەر لە ڕۆژانی یەکەمی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا دەستی بە گرتنەبەری ڕێکارەکانی خۆپارێزی کرد. تەنانەت ئەزموونی سەرکەوتووی حکومەتی هەرێم، لە ڕووبەڕووبوونەوەی کۆرۆنا و جێبەجێکردنی ڕێکارەکانی خۆپارێزی و ڕینماییە تەندروستییەکان، بووە مایەی ستایشی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی و زۆر ڕیکخراو لایەنی دیکە.بەڵام بەداخێکی زۆرەوە خەڵکانێک، لە جیاتی هاوکاریکردن وپشتیوانیکردنی هەنگاوەکانی حکومەت بۆ پاراستنی کۆمەڵگە، هەوڵی ناشرینکردنی هەنگاو و پلانەکانی حکومەتیان داو بابەتەکەیان بە سیاسی کرد و سەرەنجام، بەداخەوە بە هۆی پابەندنەبوون بە ڕێنماییەکان، ئەمڕۆ کۆرۆنا ڕۆژ بەڕۆژ لە زیادبووندایە و بووەتە هەڕەشەیەکی بەرچاو لە سەر تەندروستی گشتی و چەندین کەس بەداخەوە گیانیان لە دەستداوە. لێرەدا پرسە و سەرەخۆشی لە بنەماڵە و کەسوکارەکانیان دەکەم و هیوای چاکبوونەوەش بۆ تووشبووان دەخوازم.
بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی مەترسییەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا، حکومەتی هەرێمی کوردستان بەردەوامە لە پیادەکردنی پلانێکی تایبەت و تەرخانکردنی بودجەی پێویست بۆ ئەم مەبەستە.
لێرەدا ئاماژە بە چەند خاڵێک دەکەین کە حکومەتی هەرێم بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی کۆرۆنا گرتوویەتیە بەر:
1- خەرجکردنی نزیکەی بیست و هەشت ملیار دینار بۆ بەرەنگاربوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا لە بوارەکانی خۆپارێزی و بەرەنگابوونەوە و زوو دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆڕۆنای نوێ.
2- (159) ئامێرێ هەناسەی دەستکردی تایبەت بە پێشکەشکردنی خزمەتی پزیشکی بۆ نەخۆشیيەکانی کۆرۆنا ئێستا لەکارکردندان و (72) لە پلاندانانن بۆ ئەم مەبەستە و، زیاتر لە (85) ڤێنتەلەیتەری نوێ و مۆدێرن کڕدراون.
3- چالاککردنی سیستەمی هێلی گەرمی (122) و ئامادەکردنی (186) تیمی وەڵامدانەوەی خێرا.
4- (40) شوێن لە نەخۆشخانەکان جیاکراونەتەوە و ئامادەکراون بۆ وەرگرتنی کەیسی نوێی کۆرۆنا. هەروەها دابینکردنی ئامرازەکانی خۆپارێزی (PPE) بۆ ستافی نەخۆشخانەکان.
5- ئەنجامدانی زیاتر لە (5) هەزار تێستی ڕۆژانە بۆ دەستنیشانکردنی نەخۆشی کۆڕۆنا کە تا ئێستا نزیکەی نیو ملیۆن تێست ئەنجام دراون و 28 تاقیگەی گشتی و تایبەت پشکنین ئەنجام دەدەن..
6- زیاتر لە (3400) بوتڵی پلازما وەرگیراوە بۆ پێدان بە تووشبووانی کۆڕۆنا کە لە نێوان پارێزگاکان ئالوگۆڕکراوە. هەر بوتڵێکی پلازماش بڕی زیاتر لە (400) هەزار دینار خەرجی پێویستە.
7- راگەیاندنی کەمپەینێکی سەرتاسەری سەبارەت بە بڵاوکردنەوەی هوشیاریی تەندروستی بۆ هاووڵاتییان و بڵاوکردنەوەی هەموو ئەو پەیام و رێنماییە تەندروستییانەی، کە لەلایەن وەزارەتی تەندروستی و رێکخراوی تەندروستی جیهانییەوە پەسندکراون.
-----
جیا لەو پلانەی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی کۆرۆنا دانراوە و جێبەجێ کراوە.ئەم هەنگاوانەش بۆ پێشخستن و باشترکردنی کەرتی تەندروستی ئەنجام دراون:
1- دانانی بەردی بناغەی نەخۆشخانەی سەد قەرەوێلەیی لە کۆمەڵگەی (هیتوتێ) لە قەزای ئامێدی بە بڕی 43 ملیۆن دۆلار.
2- بڕی 23 ملیار دینار بۆ دابینکردن و سازدانەوەی ئامێرەکانی پزیشکی خەرجکراوە.
3- زیاتر لە 40 ملیار دینار بۆ کڕینی دەرمان و پێداویستی شێرپەنجە و دابینکردن و سازدانەوەی ئامێرەکانی شێرپەنجە خەرجکراوە بە پاڵپشتی سندوقی کۆمەک بۆ تووشبووانی شێرپەنجە.
4- کەمکردنەوەی کرێی نەخۆش بە ڕێژەی 25٪ لە نەخۆشخانە تایبەتەکان بۆ کەمکردنەوەی بارگرانی لە سەرشانی هاووڵاتییان لەم بارودۆخە نالەبارەدا.
5- هەموارکردنی رێنمایی پێدان و نوێکردنەوەی کۆمپانیاکانی دەرمان و پێداویستی پزیشکی و تاقیگەیی و ئامێری پزیشکی و ڕاگرتنی چالاکی گشت ئەو کۆمپانیایانەی، کە پابەندنەبوون بە ڕێنماییەکان کە ژمارەیان (33) کۆمپانیایە. هەروەها هەموارکردنی ڕێنماییەکانی پێدان و نوێکردنەوەی نەخۆشخانە و سەنتەرەکانی کەرتی تایبەت و هەموارکردنی ڕێنماییەکانی پێدانی مۆڵەتی هاوردەکردنی خۆراک بە ڕێگای زانستی.
6- ئامادەکردنی پڕۆژە یاسای مافی نەخۆش بۆ خزمەتکردنی زیاتری نەخۆش و پاراستنی ماف و تایبەتییەکانی نەخۆش لە هەرێمی کوردستان.
--------------
بەردەوامبوونی پڕۆژە خزمەتگوزاریی وستراتیجییەکان :
وەک پێشتر ئاماژەم پێدا، سەرەڕای قەیرانی دارایی و ئەو دۆخە سەختەی ڕووبەڕوومان بووەتەوە، بەڵام حکومەتی هەرێمی کوردستان بەردەوام بووە لە پێشکەشکردن پڕۆژەی خزمەتگوزاریی و ئەنجامدانی پڕۆژەی ستراتیجی لە چوارچێوەی کارنامەی کابینەی نۆیەم بۆ بە هێزکردنی ژێرخانی ئابووری هەرێمی کوردستاندا.
لێرەدا بە گرنگیی دەزانم هەر تەنیا بۆ نموونە ئاماژە بە هەندێک لەو پڕۆژانە بکەم:
یەکەم: کارکردن بۆ هەمەجۆرکردنی سەرچاوەکانی داهات و بەهێزکردنی ژێرخانی ئابووری :
لە چوارچێوەی کارکردنمان بۆ هەمەجۆرکردنی سەرچاوەکانی داهات و پشت نەبەستن بە تاکە سەرچاوەیەک، حکومەتی هەرێم کاری کردووە بۆ گرنگیدان بە سەرجەم کەرتەکان بەتایبەتی کشتوکاڵ و پیشەسازی. بۆ ئەم مەبەستە و لە ماوەی یەک ساڵی دەستبەکاربوونماندا، دەست بە جێبەجێ کردنی ئەم پلان و پڕۆژانە کراوە:
1- دەستکردن بە دروستکردنی چەند ناوچەیەکی پیشەسازی خۆراک لە شارەکانی کوردستان بە هاوکاری کەرتی تایبەت لەوانە: ناوچەی پیشەسازی خۆراک لە دهۆک کە سەدان کارگە و کۆگای خۆراکی لە سەر دروست دەکرێت بە گوژمەی 70 ملیار دینار.
2- کارکردن لە سەر دروستکردنی یازدە ناوچەی پیشەسازی خۆراکی هاوشێوە لە هەولێر و سلێمانی و هەڵەبجە و گەرمیان. بەم نزیکانە لە هەڵەبجە بەردی بناغەی دادەنرێت.
3- کارکردن بۆ دروستکردنی 5 سایلۆ لە شارەکانی دهۆک، هەڵەبجە، زاخۆ، کفری و هەریر. هەر سایلۆیەک خەرجیەکەی نزیکە 20 ملیار دینارە.
دووەم: لە بواری گرنگیدان بە کەرتی کشتوکاڵ و بەرهەمی ناوخۆیی :
1- تەرخانکردنی نزیکەی 33 ملیار دینار بۆ تەواوکردنی (12) پڕۆژەی بەنداو لە هەرێم.
2- قەدەغەکردن و دانانی باجی پێویست لەسەر بەرهەمی هاوردە بۆ پارێزگاریکردن لە بەرهەمی ناوخۆیی بۆ ئەو بەروبوومانەی کە خواستی بازاڕەکان پڕدەکەنەوە.
3- پڕۆژەی بە بازاڕکردنی گەنم لە هەرێمی کوردستان بە دروستکردنی سێ کارگەی گەورە لە هەولێر، سلێمانی و دهۆک کە بڕی پێنجسەد هەزار تۆن گەنم لە ساڵێکدا وەردەگرنەوە بۆ دروستکردنی ئاردی سپی و هەموو ئەو خۆراکانەی لە گەنم بەرهەمدەهێنرێن.
4- دانانی باج لەسەر هێلکەی هەڵهێنەر، بەم هۆیەوە 13 پڕۆژەی ستراتیجی ناوخۆیی دەست بەکار بوونەتەوە و سەدان هەلی کار رەخسێنراوە.
5- دروستکردنی بۆردی باڵای پەرەپێدانی کەرتی کشتوکاڵ لە هەرێمی کوردستان.
دەیان پڕۆژەی تر لە بواری گرنگیدان بە کەرتی کشتوکاڵ ئەنجامدران کە دواتر لە راپۆرتی گشتیدا دەخرێنەڕوو.
سێیەم: لە بواری کارەبا:
لە بواری زیادکردنی بەرهەمهێنانی کارەبادا لە ڕێگەی چارەسەرکردنی کێشەی یەکەکانی کارەبا و زیادکردنی بڕی گازی سروشتی و بەگەڕخستنی وێستگەی هەڵمی خەبات کە بووە هۆی ئەوەی 843 مێگاواتی کارەبا زیاد بکرێت لە ناو تۆڕەکانی هەرێم و سەرەنجام بۆ یەکەمین جار ئاستی بەرهەمهێنانی کارەبا گەیشتە (3، 700 مێگاوات).ئەمە جیا لەوەی کە 260 مێگاوات بە پارێزگای موسڵ و 56 مێگاواتیش بە کەرکووک دراوە. تێکڕای پێدانی کاتژمێرەکانی کارەبا ئێستا لە هەرێمی کوردستان لە نێوان 20- 21 کاتژمێرە سەرەڕای کەمکردنەوەی خەرجییەکان و زیادکردنی داهاتی کارەبا و دابەشکردنی پێوەری زیرەک بۆ دابەشکردنی کارەبا.
لە ڕووی هەموارکردنی گرێبەستەکانی کارەبا:
1- نرخی کڕینی یەک مێگاوات/کاتژمێر لە کۆمباین سایکل، بە پێی گرێبەست 63 دۆلار بوو کەمکراوەتەوە بۆ 45 دولار.
2- قەرەبووی وەبەرهێنەران بە پێی گرێبەست (یەک مێگاوات/کاتژمێر) بە 32 دولار بوو کەمکراوەتەوە بۆ 16 دولار.
3- گۆڕینی جۆری سووتەمەنی وێستگەکان لە دیزل بۆ نەوتی ڕەش، بەم هەنگاوەش تێچوی یەکەی کارەبا لە 22 سنتەوە بووەتە 7.2 سەنت.
لە ڕێگەی ئەنجامدانی ئەو هەموار و ڕێکخستنەوانە لە کەرتی کارەبا، پارەیەکی زۆرمان بۆ حکومەت گەڕاندووەتەوە کە ساڵانە زیاتر لە 300 ملیون دولارە.
چوارەم:لە بواری ڕێگاوباندا:
1- دانانی بەردی بناغە و دەستکردن بە پڕۆژەی ستراتیجی شەقامی سەد مەتریی سلێمانی کە درێژیەکەی 146 کیلۆمەترە بە تێچووی چوارسەد ملیار دینار. ئەم پڕۆژە گرنگە قەرەباڵغییەکی زۆر لە سەر شاری سلێمانی کەم دەکاتەوە.
2- کارکردن لە شەقامی 150 مەتری هەولێر. ئەو بەشەی ئێستا کاری تێدا دەکرێت، لە قۆناغی کۆتاییدایە. بە تەواوبوونی ئەم پڕۆژە گرنگە، قەڵەباڵغی و جەنجاڵییەکی زۆر لە سەر شاری هەولێر کەم دەکاتەوە.
3- رێگای جووتسایدی هەولێر - دهۆک (گۆپاڵ) کە درێژییەکەی (60) کیلۆمەتر دەبێت و لە قۆناغی کۆتاییدایە.
4- دروستکردنی ڕێگای کەلار-سلێمانی کە ڕێژەی 36 % جێبەجێکراوە.
5- یەکێک لەو پڕۆژە گرنگانەی کە لەسەرەتای دەستبەکاربوونی کابینەی نۆیەمدا ئەنجامدراوە، جێبەجێکردنی نۆژەنکردنەوەی ڕێگاوبانەکانی هەمو ناوچەکانی هەرێمی کوردستان بووە هەر لە زاخۆوە تا گەرمیان بە بودجەی 43 ملیار دینار کە 79 پڕۆژە بوون و بە ماوەیەکی پێوانەیی لە ماوەی 70 ڕۆژدا تەواو کران. ئەمە جگە لە تەواو کردنی 22 پڕۆژەی تری ڕێگاوبان بە بڕی زیاتر لە سەد و دە ملیار دینار کە دواتر وردەکارییەکانی لە ڕاپۆرتێکدا دەخرێتەڕوو.
تەوەری چوارەم (4)
پڕۆسەی گفتوگۆ و دانوستان لە گەڵ بەغدا:
هەر لە سەرەتای دەستبەکاربوونمانەوە، کارمان کردووە بۆ ئەوەی پەیوەندییەکی باش و بنیاتنەرانەمان لە گەڵ حکومەتی فیدرالی لە بەغدا هەبێت کە یەکێکە لە ئەرکە لە پێشینەکانی کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان. هەر لەم ڕوانگەیەوە، یەکەمین سەردانی فەرمیمان دوای دەستبەکاربوون بۆ بەغدا بوو، کە مەبەستمان نیشاندانی نیازپاکی بوو بۆ چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکان بە شێوەیەکی بنەڕەتی و گەیشتن بە چارەسەرێکی گشتگیر و هەمەلایەنە، لە سەر بنەمای دەستوور.
تا ئێستا گفتوگۆکانمان لە گەڵ حکومەتی فیدرالی بەردەوامە لە سەر ئەم دۆسییانە :
یەکەم : دۆسییە ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوی ئیدارەی هەرێم:
کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێم له یەکەم کۆبوونەوی لەگەڵ شاندی حکومەتی فیدراڵی لە ڕێکەوتی 2019/7/25 لە دوای (15) ڕۆژ لە دەستبەکاربوونی، دەستی کردووە به دانوستان له سەر کێشەی ئەم ناوچانە و پڕۆژه و تێڕوانین و پێشنیاری پێویستیشی، بۆ چارەسەر پێشکەشی حکومەتی فیدراڵ کردووە. دوای چەند ڕۆژێکیش لە دەستبەکاربوونی حکومەتی هەرێمیش، لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران له 2019/7/30 بە بڕیاری ژمارە (7) لیژنەی باڵای دانوستان بۆ ئەم مەبەستە پێکهات، کە پڕۆژەی حکومەتی هەرێمیش پڕۆژەیەکی هەمەلایەنە و لەسەر دوو ئاست کار بۆ چارەسەرکردنی ئەم دۆسییەیە دەکات، ئاستی یەکەم بریتییە لە ئاساییکردنەوەی بارودۆخی سەربازی و ئیداری و ئەمنی و سیاسی و ڕێگەگرتن لە پڕۆسەی تەعریبکردنی ناوچە کوردستانییەکانی دەرە وەی ئیدارەی هەرێم، کە بەداخەوە تا ئێستاش بە چڕی بەردەوامە. حکومەتی هەرێمی کوردستان ڕۆژانە لەسەر کۆی ئه و ڕەفتارانەی دژی هاووڵاتییانی ئه و ناوچانە دەکرێت، لە لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکانی حکومەتی ئیتیحادی، لە پەیوەندیدایە بە مەبەستی ڕێگرتن لە سیاسەتی تەعریب.
بۆ چارەسەری کێشەی گۆڕینی باری دیموگرافی ئەم ناوچانە، لە سەردانەکانی شاندی حکومەتی هەرێم بۆ بەغدا لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی عێراق و بەرپرسانی باڵای دیکەی عێراق کوبوونەتەوەو، ڕوانگەی حکومەتی هەرێمیان بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان پێ ڕاگەیاندوون. بڕیارە لە ماوەی داهاتوودا لیژنەی باڵای دانوستان تایبەت بەم دۆسێیە ، سەردانی بەغدا بکاتەوە. ئاستی دووەمی چارەسەرکردنی ئەم دۆسییەیە، بریتیە لە جێبەجێکردنی ماددەی (140) ی دەستوور و له کۆبوونەوەی ڕۆژی 2019/7/25 شاندی حکومەتی ئیتیحادی لەگەڵ حکومەتی هەرێم کە لە هەولێر ئەنجام درا، پڕۆژە و تێڕوانینی حکومەتی هەرێم، سەبارەت بە جێبەجێکردنی ماددەی (140) پێشکەش بە حکومەتی ئیتیحادی کراوە . گرنگترین بڕگەکانی پڕۆژەکەش بریتییە لە دروستکردنەوەی لیژنەی باڵای جێبەجێکردنی ماددەی(140) و دەستپێکردنەوەی هەنگاوەکانی ئاساییکردنەوە و قەرەبووکردنەوەی زیانلێکەوتووان. بەڵام تا ئێستا حکومەتی فیدرالی، وەڵامی فەرمی و ئەرێنی، حکومەتی هەرێمی کوردستانی لە سەر ئەم بابەتە نەداوەتەوە.
ئەوەی زۆر جێگەی نیگەرانیی قووڵی ئێمەیە، بەردەوام بوونی سیاسەتی بە عەرەبکردنی ناوچە کوردستانییەکانە. کە ئێمە بە وردی چاودێری بارودۆخی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم دەکەین، کە بە شێوەیەکی بەرنامە بۆ داڕێژراو، گۆڕینی دیمۆگرافی ئەو ناوچانە بەردەوامە و ئەمەش دووبارەکردنەوەی هەمان سیاسەتی ڕژێمەکانی پێشووی عێراقە لە دژی خەڵکی ئەو ناوچانە. ئەم سیاسەتە لە کاتێکدا پیادە دەکرێت، کە بەپێی دەستوور نەخشەڕێگەیەک بۆ چارەسەکردنی ئەم دۆسیەیە و چۆنیەتی ئاساییکردنەوەی بارودۆخی ناوچە کێشە لەسەرەکان و دیاریکردنی چآرەنووسیان، دیاریکراوە.
حکومەتی هەرێمی کوردستان، هەرگیز سیاسەتی تەعریب قبوڵ ناکات و ڕەتی دەکاتەوە. بە تایبەت گەڕاندنەوە و نیشتەجێکردنی خەڵکانێک کە دانیشتووی ڕەسەنی ئەو ناوچانە نین، یان داگیرکردنەوەی گوند و ناوچە کوردستانییەکان و دەرکردنی هاووڵاتییانی کورد و تورکمان لەسەر خاکی خۆیان و داگیرکردنەوەی زەوییە کشتوکاڵییەکانیان و جارێکی دیکە بەخشینی بەو کەسانەی، لەژێر سایە و بە پشتیوانیی ڕژێمی پێشوو، زەوییەکانیان داگیرکرد بوو.
داوا لە حکومەتی فیدڕاڵی دەکەین کە ڕێکاری پێویست بگرێتە بەر و ڕێگری بکات لە درێژەدان بەم جۆرە سیاسەتە و ڕێگە نەدات هێزە چەکدارەکان بۆ زوڵمکردن لە خەڵکی ئەو ناوچانە بەکاربهێنرێت. چونکە ئەم جۆرە سیاسەتانە، هەڕەشە لە ئاشتی کۆمەڵایەتی و بەیەکەوە ژیانی ئاشتییانەی پێکهاتە و نەتەوەکانی ئەو ناوچانە دەکات.
دووەم :دۆسییەی دارایی :
بەمەبەستی دەستەبەرکردنی بودجە و شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان و بەتایبەتی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان، حکومەتی هەرێم، هەموو هەوڵێکی خستووەتە گەڕ بە ئاراستەی چارەسەر کردنی ئەم کێشانە بەشێوەیەکی بنەڕەتی، کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێم لە 2019/7/25 یەکەم کۆبونەوەی فەرمی لەگەڵ حکومەتی فیدڕاڵ ئەنجامدا و هەردوولا رێککەوتن لەسەر چارەسەرکرنی کێشەکان، ئەوە بوو دوای چەندین سەردانی شاندی هەرێم بۆ بەغدا و کۆبوونەوە لە گەڵ بەرپرسانی حکومەتی فیدراڵی، لە 2019/12/1 شاندی حکومەتی هەرێم گەیشتە رێکەوتنێکی سەرەتایی لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی و بە پێی رێکەوتنەکە، حکومەتی هەرێم، ئامادەیی خۆی دەربڕی بۆ ڕادەستکردنی بڕی (250)هەزار بەرمیلی نەوتی ڕۆژانە بەحکومەتی فیدڕاڵ، لە بەرامبەردا حکومەتی فیدڕاڵی شایستە داراییەکانی هەرێم دابین بکات کە مانگانە بە (900) ملیۆن دۆلار دیاریکرا بوو. دواتر ئەم ڕێکەوتنە خرایە چوارچێوەی پڕۆژەی یاسای بودجەی ساڵی 2020 وە، بەڵام بەهۆی تێکچوونی بارودۆخی سیاسی عێراق و دەستپێکردنی خۆپیشاندانەکان و بە بیانووی دەست لەکار کێشانەوەی حکومەتەکەی بەڕێز عادل عبد المهدی، ئەگەرچی لە ئەنجومەنی وەزیرانی فیدراڵ دەنگیش لەسەر پڕۆژەکە درابوو، بەڵام پڕۆژە یاساکە، نە ناردرا بۆ پەرلەمان. بێگومان ئەگەر ئه و ڕێککەوتنە لەوکاتەوە تا ئێستا جێبەجێ بکرایە، هەرێم تووشی ئەم قەیرانە داراییەی ئێستا نەدەبوو. بۆیە ئەوەی پابەندبوونەکانی خۆی جێبەجێ نەکرد، حکومەتی فیدرال بوو نەک حکومەتی هەرێمی کوردستان.
بەداخەوە لە ڕێکەوتی 2020/4/16 بە بیانووی دەرنەچوونی یاسای بودجە، حکومەتی فیدڕاڵ بەشە مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی بڕی کە بڕەکەی (453) ملیار دینار بوو. بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیەش، حکومەتی هەرێم، شاندێکی ناردە بەغدا بەڵام تادەست بەکاربوونی حکومەتەکەی بەڕێز مستەفا کازمی، ئەم کێشەیە چارەسەر نەکرا. تەنیا بۆ یەک مانگیش بڕی (400) ملیار دینار ڕەوانەی هەرێم کرا. دوای دەستپێکردنەوەی دانوستان بەمەبەستی گەیشتن بەچارەسەرێکی بنەڕەتی. دوای چەندین سەردانیش بۆ بەغدا و گۆڕینەوەی (12) نامە و پێشنیار، لەگەڵ حکومەتی فیدڕاڵ گەیشتینە ڕێککەوتنێک، هەرچەندە ئه و شایستە داراییانەی ڕەوانەی هەرێم دەکرێت، زۆر کەمترە لە شایستە یاساییەکانی هەرێم.
ئێستا کە یاسای بودجەی ساڵی 2020 پەسەند نەکراوە و حکومەتی فیدراڵ کار بەیاسای ئیدارەی دارایی ژمارە(6)ی ساڵی 2019 دەکات. لە چوارچێوەی ئەم یاسایەشدا، ئێمە ڕازیبووین کەداهاتی غەیرە نەوتی بە پێی ئەم یاسایە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت. هەروەها لاریمان نەبوو لە ئیدارەدانی دەروازە سنوورییەکان بەهاوبەشی بەپێی ماددەی (114) بڕگەی (یەکەم)لە دەستوور و بە ئەلیکترۆنیکرنی دەروازە سنوورییەکان و بەستنەوەیان بە دەروازە سنوورییەکانی دیکەی حکومەتی فیدڕاڵی.
حکومەتی هەرێم لاری نییە لەسەر وردبینی کردنی داهات و خەرجییەکان و ئه و قەرزانەی لە ئەستۆی حکومەتی فیدراڵە، یان ئەوە بڕە پارانەی حکومەتی فیدڕاڵی بانگەشەی دەکات کەلە ئەستۆی حکومەتی هەرێمە، لە لایەن دیوانی چاودێری دارایی هەرێمی کوردستان بە هەمەهەنگی لەگەڵ دیوانی چاودێری دارایی فیدڕاڵی، بەپێی یاسای ئیدارەی داراییی فیدڕاڵی ژمارە (6)ی ساڵی 2019.
لە پڕۆژە یاسای بودجەی عێراق ، خەرجییەکان بە زیاتر لە سەدو چل و هەشت تریلیۆن دینار (148، 606، 809، 164) خەمڵێنراوە بەڵام داهاتەکەی بە شەست و حەوت تریلیۆن دینار خەملێنراوە (67425220454) بەمەش بودجەی فیدڕاڵی زیاتر لە (60%) کورتهێنانی هەیە و ئەم کورتهێنانەش بەداخەوە بەشی هەرێم کەم دەکاتەوه.
سێیەم : دۆسییەی نەوت:
سەبارەت بە دۆسییەی نەوت، بەهۆکاری دەرنەچوونی یاسای بودجەی ساڵی 2020 ، حکومەتی فیدڕاڵی داوای ڕادەستکردنی نەوتی نەکردووە، بەڵکو باسی داهاتی نەوت دەکات و حکومەتی هەرێم لەمەشدا پابەندی خۆی نیشانداوە بە ڕادەستکردنی داهاتی نەوت، بەمەرجێک لە بەرامبەردا حکومەتی فیدڕاڵ شایستە داراییەکانی هەرێم دابین بکات.
هەروەها حکومەتی هەرێم، رازیبووه لەسەر ڕادەستکردنی (250) هەزار بەرمیل نەوت بە حکومەتی فیدڕاڵی، تاکو لە ڕێگای سۆمۆ بفرۆشرێت، ئەمەش لەپڕۆژە یاسایی بودجە 2020 ئاماژەی پێکراوە. ئێستا کە ڕەشنووسی پڕۆژەی بودجە ئامادە کراوە تێبینیەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستانمان داوەتە حکومەتی فیدڕاڵ، بە مەبەستی چارەسەرکردنی هەندێک بڕگه و ماددەی پرۆژەی بودجە.
سەبارەت بەپابەندبوون بە بڕیارەکانی ڕێکخراوی ئۆپێک OPEC+ حکومەتی هەرێمی کوردستان پابەندبوونی خۆی ڕاگەیاندوە به کەمکردنەوەی بەرهەم هێنانی نەوت، بەڵام بەپێوەرێکی دادپەروەرانە بۆ ئەم مەبەستەش وەفدی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە ڕێککەوتی 2020/4/18 لەگەڵ حکومەتی فیدڕاڵ گەیشتوونەتە رێکەوتنێک کە پابەندبوونی حکومەتی هەرێم نیشان دەدات بە مەرجێک ڕێژەی کەمکردنەوەکە دادپەروەرانە بێت و زیان بە بارودۆخی دارایی و ئابووری هەرێمی کوردستان نەگەیەنێت. بۆ ئەم مەبەستەش نووسراوی فەرمیمان ئاراستەی حکومەتی فیدڕاڵ کردووە.
سەبارەت بەدابینکردنی پێداویستیە ناوخۆییەکانی نەوتی سپی بۆ هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان، حکومەتی هەرێم پێویستی بە (260) ملیۆن لیترە، بەڵام تا ئێستا حکومەتی فیدڕاڵ، ئەگەرچی پێشتر رەزامەندی مەبدەئی لەسەر(100) ملیۆن لیتر دەربڕیبوو ، بەڵام تائێستا تەنیا رەزامەندی لەسەر (50) ملیۆن لیتر داوە.
هەروەها لە بواری وزە و کارەبا و گاز، لە نێوان حکومەتی هەرێم و حکومەتی فیدراڵ گفتوگۆ هەیە و لەم ڕووەوە حکومەتی هەرێمی کوردستان، ئامادەباشی نیشان داوە بۆ هەماهەنگیی کارکردن، سەبارەت بەم دۆسییەیە .
ئێمە پێموانوایە پەسەندکردنی یاسای نەوت وگاز و هەموارکردنی یاساکانی وەزارەتی نەوت و کۆمپانیای نەوتی نیشتمانی و کۆمپانیای بە بازاڕکردنی نەوت (سۆمۆ)، بە شێوەیەک لەگەڵ دەستوور گونجاو بێت. چارەسەریی بەشێکی زۆری ئەو کێشانە دەکات کە پەیوەندیدارن بە نەوت و گازەوە.
چوارەم: دۆسییەی هێزی پێشمەرگه :
شاندی حکومەتی هەرێمی کوردستان چەندین کۆبوونەوەی لەگەل حکومەتی فیدڕاڵدا کردووە و وەزارەتی پێشمەرگە و وەزارەتی بەرگری عێراق، لەسەر گرنگیی هەماهەنگیی و کاری هاوبەش، بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆرو پڕکردنەوەی بۆشایی ئەمنی و دەستەبەرکردنی شایستەکانی پێشمەرگە لەلایەن حکومەتی فیدڕاڵەوه لە گفتوگۆدان.
سەبارەت بەهەماهەنگیی ئەمنی و عەسکەری، رێککەوتنێک کراوە لەنێوان وەزارەتی پێشمەرگە و لایەنە پەیوەندیدارەکانی حکومەتی فیدراڵی، بۆ دروستکردنی شەش ناوەندی هاوبەشی زانیاریی لە دیالا و کەرکووک و مەخموور و موسڵ و هەولێر و بەغدا. هەروەها دەرفەتی کاری هاوبەش و ئۆپەراسیۆنی هاوبەش، لە نێوان هێزی پێشمەرگه و سوپای عێراق لە ئارادایە، بەڵام تا ئێستا دەستبەکار نەبوون وبڕیارەکان نەچوونەتە بواری جێبەجێکردنەوە و گفتوگۆکان لەمباریەوە بەردەوامن.
سەبارەت بە مووچە و شایستە داراییەکانی هێزەکانی پێشمەرگەش، ئەگەر چی ساڵانە لە بودجەکانی عێراقدا بڕە بودجەیەک بۆ هێزی پێشمەرگە دادەنرێت، بەڵام بەداخەوە، دواتر بە بیانووی جیاجیای ناقانوونی و بەبێ هیچ پاساوێک، خەرج ناکرێت، بۆ بودجەی ساڵی 2020 لە ئەنجامی دانوستانی شاندی حکومەتی هەرێم، لە بودجەی عێراقدا، هێزی پێشمەرگە وەک هێزە هاوشێوەکانی، لە ناو خەرجییە سیادییەکان جێگەی بۆ کراوەتەوە. هیوادارین لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق پەسەند بکرێت و ئاستەنگی بۆ دروست نەکرێت.
ئومێدەوارم هەردوولامان حکومەتی هەرێم و حکومەتی فیدراڵی، ئەو کەشە ئەرێنی و ئەو دەرفەتە لە دەست نەدەین کە ئێستا لە ئارادایە بۆ چارەسەرکردنی سەرجەم پرس و کێشە هەڵپەسێردراوەکان بە شێوەیەکی بنەڕەتی و لە سەر بنەمای دەستوور. چونکە چارەسەکردنی کێشەکانی نێوانمان و هەبوونی پەیوەندییەکی بنیاتنەرانە و هاوبەشانە لە نێوان هەرێم و حکومەتی فیدراڵی، فاکتەرێکی زۆر گرنگیی سەقامگیریی و ئارامیی عێراق و ناوچەکەیە و لە بەرژەوەندی گشت هاووڵاتییانی عێراقیشدایە.
بەڕێز سەرۆکی پەرلەمان:
پەرلەمانتارانی بەڕێز :
ئەمە ئەو زانیاریی و بەرچاوڕوونیانە بوون کە بە پێویستم زانی، ئەمڕۆ بۆ ئێوەی بەڕێزی بخەمەڕوو. دواتر حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە چوارچێوەی ڕاپۆرتێکدا بە داتا و وردەکاریی پێویستەوە، کۆی چالاکیی و زانیارییەکان دەخاتە بەردەستی ئێوەی بەڕێز و ڕای گشتی.
لێرەدا بە پێویستی دەزانم، سوپاسی خۆڕاگریی خەڵکی هەرێمی کوردستان بکەم بۆ تێگەیشتنیان بۆ ئەم دۆخە سەختە و ئەو ئاستانگانەی ئێستا ڕووبەڕوومان بوونەتەوە. دڵنیام بە پشتیوانیی و هاوکاریی و پشوودرێژی ئێوەی بەڕێز، ئەم ڕۆژە سەختانەش تێدەپەڕێنین و هەرێمی کوردستان، بەرەو قۆناغێکی پێشکەوتووتر و گەشەسەندووتر هەنگاو دەنێت.
هەر شاد و تەندروست بن.
⚠️ تێبینی: کوردیپێدیا لە دروستیی ئەم بەڵگەنامەیە دڵنیا نییە، هۆکاری بڵاوکردنەوەی بۆ ئەوەیە کە لە پاشەڕۆژدا راستی و دروستیی ئەم بەڵگەنامەیە بسەلمێدرێت.[1]


🗄 سەرچاوەکان
[1] 📡 ماڵپەڕ | 🏳️ کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری کوردستان 24 - 05-10-2020
🖇 بابەتە پەیوەستکراوەکان: 2
📅 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)
1.👁️05-10-2020
👫 کەسایەتییەکان
1.👁️مەسرور بارزانی
📂[ زۆرتر...]

⁉️ تایبەتمەندییەکانی بابەت - Meta-data
🏳️ زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
📅 رۆژی دەرچوون: 05-10-2020
📄 جۆری دۆکومێنت: ⊶ زمانی یەکەم
🌐 زمان - شێوەزار: 🏳️ کرمانجیی ناوەڕاست
🏙 شار و شارۆچکەکان: ♖ هەولێر
📄 شێوازی دۆکومێنت: 📠 چاپکراو
🗺 وڵات - هەرێم: ⬇️ باشووری کوردستان

⁉️ تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
©️ خاوەنی ئەم بابەتە بەسوپاسەوە، مافی بڵاوکردنەوەیی بە کوردیپێدیا بەخشیوە! یان بابەتەکە کۆنە، یاخود بابەتەکە موڵکی گشتییە.
✨ کوالیتیی بابەت: 99% ✔️
99%
✖️
 30%-39%
خراپ👎
✖️
 40%-49%
خراپ
✖️
 50%-59%
خراپ نییە
✔️
 60%-69%
باش
✔️
 70%-79%
زۆر باشە
✔️
 80%-89%
زۆر باشە👍
✔️
 90%-99%
نایاب👏
99%
✔️
ئەم بابەتە لەلایەن: (رۆژ هەژار)ەوە لە: Dec 7 2021 9:20AM تۆمارکراوە
👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (رۆژگار کەرکوکی)ەوە لە: Dec 7 2021 1:03PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە
✍️ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (رۆژگار کەرکوکی)ەوە لە: Dec 7 2021 9:30AM باشترکراوە
☁️ ناونیشانی بابەت
🔗
🔗
👁 ئەم بابەتە 655 جار بینراوە

📚 پەڕتووکخانە
  📖 تاوانی زمانیی لە ناو ک...
  📖 کۆدەکانی جیۆپۆلیتیکی س...
  📖 کۆدەکانی جیۆکلتووری سی...
  📖 خوێندنی کوردی ئەلف و ب...
  📖 زۆرتر...


📅 کڕۆنۆلۆژیای رووداوەکان
  🗓️ 08-08-2022
  🗓️ 07-08-2022
  🗓️ 06-08-2022
  🗓️ 05-08-2022
  🗓️ 04-08-2022
  🗓️ 03-08-2022
  🗓️ 02-08-2022


💳 کۆمەکی دارایی
👫 هاوکارانی کوردیپێدیا
💬 بیروڕاکانتان
⭐ کۆکراوەکان
📊 راپرسی
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
بۆ پێشخستنی کارەکانی رێکخراوەکەمان و باشترکردنی ماڵپەڕەکەمان تکایە وەڵامی پرسیارەکانی ئەم راپرسییەمان بدەرەوە..
زۆر سوپاس بۆ هاوکاریتان!
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
📌 رۆژەڤ
ئارام تیگران
هونەرمەند و گۆرانیبێژێکی کوردزمانی ئەرمەنییە. لە ساڵی 1934 لە شاری قامیشلۆ لەدایکبووە. لەگەڵ بنەماڵەکەیاندا بۆ ئەرمەنستان کۆچیان کردووە و لە 18 ساڵیدا کاتێک سەرەتایی تەواو کردووە٬ بووەتە کارمەند لە رادیۆی ئەرمەنستان. لە 8ەمین میهرەجانی چاند و هونەری ئامەددا بەشدار بووە و گۆرانییەکی بۆ ئامەد داناوە. خاوەنی 12 سی دی - یە و بە هەر سێ زمانی ئەرمەنی و کوردی و عەرەبی گۆرانیی وتووە.
هونەرمەند لە 08-08-2009 بە نەخۆشیی شێرپەنجە کۆچی دوایی کرد.
ئارام تیگران
سابیر سەعید شوکری (رازی شاعیر)
شاعیر لە دیوانەکەیدا خۆنووسی کردووە و دەنووسێت: (ئەم کۆمەڵە هۆنراوەیەی لەم دیوانەدا بەرچاو دەکەوێ، زادەی مێشک و دڵمە، هەروەها بەرهەمی پێگەیشتووی پلە بە پەلی ئەم ژیانەمە. لە بواری وێژەدا هەنگاوم ناوە بەپێی توانام بەم جۆرە دامڕشتوون. ئەگەرچی گشتیان قۆناغی ماندووێتیم پێوە چەشتوون، هەریرکر بەپێی بەهرە و بوونی ڕەخساودا گوتراون، بەڵام لە ناتەواوی خاڵی نین، وەنەبێ خوانەخواستە لە بڵاوکردنەوەیان پەلەم کردبێ. دیارە باوەڕی پتەوم بەو پەندە کوردییە هەیە، کە دەڵێ: هەڵەشەیی و پەلەکردن پەشیمانی لە دوایە. من ئێس
سابیر سەعید شوکری (رازی شاعیر)
ئەحمەد سەعید؛ نابینا ئامانی
مامۆستا ئەحمەد سەعید کە ناسراو بە نایبنا ئامانی
لەساڵی 1939ز لەگوندی سەردەرەی سەرشیوی سەقز لەڕۆژهەڵاتی کوردستان لەدایکبووە.
بەهۆی نەخۆشییەوە لە تەمەنی نۆ مانگیدا چاوەکانی لەدەست دەدات ونابینا دەبێت.
لەتەمەنی 14 چواردە ساڵیدا بەمەبەستی خوێندن روودەکاتە شاری سلێمانی و دەچێتە مزگەوتی گەورەو لەوێ دەست دەکات بەخوێندنی مەلایەتی و(هەموو قورئانی پیرۆز) لەبەردەکات.
لەساڵی 1959 بڕوانامەی (تعلیم القرآن وتجویدە)بەدەست هێناوە، بۆ یەکەمجار وەک (قارئ القرآن) لەمزگەوتی (ربع سراج الدین لەبەغداد)دامەزراوە.
ئەحمەد سەعید؛ نابینا ئامانی
ئەنجامدانی نوێژی بە کۆمەڵی هەینی لە مزگەوتی گەورەی شاری سلێمانی ساڵی 1967
شوێن: سلێمانی
ساڵی گیرانی وێنەکە: 1967
کەسایەتییەکانی ناو وێنەکە: نەناسراو
ناوی وێنەگر: نەناسراو. [1]
ئەنجامدانی نوێژی بە کۆمەڵی هەینی لە مزگەوتی گەورەی شاری سلێمانی ساڵی 1967
تەحسین وسو عەبدوڵڵا
ناو: تەحسین
ناوی باوک: وسو عەبدوڵڵا
رۆژی لەدایکبوون: 01-04-1987
شوێنی لەدایکبوون: هەولێر

ژیاننامە
قۆناغی بکالۆریۆس (2009-2013)
زانکۆی سەلاحەدین/کۆلێژی زانستە سیاسیەکان/بەشی زانستە سیاسییەکان
توێژینەوەی دەرچوون: (کاریگەری شۆڕشی 25ی یەنایەری میسری لەسەر ستراتیژیەتی ویلایەتەیەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕۆژهەلاتی ناوەراست)
پڵەی دەرچون: یەکەم لەسەر ئاستی بەش.

قۆناغی ماستەر(2015-2018)
زانکۆی غازی/ بەشی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان/ ڕۆژهەلاتی ناوەڕاست و کاروباری ئەفریقیا
ولاتی تورکیا/ ئەنقەر
تەحسین وسو عەبدوڵڵا


Kurdipedia.org (2008 - 2022) version: 14.08
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 15.031 چرکە!
009647701579153 | 009647503268282
| 0031654710293


Kurdipedia Project is an initiative of
(Bakhawan Software 1998 - 2022)