بەشێ جە کتېبو ئاوەڎانییەکۍ هۆرامانی
ئاماڎەکەرڎەی و هۊرئەوەگېڵنای: #ئەسعەد ڕەشید#
بەشۍ سەڎ و چوارەمە
وەڵاتو هۆرامانی 829 و.ز.
وەڵاتو هۆرامانی تاکو ساڵەو (829 و.ز.) وەڵاتێ وەرفراوان بېیەن، سەر بە وۍ بېیەن، جە چڼ هەرېمێ فیدراڵی و ۋېجایی بە نامۍ (ئورمانات)ی، خاوەن دەسەڵاتێوە مەزن بېیەن، دەسەڵاتەکەش نازنامو شارەسانیی لهۊنېش بېیەن، بەپاو سەرچەمە تاریخیەکا شارەسانی (لهۊن)ی ئڼە بەهېز بېیەن، تەواناو کېشمەکېشیش چەنی ڕووسیا و تورکە مەغۆلەکا بیېنە.
ساڵەو (892 و.ز.) ئاشوورېیەکۍ هەلەشا جە ناجۊری و ئاژاولا مېیانو هۆرامییەکا وەرگېرتە، بە ئارەزو وېشا کوشتارێ بە کۊمەڵو خەڵکو هۆرامانیشان مەکەرد، زاروڵەکېشان فڕەدێ دلۍ ئایېری، ئانېچە کە دەس ڕەنگینۍ و خاوەنو پیشەی بېنۍ دیلېشا (قۊڵ بەسېشا)کەردۍ و پەی ناوچەکانو وېشان دوورېشان وستێ، چانېشا نزیکەو (1000) کەسا بېنۍ.
*بەڕېز (د.ناجح محمد گوڵپی)، سەبارەت بە زوانی هۆرامی ماچۊ:
زوانی هۆرامی بەشێن جە زوانو گۊرانی، تاریخو زوانی هۆرامی فرە کۊنەن، ڕەگ و ڕیشەو زوانی هۆرامی تاریخێ دوورو درېژش هەن، زوانی هۆرامی دیالێکتێن جە زوانو گۊرانی، دلۍ بەڵگە تاریخیەکانە زوانی هۆرامی پېسە زوانی نامېش نامێنە، پېسە ناوچەو شېوەزوانی نامېش ئامێنە، زوانو گۊرانی مەگېڵۊوە پەی سەردەمو ساسانیەکا، دیکۆمێنت و بەڵگېچ هەنۍ کە سەردەمو دۆڵەتو ئەمەویەکانە زوانو گۊرانی بیەن، ئا سەرزەمینە کە پەنەشان واتەن سەرزەمینو (پاڵە)ی بەشێ فرەشان بە زوانو گۊرانی قسېشان کەردېنۍ، بڕێ زوان ئەشناسۍ ماچان پەهلەوی دوۍ بەشۍ بیەن، پەهلەوی بەشو سەرنیشتی، پەهلەوی بەشو پانیشتی، ئینۍ پانیشتی فرە تېکەڵیشان بیەن و ڕیشەش ئینا دلۍ زوانو گۊرانینە، چا سەردەمەنە دۆڵەتو ئەشکانی و ساسانی فرە وەروەڵێ بیېنۍ، ئانەیچ پاسنەشە کەرڎەن هەر ناوچێ بە زوانو وېش واتەو گۊشگېرتەی بکەرۊن، هۆرامانو لاو وېچمان دیکۆمێنتش هەن سەردەمو پەهلەویەکانە، کە یەرۍ بەڵگەنامېشا سەرو پۊسیۆ نویسیێنۍ بە زوانی یۊنانی، یۊچشا بە پەهلەوی کۊن نویسیان، چن واچێ دلۍ ئا پۊسو بەڵگەنامێشانە هەنۍ کە بە زوانی پەهلەوی نویسیان، کە ئیسەیچ هۆرامییەکۍ بەکارشان ماران، چا پۊسەنە باس جە ۋرەتە و ئەسای (مېوە دەیمۍ )کەرۊن جە دەگاو (پاڵنگان)و وەرکۆتو کوردەسانی جە ناوچەو هۆرامانی، ئی بەڵگە ئانەی پەشت ڕاس مەکەرۊوە کە چا سەردەمەنە زوانی هۆرامی بەکارئامان و بېیەن، ئی بەڵگەنامۍ جە وەڵاتو ئێرانینە یاگۍ بایەخینۍ، کە یەرۍ دۆکۆمێنتۍ نویسیێ سەرو پۊسینۍ مەگېڵاوە پەی وەڵۍ حەزرەتو مەسیحی، یۊ چا بەڵگەناما وېشانەو ناوچەو هۆرامانیەن، ئانەیچ نیشانەش مڎۊ کە هۆرامان دلۍ تاریخینە یاگۍ قیمەتیەش بیېنە، کاتێ ئەسکەڼەری مەکدۆنی مێنە دلۍ ناوچەو هۆرامانی و داگیرش مەکەرۊن، زوانی (یۆنانی کۊن) سەرو خەڵکەکەیرە مەسەپنۊ، زوانو نویستەی مەبۊن بە یۆنانی، چەنی ئانەیچە زوانی (ئارامی) چا سەردەمەنە بییەیش بېیەن، دمادماکانە زوانی پەهلەوی دەسش کەرڎەن بە نویستەی، یۊ چا بەڵگەناما ئا نویستە هۆرامییەنە کە ئېزیانۆ، دمای ئانەی ئەشکانیەکۍ یام پەهلەویەکۍ مەوڕان، ساسانیەکۍ مەیانە سەرو دۆری. بەشێ جە کتېبو ئاوەڎانییەکۍ هۆرامانی، نویستەی: هیدایەت گوڵپی، فاڕای پەی سەرو زوانی هۆرامی: ئەسعەد ڕەشید.[1]