بەشێ جە کتېبو ئاوەڎانییەکۍ هۆرامانی
ئاماڎەکەرڎەی و هۊرئەوەگېڵنای: #ئەسعەد ڕەشید#
بەشۍ سەڎ و دوەمە
بنەچەو نیشتەجایا هۆرامانی:
سەبارەت بە بنەچەو خەڵکو هۆرامانی، یام بە مانا تاریخیەکېش (هۆرامییەکۍ)، پەیلوێ جېیاوازۍ هەنۍ، بڕێشان مەگېڵناشۆ پەی (بەهمەن کوڕو دارای کوڕو بەهمەنی کوڕو ئەسفەندیاری کوڕو گوشتاسپی کوڕو سەهرابی کوڕو سیاوەشی کوڕو کەیکاوسی کوڕو مەرمەهادی کوڕو مەنوچەری کوڕو سیامەندی کوڕو کیومەرسی)، خودو (کیومەرسی) دلۍ تۊمارە تاریخیە ئەفسانەییەکا ئێرانی کۊنینە مەبەست چەنەش (ئاڎەم) تاتەو مروڤایەتین، بەڵام بە پاو ئانەی خودو واچۍ (ئاهورا)ی دلۍ سەرچەمە سومەرییەکانە بە (3200) ساڵۍ نامېش ئامێنە، پەوکەی فرە ڕاش ملۊنە ئا بنەچە هەڵە بۊ، چوونکوم لێوەشۆ گېڵنایۆ بنەچەو هۆرامییەکا پەی (11) پەشتۍ دمای (بەهمەن)ی، یانۍ گېڵنایۆ بنەچەو (بەهمەن)ی پەی نزیکەو (هەزار) ساڵا تاریخی، خۊ گەر بەهمەن هامسەردەمو سومەریەکا بېیەبۊ، ئانە هەڵێوە گۆرەن تاریخو (کیومەرس)ی پەی هەزارەکا (پەنج یام چوار) وەڵۍ زایینی بگېڵنمێ، چوونکوم ئا تاریخە پەی نیشتەجایی بییەی مروڤی چا ناوچەنە فرە تازەن، یانی تازەتەر جە واچۍ (ئاهورا)ی و ئاوەڎانی جە کوردەسانەنە، ئانەیچ پا بەڵگەیە وەرجە (6700)ساڵا وەڵۍ زایینی دەگاو (چەرمۆ)ی جە نزیکو چەمچەماڵی پېسە دەگێوە کشتیاریۍ ئاوەڎانە بیېنەو نزیکەو (15) نەفەراش چەنە ژیوێنۍ، پەوکەی هەڵێوە گۆرە کەرمۍ گەر ژیوای جە ناوچێ چیایی سەختی پېسە هۆرامانی پەی سەردەمو دمای (چەرمۆ)ی بگېڵنمێ، ئینەو بېجگە ئانەی ژیوای دلۍ مەڕەکا (شانیدار)ینە جە دامانو کەشو برادۆستی، سەر بە پارېزگاو هۆلېری و (هەزارمێرد)و دامانو کەشو بەرانانی پانیشتو شارو سلېمانی، کە ژیوای دلۍ یەکەمیشانە پەی نزیکەو (60) هەزار ساڵاو دلۍ دوەمیشانە پەی نزیکەو (50) هەزار ساڵا (و.ز) مەگېڵۊوە، ئیتر چەنی ژیوای دلۍ ناوچێ سەخت و بەرزی پېسە هۆرامانی پەی دمای ئا تاریخا بگېڵۊوە!
هۆرامان دلۍ کوڵە کاروانێ تاریخینە:
سەبارەت بە تاریخو هۆرامانی و کۊنتەرین نیشانۍ بە تۊمارو ناوچەکەی و نیشتەجایەکاش، پەیلوێ جېیاوازۍ هەنۍ، کۊنتەرین دەقێ تاکو ئارۊ، تۊمارێ سومەرییەکان سەرو نامئاردەی (ئاهورا)ی پېسە ئیشارێ بە ناوچەو خەڵکانێ دلۍ ناوچەو هۆرامانو ئارۊینە دلۍ هەزارەو چوارەمو وەڵۍ زایینینە.
دیسان ئاشورییەکۍ جە هەزارەو دوەمو وەڵۍ زایینینە پەلامارەو ناوچەو لۊلۊییەکاشا دان، باسشان جە پەرەستەو خوڎێوە کەرڎەن بە نامۍ (ئاهورا)ی، پاگەو ناوچەو لۊلۊییەکاچ (شارەزوورو سلېمانی) ئیسەی بېیەن، مەڵبەڼو ژیوایشان شارەکڵەو (خورماڵ)ی بېیەن.
دیسان (کەی ئەخسار)و پاشاو مادیچ، کە مېیانو ساڵەکا (630- 583 و.ز) فەرمانڕەوایی دۆڵەتو مادیش کەرڎەن، ساتە کاتو سەرکۆتەیش ملو ئاشووریەکارە جە ساڵەو (612 و.ز.)و کاتو گېڵایۆش پەی پایتەختو دۆڵەتەکەیش جە (ئاکباتانا) نماش پەی خوڎاو (ئاهوور)ی کەردېنە.
ئەلیکسەندەرو کوڕو فێلێپی مەکەدۆنی)چ کاتو یاوایش بە ناوچەکانو وەرکۆتو مېیانی و دمای سەرکۆتە گۆرەکێش ملو (داریوشی یەرەم)ی پاشاو هەخامەنشینیەکا دلۍ جەنگو (گەوگەمێلا)ی نزیک بە شارو هۆلېرو ئارۊی، هۆڵېش دێنۍ بیاوۊ بە (ئاکباتانا) شارو (هەمەدان) و ئارۊی و پایتەختو دۆڵەتو مادی. بەشێ جە کتېبو ئاوەڎانییەکۍ هۆرامانی، نویستەی: هیدایەت گوڵپی، فاڕای پەی سەرو زوانی هۆرامی: ئەسعەد ڕەشید.[1]