لە پەندەکانی پیرەمێرد[1]
ئاسمان بە هەنسەی ساردی لێقەوماوانە وا شین بووە، گوناه و تاوانی ستەمکاران فەلەکی گرتەوەو جێی بە ئاستێرەکلکدارەکان لەق کرد.

ناوی ساڵح کوڕی ئەحمەده، نازناوی ئاهییه، لەساڵی 1845 لەسلێمانی لەدایکبووه. قۆناغەکانی خوێندنی حوجرەی تەواو کردووه.
وەک دەستووری ئەو سەردەمانە بۆ وەرگرتنی زانستی هەندێ گوند و ئاوایی کوردستان گەڕاوە ئەوانەی مەدەرسەی عیلمی ئایینی و مەلای گەورەیان لێ بووه. دوا قۆناغی خوێندنی لەکۆیەبووە و ماوەیێکی زۆر بەمەلایەتی لەوێ ژیاوه.
لەئەنجامدا گەڕاوەتەوە مەڵبەندی خۆی لەسلێمانی، لەساڵی 1906 کۆچی دواییکردووە و لەگۆڕستانی گردی سەیوان نێژراوه. ئاهی پاش خۆی کۆمەڵە شیعرێکی بەناوی ئاهییەوە بۆ بەجێهێشتووین.
نموونەیەک لە شیعرەکانی:
ئەی شۆخ و شەنگ
ئەی شۆخ و شەنگ دولبەر و مەحبوب نەونەمام
بەو نووکی تیرەی نەشتەری ، برژانگە من نەمام
حسنی نیە مەفەرموو لە خەڵکی تەریک و لام
ئەم عالەمە ئەرک کە دەسا هەستە بێرە لام
بیزانە قەت خیلافی نیە چاوەکەم کە من
دایمە بە تایبەتی بە دڵ و دیدە موبتەلام
هەر صبح و شام ڕۆژ و شەوم تۆ کە قیبلەبی
بۆچی فەقیر و دەربەدەرم شک نیە کە شام
تامی لەب و دوانی هەموو کامی دڵمە من
داماو و مات و حیرە سەرم دڵ بدە بە کام
مایەی خەیاڵ و سەیرو شەکیبم بە پێشکەشت
وەختێ کە بێیتە جلوەگەری شۆخی خۆش خەرام
دائم مورغی دا بە دام و دڵیش ئەڵێ یەقین
بێ فامو عەڵە چیمە لە کاکۆڵی مسک و فام
( ئاهی ) سەبووری یاری بەڵا سا کە بێنە دڵ
لادە لەسەر شەقی و بێ عەینی سەر شەقام.[1]

ئاسک[1]
ئاسک، ئاسێ، ئاهوو، ئاهیر، ئاهیی، بانبز، جەێر، جەێر، جەێران، جەیران، خەزاڵ، شەمکۆر، غەزال، کارژۆڵە، کڵاس(نر)، کڵاسک(نر)، کلاسک (نر)، کەژاڵ، کەژەڵ، کەڵاسک(نر)، ماسک(مادە)، مامبز، مامز، مدبەرە، مدڤەر، مدوەرە، مەدوەرە، مەراڵ، وەرەماس [2]

ئاهی بزنە مسکێنێ کێوان لەبن دێنێ
وتراویشە (خودا حەقی بزنە کۆریسی لە شاخداری دەسێنێتەوە-دەکاتەوە ئەگەر بزنە مسکێن مەبەست کۆریس-یش بێت هەڕاستە) ئاهی هەر گیانلەبەرێ مرۆڤ یان ئاژەڵ لە ئەنجامی بێ دەسەڵاتی و نەبوونی دێتە کایەوە ئەگەرنا خۆی دەستی بڕوات و هەبێت چنگی خۆی دەگەیەنێتێ و هیچ پێویست بە ئاهی و ئاخ بۆ هەڵکێشان ناکات، ئینجا ئەگەر دەرئەنجامی ستەمێک بێت ئەو ئاهی و ئاخە ئەوا خودای گەورە هەڵی ناگرێت چونکە نزا و پاڕانەوە و هەنیسک و ناڵەی زۆرڵێکراو کێو لە بن دێنێ و خودا خۆی دەکاتە خاوەنی و تۆڵەی بۆ وەردەگرێتەوە، مسکێن واتە خەڵکی هەژار و بێ دەرەتان و ڕەشۆک و ڕەمەکی و جۆوان و بەڕەوان و کاسبی نانەسکی، جەندرمەکانی عوسمانلی کەدەهاتن دەیەک و پێنج یەک وشەش یەک و مەڕانە و بزنانە و فروجانەیان لە مسکێن و هەژاران وەردەگرت و خەڵکیش بێ دەسەڵات و دەستەپاچە بوو بەڵام ئاهی-یان کێوی بێستوونی لەبن دەردێنا، بەو حاڵە زۆرداریە وتراوە (ئاهی بزنە مسکێنێ کێوان لەبن دێنێ).

ناونیشانی پەرتووک: ئاهی دڵ
ناوی نووسەر: #یاسین محێدین عارف# مامەپیرە [1]

#ئاراس کاژاوی#
چاپخانەی کەمال 2008 [1]

ناونیشانی پەرتووک: ئاهی فەلسەفە و نەفرەتی ئایین
ناوی نووسەر: #ئاوارە عەلی#. [1]

ئاتەر؛ ئار؛ ئاگر؛ ئاهیر؛ ئاور؛ ئاویر؛ ئایر؛ ئایەر؛ ئەیر؛ ئێر؛ ئێگر؛ تەش؛ هاتەر؛ هەتەر [1]

جۆری وشە: لێکدراو
واتا: ئاگرباران. جەنگ و پشێوی. [1]

تێبینی: ئەم بابەتە بە ڕێنووسی سەرچاوەی ئاماژە پێکراو نووسراوە، کوردیپێدیا هیچ دەستکارییەکی نەکردووە!